Fálkinn - 16.10.1953, Síða 8

8
FÁLKINN
N jósnameistarinn
Þessa sögu heföi jafnvel ekki
sjálfur Charles Garvice getaö
skrifað: um njósnarann sem
var falið aö handtaka sjálfan
sig. En þetta hefir komið fyrir
oftar en einu sinni í hernjósna-
liöinu. — Þaö, eru mennirnir
í hæstu stöðunum sem verða
sekir um verstu landráöin, og
bréfið sem austurríska lögregl-
an fann i aqrril 1913, gerði
Redl ofursta að sínum eigin
böðli.
SÍÐDEGIS þann 13. apríl
1913 tók austurríska lög-
reglan í sína vörslu bréf,
áritað Opera Ball 13, Poste
Restante, Aðalpósthúsinu, Wien.
I bréfinu var allmikil fjárupp-
hæð og það hafði verið sett í póst
á stöð nálægt nússnesku landa-
mærunum.
Þetta vor hafði verið hrein og
bein mai’tröð á æðstu yfirvöldum
keisaradæmisins Austurríkisins
og konungsríkisins Ungverjalands.
Striðið var í fullum gangi á
Balkan, og bæði austurríski og
rússneski herinn höfðu vei’ið
kvaddir undir vopn að nokkru
leyti. Styrjöldin milli stórveld-
anna gat skollið á með nokkurra
klukkutíma fyrirvara. En þrot-
laust og með óskiljanlegum hætti
bárust öll helstu leyndarmál her-
foringjaráðs Franz Jósefs keis-
ara áfi’am til rússneska herfor-
ingjaráðsins. Þetta vissu menn í
Wien, en enginn vissi hvar átti að
leita að lekanum.
I þessum vandi’æðum var gripið
í Opera Ball-bréfið eins og
drukknandi maður í hálmstrá.
„Hið allra-helgasta“ í herfor-
ingjaráðinu var kvatt saman á
fund. Það voru viðstaddir yfir-
maður herforingjaráðsins Conrad
von Hoetzendorf, Ferdinand erki-
hertogi og Redl ofursti, sem hafði
aðsetur í Prag og stjórnaði gagn-
njósnastarfsemi ríkisins þaðan.
Tvöfáldur í roðinu.
Þeim kom saman um að bréfið
gæti verið það sporið sem þeir
voru að leita að. Var ákveðið ein-
róma að Redl skyldi setja tvo á-
reiðanlegustu menn sína til að
vera á verði í aðalpósthúsinu. Þeir
áttu ekki að standa við afgreiðslu-
borð poste restante-bréfanna, því
að sá sem kom til að sækja bréfið
gat þá séð þá og orðið hræddur.
En við afgreiðsluna var bjöllu-
hnappur, svo að hægt var að
hringja til þeirra undir eins og
einhver kæmi og spyrði eftir
bréfinu. Þá gátu varðmennii’nir
komið samstundis, þeir sátu í
næsta herbergi.
Þetta virtist vera einfalt en ein-
hlítt fyrirkomulag. Redl hlýtur
að hafa fundist það ískyggilega
einhlítt. Því að það var Redl of-
ursti sjálfur, sem bréfið var stílið
til. Hann var nefnilega hvort-
tveggja í senn: foi’ingi gagn-
njósnastarfsemi Austurrí'kis —
Ungverjalands gegn Rússlandi og
leiðtogi njósnastarfsemi Rúss-
lands gegn Austurríki. Pening-
arnir í Opera Ball-bréfinu voru
að mestu leyti þóknun fyrir frétt
sem hann hafði nýlega sent til
Pétursborgar um starfsáætlun
austurrísk-ungverska hersins í
Karptatafjöllum ef til ófriðar
kæmi. Hann þurfti á peningun-
um að halda. Og nú varð hann
að gera þá ráðstöfun með starfs-
bræðrum sínum, að hans eigin
njósnarar héldu vörð um bréfið.
Alfred Redl þurfti alltaf meiri
peninga en hann vann fyrir í
hernum. Það var ættarvenja og
metorðagirnd sem hafði knúð
hann til að velja sér ævistarf sem
hann hafði ekki efni á að gegna.
Þegar hann var ungur liðsforingi
hafði hann bækistöð í Króatíu og
lenti á kafi í skuldum vegna sukks
og f járhættuspils. En þá kom hon-
um óvænt gleðifregn. Forlag eitt
í Bruxelles, sem gaf út rit um
ferðalög í Evrópu skrifaði -honum
og bað hann um greinar frá hinu
fagra landi Króatíu, sem fáir
þekktu. Það hafði fengið þær
upplýsingar að Redl væri ungur
og greindur maður og mundi geta
sent forlaginu efni við þess hæfi.
Það bauð góða borgun og Redl
varð upp með sér yfir hlutverk-
inu og horfunum á að geta unnið
sér dálítið inn aukalega. Hann
skrifaði greinarnar og fékk boi’g-
unina og enn fremur sendi hann
stuttar lýsingar á hermannalífinu
í Króatíu.
Redl ánetjast.
En raunverulega borgunin kom
síðar, er Redl var staddur í Wien
í leyfi sínu. Þar kom rússneskur
njósnari til hans og bauð honum
að ganga í þjónustu sína sem
njósnari. Redl var á báðum áttum.
Njósnarinn sagði honum' þá að
ferðatímaritið eða forlagið sem
skrifaði honum hefði aldrei verið
til! Ef yfirboðarar Redls fengju að
sjá sumf af þvi sem hann hefði
skrifað, meðal annars hernaðar-
legs eðlis frá Króatíu og auk þess
upplýsingar um austurríska her-
inn, hvað þá? Ætli það yi’ði ekki
erfitt fyrir Redl að gefa þeim
þá skýringu sem þeir tækju gilda?
I besta falli fengi hann áminningu
fyrir lausmælgi og fréttaburð. En
ef hann kysi að verða njósnari
fyrir Rússa . .. . ? Redl tók síðari
kostinn. *
Þetta var skítverk en hann
hafði lag á að hafa sem mest upp
úr því. Með aðdáanlegi’i dirfsku
og kaldlyndi notaði hann hvert
tækifæri sem bauðst. Hann gerði
yfirboðurum sinum í Pétursborg
ljóst að því hærri stöðu sem hann
fengi í austurríska hernum því
meira gagn gæti hann gert rúss-
nesku húsbændunum. Og hann
fékk talsmenn á réttum stöðum.
Hann stakk upp á því við ráða-
menn zarsins að þeir gæfu honum
öðru hverju mikilsverðar upplýs-
ingar sem hann gæti svo látið yf-
irboðara sína í Wien fá, til að
komá sér inn undir hjá þeim og
verða fljótari að komast í betri
embætti. Upplýsingar þessar urðu
að sjálfsögðu að vera áreiðanleg-
ar — zai’num til ógagns. En þær
mundu stuðla að því að Redl
kæmist í þá stöðu að hann gæti
gefið Rússum upplýsingar sem
væru margfalt meira virði.
Með þessum hættulega leik
tókst Redl að vaxa að völdum og
virðingu hjá báðum húsbændum
sínum samtímis. I árslok 1912 var
hann yfirmaður zarsnjósnanna í
Austurríki — Ungverjalandi og
hafði stjórnina í njósnadeild
Franz Jósefs gegn Rússlandi og
var gagnnjósnari — gegn sjálf-
um sér. Að vissu leyti var þetta
lifshættuleg staða, en frá öðru
sjónarmiði átti hún að teljast
trygg. Því að hvernig átti njósna-
meistarinn Redl að ganga í greip-
ar njósnaveiðai’ans Redl?
Fórnarlömbin.
Hann gerði sig einnig öruggari
í sessi með ýmsum fólskuvei’kum
sem bitnuðu á undirtyllum hans
á báða vegu. Stundum valdi hann
úr þrjá—fjóra menn til að senda
í njósnaerindum til Rússlands, hélt
fyrir þeim eldheita ræðu að skiln-
aði um hið hættulega en göfuga
ei’indi sem þeir ættu að reka.
Síðan náði hann sambandi við
Rússa og sýndi þeim fram á að
það væri bráðnauðsynlegt að
hann næði í nokkra rússneska
njósnara í Austurríki og léti drepa
þá, en bauð fi’am í staðinn að
Rússar stútuðu einhverjum af
njósnui’unum sem hann hefði sent
þangað. Þannig yrðu fjórir njósn-
arar — tveir Rússar og tveir
Austurríkismenn — leiddir á af-
tökustaðinn og Redl mundi fá
þakkir og hamingjuóskir herfor-
ingjai’áðsins fyrir ágætt starf við
gagnnjósnirnar.
Fræðilega skoðað var ekkert
því til fyrirstöðu að þessi svika-
mylla gæti haldið áfram að ganga
um aldur og ævi. Jafnvel hinni
hættulegu klípu út af Opei’a Ball-
bi’éfinu átti Redl að geta komið
sér úr. Hann gat látið heita svo
sem bréfið hefði týnst. og látið
vera að hirða peningana. En hann
gat ekki stillt sig um að reyna
að ná í peningana til að kaupa sér
nýjan Daimlerbíl áður en hann
færi í s’kemmtiferð til Parísar
ásamt ungum vini sínum.
Þessi vinur var fyrrverandi
hestastrákur sem Redl gat ekki
neitað um neitt og sem fyrir að-
stoð Redls og peninga hans var
kominn í háa stöðu í riddaralið-
inu. Nú hafði Redl lofað honum
að fara með hann í mánaðar
skemmtitúr til Parísar og St.
Moritz. Um líkt leyti og varð-
mennirnir voru settir á aðalpóst-
húsið uppgötvaði vinui’inn nýjan
Daimler í sýniglugga. Hann sagði
Redl að það væri heitasta ósk
hans að fai’a til Parisar í svona
bíl. Redl fór undir eins að tala
um eitthvað annað.
Buxur spœjarans.
Frá því síðast í apríl og langt
fram í maí sátu varðmennii’nir í
herbei’gi sínu á pósthúsinu en
bjallan hi’ingdi aldrei. En þegar
leið að maílokum fór ungi maður-
inn sem langaði i bílinn að gerast
óþolinmóður, og loks fór hann að
hafa í hótunum. Redl sagðist ekki
hafa efni á að kaupa þennan dýra
bíl. Hvar átti hann að taka pen-
ingana? Ungi maðurinn svaraði
að það vissi hann best sjálfur.
Loks setti hann Redl úrslitakosti:
Þann 1. júní voi’u þeir lagðir af
stað til Parísar í nýja bílnum, eða
ungi maðurinn segði slitið sam-
vistum við Redl fyi’ir fullt og allt
og til að sýna Redl að sér væri
alvara ætlaði hann að giftast
ungri, laglegri stúlku. Redl gekk
á eftir honum með grasið i skón-
um, en úrslitakostirnir voru ó-
hagganlegir. Síðla dags, rétt fyi’ir
lokunartíma 30. maí, gekk Redl
inn um dyrnar á aðalpósthúsinu.
Það leið tæp mínúta, svo ham-
aðist bjallan inni hjá varðmönn-
unum. Einhver hafði spurt eftir
Opera-Ball 13. En mennirnir
höfðu verið á verði þarna í 6
vikur og voru farnir að 'haldá að
þetta væri einhver skrípaleikur.
Auk þess var þetta laugárdags-
kvöld og þeir ætluðu út með
stelpum. Þess vegna stóðu þeir
báðir á nærbuxunum og voru að