Vörður


Vörður - 07.08.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 07.08.1926, Blaðsíða 1
VORÐUR * Utgefaadis Miöstfórn íhaldsflolíksins. m^mú Afgreiðslu- og inn- heimtumaður Ásgeir Magnússorí kennari. IV. ár. SSeykjavík 7. ágúst 1930. 33. blað. Landskjörið. Talningu atkvæða var lokið á þriðjudagskvöldið kl. 10. Fjell kosning þannig: A-Hsti (jafn.menn) 3164 atkv. | B-listi (konur) 489 — C-listi (íhaldsmenn) 5501 — D-listi (frams.m.) 3481 — E-listi (frjálslyndir) 1312 — Þáttaka í landskjörinu var að þessu sinni nokkru meiri en ár- ið 1922. Þá voru alls greidd 11962 atkvæði en nú 14097. Nokkuð hafði verið færð til nöfn á listunum og voru lang mest brögð að því á D-lista. At- kvæði hinna nýkjörnu þing- manna fjellu þannig: Jón Þorláksson 5469 8/e atkv. . Magnús Kristjánss. 3383 4/ð — Jón Baldvinsson 3157 */« — Þegar borin eru saman úrslit þessa kjörs við síðasta lands- kjör (1922) kemur i ljós, að í- haldsmenn hafa unnið langmest á. Þá fær listi Jóns Magnússon- ar aðeins 3259 atkvæði, en nú fær íhaldslistinn hálft sjötta þúsund. Þá hefir jafnaðarmönn- um og vaxið allmjög fiskur um hrygg og er það afleiðing eðlileg af stöðugu fólkstreymi til kaup- staðanna. Listi þeirra fjekk lið- lega þús. atkvæðum fleira nú en við landskjörið 1922. Atkvæða- tala framsóknarflokksins hefir aukis't um tæp 300 atkvæði og er það öllu minna en sem svarar aukinni þátttöku í kosningunni nú. Urslit kosninga þessara eru þau, sem flestir höfðu búist við. Fáir munu hafa vænst þess í al- vöru, að nokkur listinn kæmi að tveimur mönnum. Líklega hafa einhverjar konur orðið fyrir vonbrigðum og fjekk þó kvenna- listinn vonum meira fylgi. Flokkaskiftingin hefir skýrst svo á seinni árum, að konur hljóta að kasta algerlega frá sjer þeirri hugsun að kjósa eftir kyn- ferði. Það er/hrein og bein mis- notkun á kosningarrjettinum. Eflaust láta forkólfar kvenrjett- indahreyfingarinnar sjer segjast við þessi málalok. Konur út um land hafa^sýnt meiri stjórnmála- þroska, en fámenn og ókunnug klíka „kynsystranna" hjer í Reykjavík, hafði gerfsjer í hug- arlund. Þá er talið, að forsprakkar frjálslynda flokksins, munu heldur ekki una úrslitum sem best. Þeir hafa eins og konurnar orðið að reka sig á þróun sið- ustu ára í flokkaskipuninni hjer á landi. Það er sýnt með þessum kostningaúrslitum, að óhugsandi er að koma að mönnum við landskjör, nema þeir. hafi að baki sjer flokk, sem hefir sýnt einhver þau afrek, að hann hafi hlotið viðurkenningu í meðvit- und þjóðarinnar. Frjálslyndi flokkurinn er til orðinn á elleftu stundu, vegna þessara kosninga. Hann er uppsuða úr sjálfstæðis- flokknum gamla, sem haldið hefir saman að nafninu til á Al- þingi fram að þessu. Meiri hluti þeirra mánna geta eflaust talist frjálslyndir, en einkum hefir frjálslyndi flokksins birst í því hin síðustu ár, að þeir hafa hald- ið áfram að nefna sig flokk, eft- ir að skoðanir höfðu dreifst um hvert einasta þjóðmál, sem nokkru máli skifti. Svo mikið var frjálslyndið, að þeir tóku í flokkinn, eftir kosningarnar 1923, mann, sem fyrst og fremst flaut inn á þing á árásum á sjálfan foringjann, Sig. Eggerz. Úrslit þessi eru lærdómsrík, ekki aðeins fyrir núverandi flokk frjálslyndra manna, heldur og allar pólitískar nýmyndanir, sem birtast kunna undir kosningar. Það er ekki lengur hægt að safna mönnum saman á síðasta augnabliki, jafnvel ekki um hina glæsilegustu menn og mestu þingskörunga. Hvort flokknum eru það nokkrar sárabætur að hafa komið Jóni Baldvinssyni að á kostnað Þórarins á Hjalta- bakka, skal ósagt látið. Þátttakan í landskjöri þessu var nokkru meiri en síðast og voru þó kjósendur tómlátari en við hefði mátt búaast. Fram- sóknarblöðin hafa kvartað yfir slæmri sókn í sveitunum. Og svo er það, að sveitamenn sóttu yf- irleitt illa. En þó er það öllum vitanlegt að af sveitamönnum hafa flokksmenn framsóknar sótt kjörfundi langbest. Engin annar flokkur hefir slík samtök í sveitunum. Engum öðrum er leiðbeint eins um skoðanir og haldið jafnvel til haga á kjör- stað. Kaupfjelagsstjórarnir eru löggiltir smalar, hver á sínu svæði. Þau eru ekki öll fengin þrautalaust atkvæðin hans Mag- núsar Kristjánssonar. Þeir eru víst æði margir sem taka undir með öldruðum bónda, sem kvað: „Það eru ein mín þyngstu spor að þurfa að kjósa Manga". En því eru framsóknarblöðin ¦aÖ kvarta? Er það vantraust á smölunum? Eða er það van- traust á Tryggva, sem fer fleng- í-iðandi um allar sveitir, rjett fyrir kosningar? Vilja málgögn- in gefa í skyn, að ekki sje tekið mark á postulum flokksins? Ríkisstaöa Grænlands. Tvö meginatriði í deilunni um kröfurjett Islendinga til nýlend- unnar vestra verða einkum að skýrast glögglega, til þess að álit manna um þetta mikilvæga vel- ferðarmál þjóðar vorrar megi byggjast á traustum grundvelli. Hið fyrsta er stofnun nýlend- unnar á Grænlandi, með ból- festu íslenskrar þjóðkvíslar, þar sem engin siðuð eða viðurkenn- anleg lögskipun var fyrir. Ástæð- an til þess að reynt hefur verið að draga í efa, að hjer sje um þá útvíkkun á rjettarsvæði ís- lendinga að ræða, er heimtað geti nýlendu nafn á Islendinga- byggðum þar vestra, mun aðal- lega vera sú, að próf. Ólafur Lár- usson, í ritgerð sinni „Rjettar- staða Grænlands að fornu" (Andvari 1924, bls. 28) setti fram tvenn hugtök um nýlendu, sem sje „lagahugtakið" og eitt- hvað annað óljóst hugtak „sem menn ekki gerðu sjer ljóst!" (s. st.) En þessi aðgreining er algerlega óvísindaleg. Fyrir það fyrsta er óleyfilegt, að gera mönnum upp þá vanþekking yf- irleitt, að vita t. d. ekki eðlis- mun á „den islandske Kolonie" í Khöfn, eða „de vestindiske Kolonier". Og i öðru lagi er það, sem mest er hjer um vert, að öll visindi ganga í þjónustu rjettarkerfisins til hugtaksá- kvarðana. Enginn hlutur, sem nafni verður nefndur, er óvið- komandi lögum og rjetti, af þeirri einföldu ástæðu, að rjett- arsvæðið nær yfir allt líf og alla. tilveru einstakra manna og þjóða. Þessvegna er það langt frá að vera merkingarlaust, er Grænland í alfræðaskrám og meðal heimsmerkra rithöfunda, er stöðuglega nefnt nýlenda ís- lands. Menn geta gjört sjer glögga grein þess, hve mikilli villu þessi tvískinnungur í meðferð máls- ins gat valdið, þegar athugað er, að einmitt þessi rithöf. sem næst stóð hjer að draga skýrar og skil- greinilegar merkjalínur, segir sjálfur í sama riti bls. 38: „Fyrst og fremst er það Ijóst, að miði menn nýlenduhugtakið við það eitt, að flokkur manna af til- tekinni þjóð tæki sjer bólfestu utan heimalandsins, þá er Græn- land íslensk nýlenda". En svo spyr höf sig sjálfan: (bls. 40) „Var Grænland stjórnskipulega tengt íslandi?" Nú vita allir að nýlendumenn koma hjer að ó- lögskipuðu landi. Ennfremur vita menn að Islendingar, sem véstur fluttu sig búferlum, komu frá ríki, sem er heimsfrægt fyrir þá lögskipun, er þá rjeði í móð- urlandinu. Hvernig getur þá þessi höf. spurt á þann veg sem Heimkoma Amundsens. Eins og kunnugt er var Roald Amundsen og mönnum hans" tekið með hinum mesta fögnuði þegar þeir komu heim til Noregs. Nálega hvert mannsbarn í Bergen kom á móti þeim til að hylla þá. Myndin sýnir hvernig Amundsen var borinn í gullstól frá móttöku- staðnum og út í vagninn. hjer er sagt? Því allir vita að lögskipun Islands var flutt á landnámsflotanum vestur. Græn- lendingaar bjuggu undir ís- lenskum rjetti, þegar þeir stigu á land fyrir vestan. Með þessu hefur hr. Ó. L. skrifað og inn- siglað sig undir þá skoðun og játning, að Grænland hafi „að fornu" verið nýlenda vor — þrátt fyrir það þótt hann riti hingað og þangað annarsstaðar líkt því sem hann neiti nýlendu- stöðu Grænlendinga (sbr. sjer- staklega síðast í sömu grein (bls. 64), þar sem hann ræður mönnum almennt frá því að „umhverfa sögulegum sannind- um, af því að það hefni sín!" Má jeg til að taka þetta til mín, vegna þess að þá mun ekki hafa verið öðrum skrifum til að dreifa i þessa átt, en þvi litla er jeg hafði lagt til málsins. En auk þessarar afaróheppi- legu ringulreiðar um „nýlendu hugtak" hr. Ó. L. — sem jeg tel líkast að eigi fyrst rót sína að rekja til nokkurra athugasemda hr. H. Hermannssonar bóka- varðar um þetta mál, er annað mjög athugavert atriði við vís- indalega ákvörðun hinnar ís- lensku nýlendustöðu, > sem tæp- lega hefur verið gerð nægilega glögg grein fyrir í þeim ritgerð- um, sem mjer eru kunnar um Grænlandsmálið. Þegar dæmt er um lögmerk- ing þeirra athafna vestra, er áttu að stofna nýjendustöðu í Grænlandi er óhjákvæmilega nauðsynlegt að athuga fyrst og fremst, að ríki það er ný- lendumenn fluttu frá, átti þá engan framkvæmandix valdhafa, sameiginlegan fyrir alt þjóðfje- lagið. Engum hefur samt dottið i hug að halda því fram, að þessi einkennilega íslenska forn- skipun hafi ekki verið námhæf á Grænlandi. En hitt er jafnvíst, að frá þessu sjónarmiði verður að dæma á alt annan veg, en alment gerist við ákvarðanir nýlendustofnana frá ríkjum fullkominnar valdskipunar — þegar litið er á gerðir eða á- stand meðal nýbyggjanna ís- lensku á Grænlandi. Að hr. Ó. L. hafi verið þetta ljóst, sjest t. d. í Andvaragrein hans bls.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.