Tíminn - 09.08.1994, Blaðsíða 8

8

Þribjudagur 9. ágúst 1994
Gífurleg fjöldamorö uröu í Indlandi samfara
skiptingu þess er Bretar létu þar af völdum.
Breskur sagnfrœöingur telur aö Mountbatten
lávaröur, síöasti varakonungur Bretaveldis
þar, beri í því sambandi þunga ábyrgö:
Dýrkeypt-
ur flýtir
Mountbattenhjónin og Nehru: allnáin vinátta.
Nehru og dóttursonur hans, Rajiv, síbar forsætisrábherra Indlands: per-
sónutöfrar.
Yfirleitt hefur verið haft
fyrir satt ab skilnaður
Bretlands viö Indlands-
veldi þess hafi verið því til
sóma. Þeim skilnabi, eða rétt-
ara sagt skiptingu Indlands-
veldis í Indland og Pakistan,
fylgdu átök milli hindúa og
Síka annarsvegar og múslíma
hinsvegar meb gífurlegum
manndrápum og fólksflótta.
En yfirleitt hefur verið út frá
því gengið að við því hafi Bret-
ar lítið getað gert.
Breskur sagnfræðingur,
Andrew Roberts, sem hefur
verið að rifja upp þetta og
fleira úr sögu Bretlands á
fimmta og sjötta áratugi, er
um þetta á nokkuð öðru máli.
Og í því sambandi gerir hann
Mountbatten lávarð, síðasta
varakonung Bretaveldis yfir
Indlandi, að syndahafri.
Maður hraðans
Mountbatten hefur annars
haft á sér heldur gott orð í sög-
unni. Sem hershöfðingi var
hann ekkert afbragð, en hríf-
andi glæsimenni sem átti auð-
velt með að ná trausti her-
manna sinna og annarra. Ekki
spillti það fyrir frama hans að
hann var skyldur konungsfjöl-
skyldunni.
„Hann var fríður sýnum, hríf-
andi, hugrakkur og konung-
legur. Hann minnti marga á
fyrirferðarmiklar hetjurnar í
kvikmyndum vinar síns, Dou-
glas Fairbanks Jr. Þar af leiddi
ab honum voru fengin verk-
efni, sem fjarri fór að hann
réði við, og alltaf urðu afleið-
ingarnar skelfilegar," skrifar
Roberts.
Hið síðasta af mikilvægum
verkefnum Mountbattens var
að sjá til þess fyrir Bretlands
hönd að skilnaður þess og Ind-
lands færi skipulega fram.
Mikilvægasti libur þess verk-
efnis var að reyna að sætta
hindúa og múslíma. Mount-
batten, sem tók vib stjórn í
Indlandi í mars 1947, virðist
hafa hugsaö sér að koma þessu
sem fyrst af. Hann var hraðans
maður, eins og sást á aksturs-
máta hans, og kann þar ab
auki ab hafa — með hliðsjón
af virðingu Bretlands og eigin
frama — metið málin svo að
best væri fyrir Breta ab koma
ábyrgðinni á þeim gífurlegu
vandamálum, er ljóst var að
fylgja myndu sjálfstæbinu og
sérstaklega skiptingunni, sem
fyrst af sér og á herðar ind-
verskra leibtoga.
í þessum tilgangi fékk Mount-
batten samþykkt ab valdatíð
Bretlands í Indlandi skyldi
ljúka formlega 1. júlí 1948. Þar
með var ákveðið að valdatil-
færslan frá breskum stjórn- og
yfirvöldum til indverskra
skyldi fara fram á 16 mánuð-
um. Roberts telur ab sá tími
hafi verið alltof stuttur til að sú
yfirfærsla gæti farið skipulega
BAKSVIÐ
DAGUR ÞORLEIFSSON
fram. Þar að auki var í upphafi
þess tímabils enn ekki fullljóst
hvort Indlandsveldi yrbi áfram
ein ríkisheild eða skipt milli
hindúa og múslíma. Yrði fyrri
kosturinn tekinn, var nokk-
urnveginn Ijóst ab Þjóbþings-
flokkurinn undir forustu Jawa-
harlals Nehru, sem hindúar
studdu, fengi völdin yfir öllu
Indlandi. Vitandi um hinn
stutta frest til sjálfstæðisins
fóru múslímar, Síkar, furstar,
stéttleysingjar o.fl., sem ekki
treystu Þjóbþingsflokknum
fullkomlega, í óðaönn að
reyna að styrkja stöðu sína fyr-
ir umskiptin. Það jók ólgu og
hættu á ofbeldi.
Sjálfstæði flýtt
Og ekki nóg með þab, í júní-
byrjun 1947 tilkynnti Mount-
batten að sjálfstæðinu yrði
flýtt og skyldi valdaafhending
Breta nú fara fram 14. ágúst
sama ár.
Þá hafði skiptingin í Indland
og Pakistan verið ákveöin.
Hún var í raun illframkvæm-
anleg sökum þess að víöast
bjuggu hindúar og múslímar
hverjir innan um aðra. Eftir-
tektarvert er að Mountbatten
tilkynnti ekki hvar landamær-
in milli ríkjanna nýju yrðu
fýrr en Bretar höfðu afhent
stjórnvöldum þeirra völdin.
Vera má að Mountbatten hafi
talið útilokab ab skiptingin
gengi óskapalaust fyrir sig og
hafi því kosið aö láta stjórnir
nýju ríkjanna hafa höfubverk-
inn af afleiðingum hennar.
Roberts telur hinsvegar, og
stybst í því vib ýmsa Breta sem
þekktu vel til í Indlandi, að
ákvörðunin um að flýta sjálf-
stæbinu og drátturinn á að til-
kynna nýju landamærin hafi
valdið ofbobi sem hafi verið
drýgsta ástæðan til fjölda-
morðanririá. síbari hlúta árs
1947. Tíminn til að ganga
skipulega frá nýju landamær-
unum, sem margir voru sár-
óánægðir meb, hafi verið allt-
of stuttur og fjöldi fólks á um-
deildum svæðum, einkum í
Punjab, hafi þegar það frétti
um nýju landamærin lagt á
flótta til að lenda ekki í
„röngu" ríki.
„Þab mesta
andlegt"
Mountbatten hélt því fram að
„aðeins" um 100.000 manns
hefðu látib Iífið í fjöldamorð-
unum sem fylgdu sjálfstæðinu
og skiptingunni, en annarra
mál er að um milljón manns
hafi þá verið drepnir — líklega
álíka margir og allt breska
heimsveldið missti í heims-
styrjöldinni síðari.
Eitt enn sem Roberts heldur
fram er að Mountbatten hafi
dregið taum hindúa og er svo
ab sjá að sumir samstarfs-
manna varakonungsins hafi
verið honum sammála um
það. Það hafi Mountbatten
gert sumpart vegna þess að
hindúar voru sterkasti aðilinn
í Indlandi og þar að auki fór
vel á með þeim Nehru, sem
var af hindúískri hástétt og al-
inn upp við enska menningu.
Má vera ab Mountbatten hafi
þóst sjá í honum aristókrat
hliðstæðan sjálfum sér.
Á þessari örlagatíð gekk þab
fjöllunum hærra meðal heldra
fólks í Delhi að allnáin vinátta
væri með Nehru og Edwinu,
eiginkonu Mountbattens, sem
Roberts hefur greinilega ekki
háar hugmyndir um. Vara-
konungurinn hefur áreiðan-
lega vitað um þetta, en virðist
hafa látið sér standa á sama.
Sumra mál er að þetta sam-
band hafi aðeins verið plat-
ónskt. Löngu síðar sagði Ed-
wina manni sínum að „það
mesta af því" hefði verið „and-
Iegt."
Roberts telur að Nehru, sem
var ríkulega gæddur persónu-
töfrum, hafi stigið í vænginn
við Edwinu beinlínis í þeim
tilgangi að hafa upp úr henni
upplýsingar um fyrirætlanir
manns hennar og ráðagerðir
hans og annarra breskra ráða-
manna, svo og að hafa áhrif á
þá gegnum hana. Hvað sem til
er í því, er víst að forustumenn
múslíma vissu um þetta sam-
band. Roberts telur að sú vitn-
eskja hafi sannfært Moham-
med Jinnah, helsta leibtoga
þeirra, um að Mountbatten-
hjónin drægju taum hindúa.
Hafi sú sannfæring átt sinn
þátt í magna fjandskap og tor-
tryggni múslíma í garð
hindúa. ■