Vörður


Vörður - 05.03.1926, Blaðsíða 2

Vörður - 05.03.1926, Blaðsíða 2
V Ö R Ð U R •OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOf « o VÖRDUH kemur út Q álaugardögam Ritstjórinn: § Kri»tiánAlbcrtsonTángötul8. Q Simi: 1961. Afgreiðslan: Laufasveg 25. — Opin 5-7 siðdegis. Simi 1432. V e r ö: 8 kr. árg. Gjalddagi 1. júlí. Því hann teknr það rjettilega frara, að Landsbankanum verði ekki ámælt fyrir að vilja ekki kaupa erl. gjaldeyri óbreyttn verði, og hann kemst á öðrnm stað að þeirri niðnrstöðu, að hœgfara hækkun sje ómögnleg, og fer um það þessum orðum: y>Af þessari uslœðu leiðir það einnig, að hœgfara hœkknn krón- mnnar, sem svo margir tala nm sem hina œskilegustn lausu i gengismálinu, verðnr enn ófram- kvœmanlegri á íslandi, þar eð aðstaðan er þessi, að langsam- lega meginhluti útflutningsvar- anna fellur til á fáum mánuðum. 1 nágrannalöndunum hefir reynsl- an og sgnt, allra best á árinu sem leið, að hœgfara hœkkun er éframkvæmanleg, enda hafa hin- ir lœrðusta hagfrœðingar sýnt fram á óframkvœmanleik hennar. En i allra rikustum mœliáþetta við á ídandi*. Og hyað er þá orðið eftir af ásökununum i garð stjórnar- innar?« Þá mintist fjármálaráðherra á ástandið i atvinnulifinu núog kvað það sist mótað af gengis- ástandinu einu. »Hjer var kreppa 1920—'21, Iádeyðutimabil 1922—*23, upp- gangur byrjaði snemma árs 1924, bjelt áfram fram á hanst 1925, en þá kom afturkippurinn á venjulegan hátt, að þvi er snertir sjávarútveginn. Tegna mikillar framleiðslu Tvær ritgerðir. SkúU T. Guðjónsson: Udskilles der Vita- miner gennem Hud- en ? Særtryk af Biblio- tek for Læger. Okto- ber 1925. Skáli V. Guðjónsson: Om Ecbinokok-Syg- dommens Overför- selsmaader til Men- nesker. Særtryk af Bibliotek for Læger, December 1925. Báðar þessar riigerðir hafa borist Verði, og hefir ritstjórinn beðið mig aðgetaþeirrainokkr- um iínum. Höf., Skúli V. Guðjónsson læknir, er þegar orðinn tölu- vert þektur hjer innan lands fyrir blaðagreinar og tillögur sínar um ýms heilbrigðismál. Skúli Guðjónsson er heil- brigðisfræðingur. Nam hann þá fræöi i ÞýskalandiogDanmöiku, en hefir undanfarin ár iðkað vísindalegar rannsóknir á »Uni- versitelets hygiejniske Institut« í Kaupmannahöfn. Hefir hann sjerstaklega unnið að vitan in- (bætiefna) rannsóknum, eins og fyrrí ritgerðin bendir á, enda ern þau vísindi nú mjög ofarlega á baugi i heiminum. kom verðlækkunin og dræm eftirspurn. Er þetta eðlilegur gangnr hverrar hagsveiílu. — Framhaldið verður svo það, að minkandi eftirspnrn, lækkandi verðlag, dregur úr framleiðslu þeirrar vöru, sem um er að ræða. Eftirspurn eftir vinnu minkar, kanpgjald lækkar. Þegar dregið er úr framleiðsl- unni, rýmkast aftur á markaðn- um, eftirspurnin eykst aftur og nýtt uppgangstimabil byrjar. Kreppa sú, sem komin er, nær enn að litlu leyti til landbún- aðarins, aðallega til sjávarúl- vegsins. Flm. Tr. Þ. gaf alldökka lýs- ingu á ástandinu. Þvi getur hann þó ekki neitað, að við hliðina á gengisbreytingunni hefir hin eðiilega hagsveifla sin áhrifa. Fjármálaráðherra lauk máli sinu á þessa leið: »Þá er rjett að minnast á »strauminn úr sveitunuma, sem mikið t:r talað um, og talinn heflr verið meðal mestu þjóðar- meina vorra hin siðari ár. Erfið- leikarnir við gengishækkun eru sjávarútvegi mun tilfinnanlegri en landbúnaði. Verði krónan stýfð, og með því dregið eitt- hvað ur nuverandi eða yfirvof- andi kreppu sjávarútvegsins, þá er stranmnum úr sveitinni með þvi gefinn byr í seglin, sem hann annars aldrei á von á. Það hefir hingað til verið talið alveg óverjandi, og svo munu allir telja enn, að byrja á lög- gjöf um stýfingu með þvi að lœkka gengið. Þar sem stýfing hefir verið lögleidd hafa menn alstaðar byrjað með þvi, að halda sem föstustu gengi um svo langan tima, að verðlagið i landinu kæmist i rjett hlntfall þar við. Jeg hafði haldið, að allir gætu verið sammála um það, að rjett væri að leitast við að hindra lækkanir og halda þvi gengi, sem nú er, föstu fyrst um sinn. Af kynningu við Skúla get jeg dæmt um, að hann muni mjög vel fallinn til slikrar starfsemi. Hann er þrantseignr eljumaður, hefir skarpa dómgreind, anðugt imyndunarafl og áhuga á starf- inu. I fyrri ritgerðinni gerir hann grein fyrir árangri rannsókna sinna á þvi, hvort húðin gefi frá sjer vitamin. Til rannsóknanna notaði hann sauðfitn úr ull frá Argentínu og íslandi. Ekki myndi þýða, að frekar grein fyrir rannsóknum þessum, enda eru þær næsta margbrotnar og byggjast mikið á dýratilraunum. En árangurinn varð sá, að i ullarfitunni frá Argentinu fundust ekki bætiefni. Hins vegar reyndist vera tals- vert af a-vitaminum í islensku ullarfitunni. íslenska ullin, sem fitan var unnin úr, var og ný, sú argentinska gömul. Þessar rannsóknir eru þær fyrstu, sem gerðar hafa verið á þessnm hlntum og því merki- legar, auk þess, sem mennáður var farið að renna grun í að ýmsir húðkvillar ættu rót sína að rekja til skorts á bætiefnum. Það má telja víst, að þessar rannsóknir Skúla, beini athygli annara visindamanna að sam- bandi því, sem virðist vera milli En á hinn bóginn tel jeg rjett að yfirvega hvað hægt sje að gera til þess að draga úr erfið- leikum gengisbækkunarinnarfyr- ir atvinnuvegina. í frumvaipi þvi, sem hjer liggur fyrir, er engin viðleitni í þá átt. En aðrar þjóðir hafa látið sjer sæma að taka þá hlið máls- ins fyrst og fremst til athug- unar«. Næstir tóku til máls Jén Balðviosson, sem lýsti sig eindregið fylgjandi þvi að krónan yrði látin hækka upp i gullgildi og Jakob Möller, sem benti á að krónan myndi ekki geta hækkað á næstunni, vegna þess hve bankarnir ættu litið af erlendum gjaldeyri nú i bili. Að öðru leyti vildi hann ekki taka afstððu á þessu stigi málsins. Þá tók til máls Ásgeir Á*geirsson og fer ræða hans hjer á eftir i ágripi: »NauðsynIegt er að gera sjer Ijóst, hvaða lögum gengisskrán- ingin á siðasta ári hefi hlýtt. Hafi hásveiflan á siðasta ári verið óviðráðanleg, ern engar likur til að hægt sje að halda föstn hagfeldu gengi fyrir at- vinnulif þjóðarinnar. Altaf er auðveldara að ráða við hækk- uu, og hafi hækkunin verið ó- umflýjanleg, er enn vonminna að stöðva þá lækkun, sem virðist yfirvofandi. Á siðasta ári var um of dregið dám af Dönum og Norðmönnum. Þeirra ástæður eru ekkL-vorar. Vjer eigum að reka sjálfstæða gengis- politík á grundvelli okkar eigin atvinnulifs og afkomu. Það er ekki hægt að haga genginu i senn, eitir þessu tvennu: skrán- ingu annara þjóða og eigin af- komu. Ástand atvinnuvega á að húðarinnar og bætiefnanna og er þá ekki að efa, að þetta ieið- ir til frekari rannsókna. Hin ritgerðin ijallar um leit að eggjum sullaveikisbandorms- ins í islenskri ull. Tilefnið til þessarar leitar gaf Matihias Ein- arson læknir, með grein i Lœkna- blaðinu í júní f. á. Kemur Matthías læknir þar með þá tilgátu, að þessi band- ormuegg berist fólki hjer á landi aðallega í ull, og kemur fram með nokkur rök máli sinu til stuðnings. Tilgáta og rök Malthiasar munu vera mönnum kunn; grein- in birtist í Verði skömmu eftir útkomu hennar í Læknablaðinu. Veigamestu rökin vantaði þó þar, nefnilega að egg hefðu fundist í ullinni, en rannsóknir á því höfðu ekki verið gerðar. Skúli Guðjónsson tók sjer fyrir hendur að »fara i eggjaleit«. í ritgerð sinni gefur Skúli á- grip af grein Matthíasar, lýsir rannsóknaraðferð sinni og skýr- ir frá árangrinum. Egg fundust að visu ekki, en vart er mikið leggjandi upp úr því, ullin ekki mikíl, ekki sjerstaklega til þessa valin, langt aðflutt o. s. frv., enda hvetur Skúli til meiri rann- sókna á þessu. Hið eftirtektarverða er hins ráða mestu um gengið, en ekki eftirspurn á einstökum timum. Ef framboðið eitt á að skapa hækkun, er ekki rjett að hindra að eftirspurnin valdi lækkun. En með þessu fæst aldrei fast gengi, sem er skilyrði fyrir heil- brigðu atvinnulifi. Erlendur gjaldeyrir verður hjer á hverju ári á vissum árstim- um meiri á hvert nef en i lðnd- nm, sem hafa jafnari viðskifti við útlönd, umsetningin á nef er hjer meiri en í öllum öðrum löndum Norðurálfunnar. Frjettir höfðu og siast út frá gengis- nefnd, sem ollu því að erlendu innieignirnar hlóðust upp eins og við stiflu. Erlendur gjaldeyrir barst að, en innlendur gjaldeyrir stöðvaðist i landinu vegna þeirra frjetta. Því var ekkert að óttast. Aðstreymið var eðlilegt, og þurfti ekki að hræða gengis- nefnd frá að líta mest á þörf atvinnulifsins. íslandsbanki vildi halda áfram kaupum á sterlings- pundum með hærra verði. Landsbankanum var skylt að meta gengið frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Samt var framboð- inu svarað með lækkandi verði, án þess þó að ástæða væri til að ætla, að dregið hafi úr fram- boðinu, þvi fjeð var eðlilegt. Gengi á að skrá eftir kaup- gjaldsjafngildi krónnnnar. í «Lág- gengi«, sem er góð bók og merkileg, er lögð höfuðáhersla á þetta. Hagstofunni er skylt að reyna að komast eins nálægt kaupmagnsjafngildinu og unt er með útreikningi. Byggja má á framfærslukostnaöi, smásölu- verði og þó einkum heildsölu- verði. Svikinn er sá gjaldeyrir einn, sem vikur frá því. Verð- lagið einkum á vinnunni, er lengi að lagast eftir óeðlilegu gengi. Samræmi niilli erlends kaupmagns og innlends er nauð- synlegt skilyrði fyrir góðri af- komu. Jafngengið er nú f'yiir neðan skráða gengið, og veldur vegar rannsóknaraðferð hans. Hann sameinar þar tvær eldri aðferðir og bætir við nýju at- riði sjálfur. Mun þessi leitarað- ferð Skúla vafalaust verða not- uð, eða við hana stuðst í þess- um rannsóknum framvegis. Framsetningin i báðum þess- um ritgerðum er skýr og ljós, málið á þeim gott. Eins og sjest af því, sem sagt hefir verið, hefir Skúli Guðjóns- son valið sjer íslensk verkefni til rannsókna sinna og gerir þar tvent í einu, að vinna landi sínu gagn og sjálfum sjer álit. Er mjer knnnugt um, að stjórn- andi stofnunarþeirrar, sem Skúli vinnur á, professor Fridericia, hefir hið mesta dálæti á hon- um og hefir þrásinnis sýnt það í verki. T. d. hefir Skúla fyrir hans lilslilli verið fenginíhend- ur stjórn rannsóknarstofu, sem er eign verksmiðju einnar í Kaupmannahöfn. Var þó sjálf- sagt um marga Dani að velja. Auk þessara starfa hefirSkúli Guðjónsson ýmsar rannsóknir með höndum fyrir prófessor Fridericia, sem þeir vinna sam- an að. En aðalverkefni Skúla helir nú á annað ár verið rannsókn- ir hans á sjúkdómi þeim, er fjöruskjögur er nefndur og al- það miklum örðugleikum, bæðt um festingu og eins um úlliíið. Útlitið væri nú mun betra, ef. gengið væri sannara. Ríkissjóður má ekki verja> neinu, sem nemur til að halda uppi óeðlilegu gengi; slikt er fjársóun, til einskis nýt. Þess- háttar landsverslun er áþekk því, að sett væri upp lands- verslun i þeim tilgangi að selja- vörur með tapi við lægra verði en nemur framleiðslukostnaði í landinu sjálfu. Menn ættu ekki að tala unv »að hækka krónuna i sitt gamla verð«, heldur segja við lands- menn: »Viljið þið stuðla að þvL. að skapa kreppur, hjálpa iil að1 þrýsta niður kaupi, skapa verk- bönn, verkföll, valda gjaidþrat- um og tapi á öllum rekstri«„ og vilji kjósendur leggja át é þessa þyrnibraut, þá er hækkun möguleg. En hjer stefnir alt i aðra átt. Menn anka atvinnuveg- ina við hvert tækifæri, heimta umbætur; atvinnuvegunum þarf að koma í nútimahorf. Meun játa hækkun með vörunum, en afneita þeim meðulum, sem tak- markið heimtar. Framtakssemin og umbótaáhuginn heimta fest- ingu. Þetta liggur i augum uppr. Stefnan á að vera: Sjálfslæð gengispolitik á grundvelli at- vinnulifsins, gengið má aldrei vikja verulega frá sanngildi, og fje rikissjóðs ber aldrei að verja til annars en að forða sveiiun* frá kaupmáttar-jafngenginu. Alþingi hefir aldrei haft iil úrskurðar mál, sem varðar at~ vinnuvegina jafnmiklu og geagis- málið, og þetta er sú stefua, sem hollust er fyrir afkomu þjóðarinnar, jafnt verkamanna og. atvinnurekenda«. Þá flutti Ólafur Thors fyrstu ræðu sína á Alþiagi og; fer hún hjer á eflir i ágripi: gengnr er hjer á landi í ung- lömbum. Lýsir sjúkdómurinn sjer aðallega í lömunúm og, lömbin deyja i hrönnum. Kem- ur þetta að eins fyrir, þar sem er fjörubeit og ærnar ekki hafa grasbeit eða innigjafir um með- göngutímann. Skúli álitur sjuk- dóminn stafa af bætiefnaskorti, sem og liklegt er, og gerir sjer vonir um, að geta leitt í jjós með rannsóknum sinum, hvers eðlis sjúkdómurinn er og siðan. fyrirbygt eða læknað hann. Hefir Skúli þegar búið til næringarlyf handa þessum sjúk- lingum, en lyfið hefir ekkiverið reynt nema að litlu leyti enn, og því ekki hægt um það að dæma, enda hefir Skúli ekki getað gert þær rannsóknir sjálf- ur; til þess þarf hann að vera hjer heima um sauðburðinn og fylgjast með öllu, rannsaka sjúklingana, reyna lyfið á þeim, fylgjast með gangi sjúkdóms og bata, kryfja og skoða þau lömb,. sem ekki er hægt að bjarga o. s. frv. Hjer er ekki um að ræða neitt smámál, þvi þau ár, sem mikið kveður að þessari óáran f lömbunum, verður landbún- aðurinn fyrir stórtjóni af völd- um lambadauðans. Er óhugsandi annað en að Al-

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.