Vörður


Vörður - 05.03.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 05.03.1926, Blaðsíða 1
Riistjóri og ábyrgð- - arniaöur' \_ Kristján Aibértsoíi Tt'insötusJS.. tkéS—« Afgreiðslu- og Inn- iv heimtumaður ' Ásgek Magnússon ¦lcennarij.' F* _____—íSÍ XJtg-ef ancli : IMLiOstjóirii ÍTialclsílolíIií-íÍMis. IV. ár. Reykjavik 5. mars 1926. 10. biað. Sedlafölésiinariiiáliö 1 Ung-verjalancli. Pó að nefnd sú, setn ungverska þingið kaus til þess að rannsaka •aeölafölsunarmálið, hafi nú setið á rökstólum á annan mánuð, þá má heita að henni hafi litlu tekist að bæta við þá vitneskju um málið, sem fengin var áður en hún tók til starfa. Stjórnin hefir frá upphafi reynt að hylma|yfir með sðkudólgunum og hindra uppljóstrun málavaxta, en fylgifiskar hennar eru i meiri hluta í rannsóknarnefndinni og ráða að- feröum hennar. Frakkar fengu þvi að vísu framgengt, að fulltrúar frönsku lögreglunnar og franska þjóohankans fengju að vera við- staddir allar yfirheyrslur, en hins vegar hefir þeim verið hagað svo, að sem minst nýtt gæti komið fram — og tvisvar hafa hraðritaðir vitnisburðir, sem of hreinskilnir íiafa þótt, horfið úr vörslum nefnd- arinnar. Pó hefir ekki tekist að koma í veg fyrir, að sannað yrði á nokkra af ráðherrunum, að þeir hafi vitað 'jib seðlafölsunina alllöngu áður en hnn varð almenningi kunn, og ekk- ert gert til þess, að málið yrði rannsakað eða tiltækið heft, For- sætisráðherrann Bethlen greifi hefir oröið að játa, að hann hafi vitað um fölsunina í nóvember í vetur og þá falið Nadassy lögreglustjóra aö rannsaka máliö — en hann var sem kunnugt er einn af höfuðfor- göngumönnum fyrirtækisins. Bet- hlen neitar að hafa vitað um þátt- töku hans, en hins vegar vissi hann aö Nadassy hafði fyrir þrem áruni verið viðriðinn fölsun tjekkneskra hvort hann hefði Bethlen greifi. seðla. Pegar Bethlen var spurður aldrei siðan i nóv. grenslast eftir þvi, hvað rannsókn Nadassy's liði, þá svarað hann að hann hefði haft svo mörgu öðru að sinna, að hann hefði ekki komist til þess aö hafa frekari afskifti af föls- unarmálinu. Eftir að hann haföi gert þessar játningar á fundi rannsókn- arnefndarinnar, fór hann í leikhús um kvöldið. Næstu dagana kröfðust blððin og andstæðingar hans á þingi, að hann íseri frá þegar i stað. Fulltrúar atvinnuveganna og fjármálanua krðfðust þess líka, því að allir erlendir bankar, sem um þessar mundir voru að semja um láu til Ungverjalands, slitu þegar i stað samningum eftir þennan framburð forsætisráðherrans. En hann situr enn fastur i sessi með þing- meirihluta að baki sjer. Má af þvi marka gjörspiHingu. valdaflokksins i Ungverjalandi. Pá hefir Rakovskg innanrikisráðherra játað, að hafa vitað um fölsun- ina snemma i haust og ekkert gert til þess að stöðva hana. Þegar hann var aðspurður hvort honura fyndist hann geta verið ráðherra áfram eft- ir þessa iátningu, þá svaraði hann: Mjer er það löngu ljóst, að jeg á að fara frá. 28. des. baðst jeg lausnar frá embætti mínu, en Bethlen neitaði aö veita mjer hana. Rakovsky hefir líka játað að hafa hjálpað sökudólgunum eftir að komist hafði upp um glæp þeirra. 4. jan. kl. 10 fyrir hádegi var það samþykt á ráðuneytisfundi aó láta taka Windischgrátz fursta fastan. Pess- ari ákvörðun var ekki framfylgt fyr en síðari hluta dags. Kl. 2 óku þeir Rakovsky og Nadassy i innanríkisráðherrabílnum til Windíschgraiz og iöluðust þeir við í 2 stundir. Rakovsky afsakaði sig meö því, aö Nadassy hefði tjáð sjer. að hann vildi tala við Windischgiálz til þess að wljetta á saravisku sinni«. (Hakovsky virðist yfirleitt vera tremur grannvitur mað- ur, eða gera sjer far um að látast vera það, þegar hann er yfirheyrður). Auðvitað blandast engum hugur um, hvað seðlafalsararnir tveir hafa tal- að samau um síðustu klukkustundirnar áður en þeir voru teknir fastir — hvaða skjölum og skilrikjum þyrfti að glata, meðan tími ynnist til, hvernig þeir ættu að haga sjer fyrir rjetti o. s. frv. I upphafl bjuggust margir við að Horthy rikisstjóri myndi vera flækt- or viö málið, en enu hefir ekkert frarnkomið sem bendi til þess. Pó er siður en svo að hann sje ekki enn grunaður um að hafa verið i vitorði með glæpamönnunum. Nadassy var einn af nánustu trúnaðarvinum Hort- hys, sem reyndi fram á síðustu stundu að forða honum frá fangelsi. Og meðal þeirra, sem mjög eru riðnir við seðlafölsunarmálið, eru sonui' Horhty's, mágur hans og bróðursonur. Yfirleitt er það löngu sannað, að seðlafalsararnir unnu í samráði viö fjölmarga hátt setta valdamenn, að markmið þeirra var að útvega fje til þess að gera Ungverjaland að konungdæmi og hefja síðan landvinninga- stríð gegn nábúunum. Ber að vona að seðlafölsunarmálið leiði til þess, að steypt verði úr stóli valdhöfum, sem að sliku stefna. Lagaprófl hafa lokið hjer á háskólarjum Thor Thors með I. einkunn, 145V3 stigs, Gísli Bjarnason frá Steinnesi með I. einkunn, 134 stigum, Adolf Bergs- son með II. einkunn beiri, 78% stigs og Alfons Jónsson með II. einkunn 67% stigs. Þeir Tnor Thors og Gísli Bjarnason hafa lokið laganáminu á 3l/a ári. — Thor Thors hefir hlotið hæsta lagapróf sem tekið heíir verið á Háskóla ísiands. G-engismálið fyrir Alþingi. Svo sem frá hefir verið skýrt hjer i blaðinu, hefir Trgggvi Pórhallsson flutt frv. um fest- ingu á verðgildi krónunnar. Skal gengisnefnd láta fram fara rann- sókn á því, hvert sje »hið raun- verulega verðgildi peninganna i viðskiftum innanlandscc og þvi næst »innan hæfilegs tima, færa verð krónunnar til samræmis við niðurstöðu þeirrarrannsókn- ar«. Þegar krónan hefir náð þessu gengi, »má hámark verðsveifl- unnar upp á við aldrei verða meira en 27a% og niður á við aldrei meira en 272%. Tap það er bankarnir kunna að biða af kaupum og sölu erlendra pen- inga eftir hinu skráða gengi, skal að % hlutum greiða úr rikissjóði. Frumv. þetta kom til fyrstu umr. í Nd. 26. f. m. og 1. þ. mán. Tryggvi Þórhallsson fylgdi því úr hlaði með langri ræðu og talaði mjög á sömu lund og hann hefir áður ritað um gengismálið i Tímann, kvað alla atvinnurekendur til sjávar og sveita hafa beðið hið mesta tjón af hinni öru gengishækk- un á síðasta ári og myndi hún einnig eiga eftir að koma verka- lýðnum í koll, þár sem af henni hlytust kaupdeilur og atvinnu- leysi. Væri ijú mál til komið að festa verðtgildi krónunnar, og að miða þ\að við sannvirði hennar. Biýndi\hann fyrirþing- mönnum að láta ekki stjórnast af flokksfylgi í jjessu máli, til þess væri það of a\varlegt og ó- heppiieg lausn þess of hættuleg ölluin fjárhag þjóðarinnar. Næstur tók tii máls Jón I'orláksson fjárraálaráðh. Hóf hann ræðu sina á yfirliti yfir gengishækkunina á siðastl. ári. Að undanfarinni örri hækk- un krónunnar fjell sterlings- pundið í 26,25 kr. í maí. íjúní tók danska krónan að stíga mjög ört og hækkaði gengi hennar á fáum mánuðum úr 70% gullgildis í 91°/o. »Hækkun dönsku kjónannar var svo mikil í sumar, að hún komst 30% yfir íslenska krónu. Og i lok ágústmánaðar tjáði stjórn Landsbankans sig ekki geta keypt sterl pd. fyrir kr. 26 eins og verið hafði. íslandsbanki keypli þó enn á óbreyttu gengi í nokkra daga, en siðan fjell sterl.pd. í 25 kr. og svo áfram niður í 22,75 hinn 14 sept., og úr því hægt til okt. loka í nú- verandi gengi, 22,15. Framboð á erlendum gjald- eyri var bjer óvenjulega mikið. Erlendir menn byrgðu sig upp með íslenskan gjaldeyri. — Framboði þessu var svarað með því að lækka tilboð um kaup á hinum erl. gjaldeyri. Svo mikið streymdi hjer inn í bankana af erl. gjaldeyri, að innieign erl. manna hjer i bönk- um komst upp i nál. 100 kr. á hvert mannsbarn i landinu. Þeg- ar Þjóðbankinn danski lækkaði tilboð sin um kaup á erl. gjald- eyri, og gafst upp við að halda genginu i skefjum, þá var það vegna framboðs á erlendum gjaldeyri, sem eftir á sýndi sig að vera fyrir neðan 50 kr. á hvert mannsbarn í landinu. Þegar Ríkisbankinn norski gafst upp við að hamla á móti örri gengishækkun, voru erl. inneignir þar í bönkum ekki nálægt því eins mikiar og hjer í haust, að tiltölu við fólksfjðlda landsins. Hvorugur þessara banka þorði að leggja út í það fjár- hættuspil, að kaupa hinn erlenda gjaldeyri óbreyttu verði þegar framboðið ókst, þó aðstreymið væri tiltölulnga minna en hjer. Ef framboð erl. gjaldeyris er mikið, þá hafa þjóðbankarnir eigi sjeð annað i'ært en svara framboði með lækkandi kaup- tilboðum. Því gagnvart erl. pjaldeyri er ekki hægt að hafa þá aðferð, að kaupa upp alt sem býðst, til þess að halda verðinu í skorðum. Sje haldið áfram að kaupa, og eigi reynt, með lækkandi kaup- tilboðum, að draga úr framboði, er hætt við þvi, að innstæður eil. manna verði svo miklar, að eigi sje hægt að sporna við verðfalli krónunnar, þegar aftur á að skila innstæðunum. Hið erlenda fje rennur að einhverju leyli út meðal lands- manna, ef það hefir langa við- dvöl, og verður bundið í alskon- ar atvinnufyrirtækjum. En öllu þessu fje verður að kippa burt, þegar hinir erl. menn taka það tii sin aftur. í því sem öðru erum við sömu viðskiftalögum háðir sem aðrir«. Því næst veik fjáimálaráð- herra að afstöðu stjórnarinnar i gengismálinu: »Háttv. flutnm. vildi ekki víta sijórnina i ræðu sinni. En hann gerir það því rækilegar í grein- argerðinni við frumvarp sitt. Par kemst hann svo að orði, að hann vilji ekki áfella stjórn Landsbankans fyrir það, að hún neitaði að kaupa sterl.pd. i haust óbreyttu verði, og um þetta er jeg honum samdóma. En samt sem áður fer hann mjög hörðum orðum um það, að gengi isl. krónu hafi hækkað. Segir hann þá ráðstöfun hafa verið alt í senn, »óviturlega«, »óþarfa« og »órjettmæta«, og beinir þá öllum ásökunum sín- um til landsstjórnarinnar. Lög þau, sem hjer ber eftir að fara, eru lögin um gengis- skráningu og gjaldeyrisverslun, frá 1924 og frá 1925. Með lögunum frá 1924 var sú skylda lögð á gengisnefnd, að gera tiilögur til stjórnarinn- ar um ráðstafanir, er miða að þvf að festa eða hœkka gengið. Þá þorðu menn ekki að gera hærri kröfur en þær, að sporna við því, að eigi lækkaði gengið úr því sem var, en hækkun þótti æskileg. Á þingi 1925 var orðalaginu breytt, þannig, að ráðstafanir eiga að miða að því, að festa gengið og stuðla að varlegri hœkkun krónunnar. Sú skipun var gerð til gengis- nefndar, að hún sendi lands- stjórninni tillögur í málinu. Var það skynsamlega ráðið, að haga því svo, að tillögurnar yrðu ræddar í tveim stöðum, fyrst hjá nefndinni, siðan hjá lands- stjórn. En hvaða tillögur hefir stjórn- in svo fengið frá gengisnefnd? Hún hefir að eins eina tiilögn fengið, og hana frá einum nefndarmanni þó. Tillaga þessi fór fram á, að ölium tilboðum um erl. gjald- eyri yrði svarað með kauptil- boði á kr. 24,00 steri.pd. Lagði nefndarmaðurinn til, að ábyrgð þeirri, er af þessn leiddi, yrði okelt á ríkissjóö. En þingið hafði á engan hátt skilið stjórninni eftir neina heimild til þess að gera þær ráðstafanir. Ömögulegt er að meta það, hvílíkar afleiðingar það hefði haft fyrir rikissjóðinn, ef á hann hefði verið skelt ábyrgðinni á kaupum erl. gjaldeyris á ein- hverju tilteknu íöstu verði, hvort sem var 24 kr. pundið eða hærra. Jeg fyrir mitt leyti lít svo á, að slíkt hefði eigi getað komið til mála. Ef haldið hefði verið áfram að kaupa hinn erlenda gjaldeyri ákveðnu verði, þá var ekkert liklegra en verð íslensku krónunnar fjelli, er frá liði, og alt kæmist hjer í sömu óreiðu og 1920, vegna örðugleikanna sem á þvi er, að losa hið erl. fje, þegar þess er krafist. Að taka slíka abyrgð á ríkis- sjóð, hefði verið hið mesta brot sem hugsast gat, á hinum yfir- lýsta þingvilja um festingu og varlega hækkun. Flutniugsmaður Tr. P. ámælir landsstjórninni fyrir það, að hún hafi eigi framfylgt vilja þingsins um hægfara hækkun gengisins. En hann tekur um leið alt ómak af mjer að bera blak af stjórninni fyrir þetta.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.