Vikan - 24.07.1941, Side 3

VIKAN, nr. 30, 1941
Æfintýri Fords
kosti að gefa af sér 12 milljónir punda, sem
eftir núverandi verði (20 cent fyrir pund-
ið) er 2400000 dollara virði.
Ford á landsvæði, sem er um 2500000
ekrur. Þar lifa 7000 menn, konur og börn
í velbyggðum húsum. Þar er vatnsleiðsla,
skolpræsi, kirkjur, sjúkrahús, skólar, kvik-
myndahús, og steinlagðar götur. Fjárfram-
lag Fords er talið vera 8 milljón dollarar.
Nokkrum hluta þess f jár var varið þannig,
að það varð til einskis. Það var enginn í
allri veröldinni, sem gat sagt Ford, hvernig
ætti að rækta gúmmítré í Brasilíu. Sagan
um alla erfiðleikana, sem þurfti að yfir-
vinna, ber vott um dirfsku, vísinda-
mennsku og hugvitssemi.
En gúmmíræktunin hefir alltaf vakið
áhuga. Þegar Charles Goodyear fann
1839, hvernig hægt er að koma í veg fyrir
að gúmmi springi í kulda og verði lím-
kennt og daunillt á sumrum, þá byrjaði
eftirspurnin eftir gúmmíkvoðu fyrir
alvöru. Brasilíubúar fluttust þúsundum
saman til héraðanna í kringum Amazon.
Erlent, einkum enskt, fjármagn kom inn í
landið. Nýjar borgir risu upp. Hás flaut
gufubátanna, sem búnir voru til í Liver-
pool, fældu apana frá ánni, því að áður
kom varla fyrir, að bátur færi um ána.
Forna borgin Fortaleza de Barra breyttist
í gullborgina Manaos, með stórri höfn og
frægu söngleikahúsi, sem gúmmíauðmenn-
imir létu reisa. Alls staðar voru gúmmí-
tré og ef hægt var að fá menn til að safna
gúmmíkvoðunni þá var grundvöllurinn að
velgengninni lagður.
Úr því vandamáli var leyst á ýmsa vegu,
og aðfarirnar ekki alltaf^ jafn mannúðleg-
ar. Indíánar, sem bjuggu meðfram ánum
urðu oft þeim að bráð, sem voru að leita
að þrælum. Heil þorp voru tæmd af vinnu-
færum mönnum. Sums staðar voru aðferð-
irnar brögðóttar. Ef hægt var að ná í
Indíána og venja þá á að borða salt, þá
var björninn unninn. Þá urðu þeir að vinna
sér fyrir fötum og salti og jafnvel grunn-
hygginn bókhaldari gat haldið þeim í skuld
við sig alla ævi.
I öllum þessum gauragangi er mjög
vafasamt, hvort nokkur í Brasilíu hafi
vitað, að nálægt Singapore voru Malaya-
verkamennirnir að byrja að taka óunnið
gúmmí úr fyrstu trjánum, sem ræktuð
voru.
Englendingur, Henry Wickham að nafni,
sem farið hafði til Brasilíu til að gerast
plantekrueigandi, hafði útvegað þeim fræ.
Hugmyndin um að rækta gúmmítré, í
stað þess að eiga allt undir villtum trjám,
heillaði Henry Wickham. Árið 1872 skrif-
aði hann bók um Brasilíu og setti þar fram
hugmyndir sínar. Brezka stjórnin bað hann
þá að koma með gúmmítrjáafræ til Eng-
í Brasilíu.
Framhald af forsíðu.
lands. Ef til vill gat þetta orðið jarðar-
gróði fyrir brezku hitabeltisnýlendurnar.
Wickham safnaði 70 þúsund fræurn með-
fram Rio Tapajoz, þar sem harðgerðustu
trén vaxa, og sendi þau til London. „Kew
Gardens“ gróðurhúsin höfðu miskunnar-
laust verið tæmd, og allar fágætu jurtirn-
ar teknar þaðan. Síðan var gert rakt, heitt
hitabeltisloftslag þar.
Sumt af fræi Wickhams spíraði og litlu
trjávísarnir voru fluttir gætilega til
brezku Malaya. Bretarnir hlúðu að þeim í
kyrrþey, á meðan þau voru að þroskast
og breiða sig út og byrjuðu svo að setja
á stofn ekrur.
Á þessum tíma var eitthvað vísindalegt
við þessa tilraun Breta, en ekkert, sem
hræddi hina þráu gúmmíeigendur í Brasi-
líu, sem djarflega buðu hitasóttum, högg-
ormum, hungursneyðum og villimönnum
birginn, til þess að geta sent með mikilli
reglusemi svörtu kúlurnar með gúmmíinu
niður að höfninni í Manaos.
En loftbóla Brasilíu sprakk allt í einu.
Árið 1910 náði gúmmí hæsta verði, sem
það hefir nokkru sinni náð; meðaltal árs-
ins var 2,07 dollarar fyrir pundið. Sama
árið kom ofurlítið gúmmí frá Malaya-ekr-
unum á markaðinn. Árið 1912 var farið að
bjóða gúmmí frá ekrunum í stórum stíl.
Gúmmíið úr villtu trjánum gat ekki keppt
við það. Gúmmíið frá ekrunum var
hreinna, betur búið til og ódýrara. Auður
3
Amazon-héraðanna leið undir lok og land-
ið féll í afturför og hirðuleysi hitabeltisins.
I fyrstu tóku Bandaríkin við lægra verð-
inu og betra efninu með mikilli gleði. En
seinna bundustu brezkir og hollenzkir
ekrueigendur samtökum um ákveðið verð
og gerðu samkomulag um að halda því
uppi.
Henry Ford og Harvey Firestone urðu
fyrstir til að gera uppreisn. Firestone
valdi Liberiu til sinna tilrauna, en Ford fór
til Rio Tapajoz, þangað sem forfeður allra
ekrutrjánna í Asíu áttu rót sína að rekja.
Þar fékk hann einkaleyfi hjá stjórninni til
að fá 2470000 ekrur af landi.
Landsvæðið var skírt ,,Fordlandia“.
Undir umsjón Bandaríkjanna var tekið til
að ryðja frumskóginn. Nýtízku borg, Boa
Vista, ,var reist með vísindalegu tilliti til
frumskóganna.
Þetta var ekki auðvelt verk. Það hafði
í för með sér baráttu við slöngur, skor-
dýr og fjandsamlega Indíána, sem reyndu
að ræna konunum úr nýlendunni. Vinnan
olli erfiðleikum. Fullorðnir menn, sem
komu og voru spurðir um fyrri atvinnu,
sögðust aldrei hafa unnið áður. Læknarnir
rannsökuðu þá, gáfu þeim kínin og sendu
þá í vinnuna, sem þeir fengu ótrúlega hátt
kaup fyrir í augum þeirra innfæddu.
Skógurinn var rifinn niður með geysileg-
um hraða. Stór tré voru söguð niður í
byggingarvið eða voru send til Bandaríkj-
anna. Kjarrið undir trjánum var höggvið
og brennt. Lengra inni í skóginum var
safnað saman fræi villtra gúmmitrjáa,
sem voru gróðursett á brennda land-
svæðinu. Það var byrjað að vinna seint á
árinu 1928. I lok ársins 1929' var búið að
gróðursetja um það bil 1000 gúmmitré. Að

Einkennisbúningar
1917 og 1941.
Hér er samanburður á ein-
kennisbúningum Bandaríkja-
hersins 1917 og 1941. Tilvinstri
er John M. Rice frá Homer,
sem ber einkennisbúninginn frá
1917. Til hægri er John J.
Murphy frá Jersey City, sem
ber einkennisbúninginn, eins og
hann er núna. Báðir þessir
menn eru í hernum í Fort Dix.