Vörður


Vörður - 05.03.1926, Blaðsíða 3

Vörður - 05.03.1926, Blaðsíða 3
V Ö R Ð U R r>Iíáttv. flutningsm, hefír getið míu sjerstaklega í greinargerð fcrv. og framsögu. Þótt skýrsla faans nm mína afstöða til máls- ins sje ekki alveg rjett, þá hirði ieg ekki að sinni að leiðrjetta hana. Það er rjett, að jeg tjáði mig 4 hverjum tíma mótfallinn þeiiTÍ hækkun á krónunni, er gengisnefndin ákvað. Og skal jeg nú gera grein fyrir atkvæði ralnu. Stefna siðasta Alþingis í gengis- wálinu var sú, að »festa gengi fsL krónu eða stuðla að var- legri hækkun hennar«. Samkv. þvi taldi jeg skyldu mina, að spyrja í hvert skifti er ný hækk- nn stóð fyrir dyrum: Er þetta iiaaðsuntegl? ?ðal-ástæða hækkunarmanna var: Mikið framboð erl. gjald- eyris, og sú hætta, er bönkunum stafaði af þsim kaupum. Þegar i upphafi mótmælti jeg þvf, að um verulega áhættu væri að ræða. Jeg benti á, að út- iendingar befðu keypt mikið af fiski. Verðið var ákveöið i ísl. krónum og gjalddagi löngu eftir samningsdag. Hækkun norsku og dönsku krónunnar leiddi at- hygli þeirra að því, að eins gæti farið um ísl. krónuna. Þá byrj- nðn þeir að kaupa hana. Svo fór hún að hækka. Grnn- urinn varð að vissu. Kaupin nkust þvf meir, sem hækkunin varð örari. Þaö er óvenjulegt, að menn kaupi þvi meir af vör- nnni, sem hún verður dýrari. En aðstaða þessara manna var sn, að isl. krónur urðu þeir að fá, og eftir því sem hún hækk- aði meira í verði, óx ótti þeirra við að hún yrði enn dýrari og þar af leiðandi hugnrinn á þvi, að festa kaup sem fyrst. Hin hliðin veit að seljendum isi. króna (þeim sem þnrftu að kaupa erl. gjaldeyri). Peir voru öllum bnútum kunnugir. Þeir tíssu að sjóðir erl. gjaldeyris vorn að safnast hjá bönkunum, þingi og Búnaðarfjelag fslands sjái sjer hag f, að gera Skúla það kleyft. að framkvæma til fulls þessar rannsóknir sinar og reyna iækningar sinar. \^ Annað væri skammarlegt. Annars þarf nauðsynlega að koma á fót bjer heima rann- sóknarstofu, þar sem vinna mætti að vísindalegum rann- sóknum, bæði praktiskum og theoretiskum. Væri Skúli auð- vitað sjálfkjörinn leiðtogi slikr- ar stofnunar, að minsta kosti æfti að fela bonum rannsókn á matvæium landsmanna, dýratil- raunir i sambandi við þær o. fl. og svo kenslu í þessum grein- um, sem tilfinnanlega vantar bjer. Fyrir skömmu var smjör- liki frá bjerlendum verksmiðj- um sent til Noregs til rannsókn- ar og má það teljast vanvirða að ekki skuli vera hægt að rann- saka slikt bjer heima. Leitt er það líka, að islenskir menn, sem eitthvað vilja vinna visindalega, skuli þurfa að leita utan og þar með gefa erlendum stofnunum og þjóðum hlutdeild í heðrinum af uppgötvunum þeim er þeir kunna að gera. Það er mála sannast að fs- lensku þjóðinni veitir ekki af að njóta sinna góðu manna og islenska háskólanum veitir ekki *I sómanum. Árni Pjetursson. og að hækkunarmenn rjeðu lög- um og lofum. Þeir átlu því vöru, setn likindi voru til að hækka myndi í verði, en óhugsandi að fjelli i bili. Auðvitað seldu þeir ekki ísl. krónnrnar (keyptu ekki erl. gjaldeyri). Þannig mynduð- ust sjóðirnir. Hækkunarmenn bentu á, að sjóðir er). gjaldeyris befðu vaidið hækkun dönsku og norsku krónanna. Þeirjátuðu, að þar lá »spekulation« til grundvallar, en að bjer væri enginn grunur um slikt. Samt ljetu þeir þessa sjóði villa sjer sýn. Sjóðirnir mynduðust af þvi, að menn trúðu þvi, að ísl. króna væri að hækka. Höfundar þeirra trúarbragða voru sjálfir vald- hafarnir. Loks stöðvaðist hækkunin. Þegar i stað minkaði eftirspurnin eftir krónunni, en framboðið óx. Trúin breyttist. Þetta sjest ber- ast af inneign bankanna erlendis. Öil inneign bankanna erlendis var þegar hækkunin hófst 209 þús. stjerlingspund; óx siðan jafnt og þjett og var þegar hækkunin hætti 565 þús. pund; minkaði svo stöðugt og var um nýjár 139 þús. pund; en er nú 20 þús. pund. Reynslan hefir þá staðfest þann dóm, að sú hækkun sem byggist á þvi einu, að erl. gjald- eyrir barst örar og fyr að en venja er, var ónauðsynleg. En var hun þá œskileg? Jeg mun leiða hjá mjer að svo stöddu að tala um verðfest- ingu krónunnar undir hinu gamla gullgildi. En bafi krónanhækk- að svo ört, að af hlýst lægra verð hennar, en verið hefði, ef varlegar hefði verið hækkað, þá er illa farið. Þá hafa sjálfir hækk- unarmenn færst fjær markinu. Af áhrifum hækkunarinnar á hagsmuni manna gælir fyrst eignatilfærslunnar milli skuld- ugra og kröfuhafa. Hún nemur mörgum miljónum, og er yfir- leitt órjettlát. Atvinnurekendur tapa vegna verðfalls á tímabilinu milli framleiðslu og afurðasölu. Hvernig voru þeir undir það búnir? Mjer er kunnastur hag- ur togaraútgerðarinnar. Arður ársins 1924 gekk bjá flestum til skuldagreiðslu, vegna undanfar- inna tapára. Vegna gengishækk- unar og litils aflafengs tapa flestir siðasta ár. Á þessu ári er útlitið geigvænlegt. Innlendur framleiðslukostnaður hefir sára- litið minkað. Hann nemur um 60°/° af lítgerðarkostnaði. Áælla roá að aðstaða hvers togara sje því um 50—70 þús. kr. verri en siðastl. ár, að eins vegna gengishækkunar. Þar við bætist verðfall fiskjar miðað við gull. Þess vegna er liklegt að allir sjavarbændur stórtapi á þessu ári. Gengi krónunnar á því ekki stoð i atvinnulifinu. Það á heldur ekki stoð f stór- um sjóðum erlends gjaldeyris. Inneign bankanna erlendis er um 500 þús. kr. Vjer eigum ó- útflultar afurðir fyrir um 8000 þús. kr., það verða samtals 8500 þús. kr. Þar frá ber að draga nokkurn hluta innistæðufjár út- lendirtga hjer í bönkum (3'/2 milj. kr.), um 2500 þús. kr. — Eftir verða þá 6000 þús. kr. Fyrri en á miðju ári er ekki hægt að búast við því, að and- í>ýæl£» her'valclid. Dittmann. S?tömmu eftir síriðslok kaus þýska þingiö nefnd tii þess að rannsaka orsakirnar að hruni og ósigri Pýska- lands. Svo sem kunnugt er hafa keisarasinnar haldið því fram, að Þýskaland hafi ekki beðið ósigur fyrir 6- vinum sinum á vigvöllunum, heldur beri að leita innan Iandamæranna að þeim, sem að falli þess voruvaldir. Segja þeir að friðarfortöiur jafnaðarmanna og sá uppreisnarhugur, sem pær ólu upp innan hers og flota, haS verið meginorsök pess, að Pýskaland varð að gefast upp. Nýlega hefir jafnaðarmannaforinginn Ditlmann tekið eitt hðfnðatriði i þessum ákærum til rækilegrar meðferðar á fundum i rannsóknarnefndinni. Frasögn hans, sem er reist á margra ára viðtækum og nákvæm- um rannsóknum, hefir i engu F.*mmmm*».m>.,,,.i.,.,„,.,,.....,,,, „i.^.imhm.....,i,„i.......,*,.,* verið hnekt. Varpar hún skörpu Ijósi yfir gjörræði og harðneskju þýska hervaldsins og yfir hroka pess gagnvart rikisvaldinu. Pýsku flotaforingjarnir hafa m. a. haldið þvi fram, að sumarið 1917 hafi verið i undirbúningi uppreisn flotaháseta, sem hafi verið undir ábrifum og stjórn jafnaðarmanna. Þessa ákæru hef- ir Ditlmann rannsakað til hlýtar hann hefir lesið 611 málsskjöl er hana snerta og hvergi fundið neinar sannanir fyrir þvi, að nokkrum háseta hafi látið sjer detta i hug að stofna til upp- reisnar. 1917, eftir að tvisýnt var orð- ið um hvernig fara myndi fyrir Pýskalandi i ófriðnum, hófaftur- haldsliðið magnaðar fortölur fyrir því, að barist skyldi til þrautar. Var þess krafist, að aldrei yrði gengið að friðarsamningum, sem ekki færðu Pjóðverjum mikla landvinninga. Pessar fortölur studdu flotaforingjarnir af aiefli, greiddu fyrir blöðum og bæklingum landvinn- ingamanna meöal hásetanna í flotanum o. s. frv. Pá var það að flota- málaráðherrann von Capelle skrifaði keuaralegu flotastjórninni, sagði að kvartað hefði verið undan þvi i þinginu að hun Ijeti dreifa út póli- tiskum flugritum meðal hásetanna og krafðist að slikt kæmi ekki fyrir framvegis. Pessu brjefi svaraði bróðir keisarans, Heinrich prins og ad- miráll, á þá leið, að hann teldi sig bera ábyrgð á þvi fyrir keisaranum einum, með hvaða móti hann efldi ætljarðarást og keisarahollustu hásetanna í flotanum, og yrði hann þvi að neita að verða við tilmælum flotamálarððherrans. Jafnaðarmðnnum var nú ljóst, að þeir áttu ekki annars úrkosta, en að reyna lika að útbreiða sinar skoð- anir innan flotans, en það leiddi til ofsókna á hendur hásetum og loginna ákæra um samsæri og uppreisnaí hug. Dittmann sannaði með ótal dæmum, að rangsleitni, hótanir og ofbeldi befði verið rikjandi i rjettarfarinu við flotann, saklausir menn hefðu bjargað lifi sínu með þvi að gerast ljúgvitni gegn öðrum saklausum mönn- um, hásetar sem engar sakargiftir urðu sannaðar á og ck- ert höfðu á sig játað voru dæmdir til liflats o. s. frv. Loks skrifaði flotastjórnin flotamálaráðherranum, kærði jafnaðarmannaflokkinn i þinginu, kvað hann beita sjer fyrir þvi að spilla aganum i flotanum og heimtaði rjettarrannsókn. Gögn þau, er kærunni fylgdu, voru lögð fyrir yfirmáiaflutningsmann rikisins, fyrir dómsmálaráðuneytið, innanrikisráðuneytið, hermálaráðu- neytið, rikiskanslarann og loks sjálfan keisarann En engum þessara aðila leist svo á gögnin sem þau væru til nokkurs nýtileg. Rikiskanslarinn boöaöi formenn flokkanna til fundar viö sig og urðu þeir allir sammala um — lika foringjar ibaldsmanna, — að ákæra flotastjórnarinnar væri ckki þannig rðkstudd að viðlit væri að sinna kröfu hennar um rjettarrannsókn. En nú sneri von Scheer admiráll sjer til keisarans og tókst að fá satnþykki hans til r]ettarrannsóknar» Hún stóð í nokkra mánuði, uns málafærslumenn ríkisins urðn að lýsa yfir þvi, að tii einskis væri að halda henni áfram, ákærurnar á hendur jafnaöarmönnum hefðu bersýnilega við ekkert að styðjast. Rannsóknir og lýsingar Dittmanns á öllu framferði þýsku fiotastjóroarinnur undir striðslok þykja litið auka á veg og virðingu þýska keisaradæmisins — og virðast tilvalið íaugunarefni öllum þeim, sem telja'að þingræði og þingstjórnir sje orsök og nndirrót allrar þjóðfjclagsspiUingar og einræði og hervald eina bót gegn henni. von Scheer virði nýju framleiðslunnar komi til sögunnar. Hver er notaþörfin fyrir erl. gjaldeyri fram að miðju ári? Siðasta ár seldu bankarnir frá V8-1/' erl. gjaldeyri fyrir um 19 miljónir kr. Ef eftirspurn verður eins í ár, þuifum við að hafa lánstraust erlendis sem nemur 13 milj. kr. Jeg bendi á og legg áherslu á það, að ýms- ar ráðstafanir má gera til að draga úr notaþörfinni. Tel enn fremur liklegt að hún veröi minni en í fyrra, en jeg hefi líka slept að reikna með þeirri sölu erl. gjaldeyris, er á þessum tíma í fyrra fór fram hjá bönk- um. Hún var þó mikil. Er ná liklegt að núverandi gengi krónunnar haldist? Jeg áiít bana of háft metna. Hæstv. fjármálaráðh. hefir i bók sinni »Lággengi« með ljósum rökum sýnt, að þótt engu sliku væri til að dreifa, myndu allar likur til að hún fjelli samt, ein- göngu sakir ástandsins i at- vinnulifinu. Jeg tel ekki rjett að tala um (á opnum fnndi) hvað eigi að tska til bragðs. En það segi jeg óhikað, að óhæfilegt er að löggjafarvaldið haldi áfram að iþyngja borgur- unum með báum sköttum til þess svo að framkvæmdavaldið geti freistað þess, að halda krónunni i svo hán veröi, að það eitt nægi til þess, að síiga atvinnurekendur. Jeg vil að lokum minna hækk- unarmenn á, að það er viður- urkend visindaleg staðreynd, að fáist ekki framleiðslukostnaður, en þar telur kaupið mest, færð- ur niður í hlutfalli við gengis- hækkun, þá verður hækkunin að eins hagsveifla. Krónan hlýt- ur þá að falla í sitt fyrra verð, sem samsvari þvi kaupgjaldi og öðrum kostnaði, sem greiddur er í ísl. krónum. Kaupgjaldið i landina er nú ýmist sama eða hœrra en þegar krónan var 48 gullaurar. Nú er hún 82 gullaurar. Af þessu geta menn dregið sínar ályktanir«. Fjármálaráðherra og Tryggvi Þórhallsson töluðu báðir aftur. Hinn fyrnefndi lýsti sig ein- dregið andvigan því, að krónan yrði stýfð. Að lokinni 1. ussr. var frv. vísað til fjárhagsnefndar. Hjónaband. Ungfrú Þóra Sig- urðardóttir, nppeldisdóttir Páls Gfslasonar kaupmanns, og Pjetur Sigurðsson magister voru gefin saman siðastl. laugardag. Ba^kanefndin. Minni hl. (Ben. Sv.) befir nú skilað áliti sinn. Eins og skýrt hefir verið frá, gat Ben. Sv. ekki átt samleið með meiri hl. nm það, að Lands- bankinn yrði gerður að seðla- banka. Vill hann stofna nýjan seðlabanka, Ríkisbanka íslands. Járnbrautarmáiið. Geir Zoéga vegamálastjóri hefir sent stjórn- inni all-itarlega greinargerð fyrir rannsóknum sinum og skoðun- um á járnbrautarmálinu. Kemst hann að þeirri niðurstöðu, að fært sje að ráðast i lagningu járnbrautar auslur yfir fjall. Markaðdeit. Björn Ólafsso heildsali og Hinrik Ottóson stud. jur. fóru utan í fyrri viku í þeim erindum að leita fyrir sjer um nýja markaði fyrir íslenska síld. Mun för þeirra heitið til Pól- lands, Tjekko-Slovakíu og ef til vill víðar. Hjónaefni: Ungfrú Agúxta Ing- ólfsdótlir, dóttir Ingólfs Gísla- sonar iæknis f Borgamesi og TYior Thors cand. jur., sonur Thor Jensens foistjóra. — Ungfrú Unnur Flygenring, dóttir Ágústs Flygenring forstjóra og Holger Bahnsen sjóliðsforingi í danska flotonum.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.