Réttur - 01.02.1921, Síða 12

12
Réttur.
en alt fyrir það má þar þó einnig marka einkaréttar- eða
sérréttarhugsunina í þessum málum.
Á einu sviði eru þjóðirnar nefnilega öllum áhrifum sviftar
um framtíð sína — einnig í þessum síðastnefndu löndum,
en það er í utanríkismálum. Yfirleitt er með þau farið eftir
gömlum venjum af aðalsmönnum eða öðrum æðri stétta
mönnum. En aðalmeinið er það, að með þau er farið leyni-
lega, og þjóðin eða trúnaðarmenn hennar fá ekkert eftirlit
að hafa með þeim. þannig stendur á því, að einn einstakl-
ingur hefir getað leitt þjóð sína og fleiri þjóðir út í glötun-
ardjúp heimsstyrjaldar, án þess að þær hafi grunað nokkuð
fyr en út í ófæruna var komið. — Pannig hefir kænskulega
orðað símskeyti frá einum einasta stjórnmálamanni getað orðið
svo örlagaríkt fyrir margar þjóðir. Og með þessu móti hefir
það getað átt sér stað, að vissum atriðum í samningum milli
ianda hefir verið haldið leyndum; en slík atriði hafa jafnan
verið þau markverðustu og oft leitt til ófriðar.
»Áður en heimsstyrjöldin hófst,« segir enskur rithöfundur
einn, »áttu engir von á henni nema nokkrir stjórnmálamenn
og blaðamenn. Og lýðurinn óskaði alls ekki eftir ófriði. Nú,
á meðan styrjöldin stendur, er hún háð með feikna áhuga af
öllum þeim þjóðum, sem í honum eru, og allar halda þær,
að þær berjist fyrir réitu máli. En dagana áður en styröld-
in gaus upp, mundu engir óbreyttir borgarar hafa álitið
nokkra ástæðu til hennar, og fáir þektu þær ástæður, er færð-
ar voru fyrir friðslitunum. Og enn eru þjóðirnar ósammála
um það, hver stjórnin beri ábyrgð á ófriðnum. Vér álítum,
að það sé þýzka stjórnin, og með jafnmikilli sannfæringu
halda Pjóðverjar, að það hafi verið enska stjórnin. En eng-
inn heldur, að lýðurinn hafi átt sök á honum. Þær þjóðir,
sem nú stynja undir böli ófriðarins, myndu aldrei hafa háð
hann, hefðu þær verið sjálfráðar. Um það verður ekki deilt.
Hvernig stendur þá á þessu? Hvernig er það hugsanlegt,
að stjórnirnar geti sigað lieilum þjóðum, sem æskja friðar og
ekkert eiga sökótt hver við aðra, út í tortímingu styrjaldanna?
Pað er augljóst. Pjóðirnar hafa hvergi nokkurt eftirlit með