Vörður


Vörður - 11.09.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 11.09.1926, Blaðsíða 1
Riísíjóri og ábyrgð armaður Kristján Albertson Túngötu 18. j&£______, —^ wsmðstBBm Afgreiðslu- og inn- héimtumaður Ásgeir MagnússoTt kennarí. UÉgfetfsanc&i : BÆiOetjcsrii lísalcisfíoUlisiiie. IV. ár. Rcykjavík. 11. ttcpt. 1026. 38. hlað. Hvaö skilur? V. Eins og getið var um í fyrsta kafla greina þeirra, sem nú um skeið hafa birst hjer i blaðinu undir þessari fyrirsögn, var til- efnið gefið með röngum og vill- andi kenningum ritstjóra „Tím- ans" á ferðalaginu mikla fyrir kosningarnar í vor, um afstöðu Framsóknar- og íhaldsflokks- ins til lahdbúnaðarins. Hefir ritstjórinn fyllilega sannað það, sem eftir honum var haft um flokkaskiftinguna, með því að japla stöðugt á sömu villunum og blekkingunum í blaði sínu eftir heimkomuna. Hinsvegar hefir hann ekki gert neina veru- lega tilraun til þess að hnekkja því, sem hjer hefir sagt verið. Hið eina, sem frá honum hefir sjest, eru nokkur órökstudd um- mæli, sem þegar eru hrakin, prjónuð framan við persónuleg fúkyrði til höfundar þessara greina. Fór hjer sem oft áður, að ritstjórinn hefir reynst ærið laus á velli þegar í rökræðu er komið. Þess er þó að vænta, að hann reyni að klóra í bakkann íremur en orðið er, því oftrú mætti það heita á greind hans og sannleiksást, að hann ljeti sannfærast af þvi, sem hjer hef- ir verið sagt. Er það vel farið, að andmæli komi fram, því þá gefst tækifæri til þess, að ræða nánar ýms atriði, sem drepið hefir verið á aðeins lauslega. „Tíminn" vill láta það líta þannig út, að Ihaldsflokkurinn hafi ekki skilning á kröfum landbúnaðarins. Hann fjargviðr- ast jafnt og þjett yfir óeðlilegri skiftingu lánsfjárins, um fólk- strauminn úr sveitunum og of- vöxt kauptúnanna og lætur eins og engum sje þetta áhyggjuefni nema Framsóknarflokknum. En sannleikurinn er sá, að um þetta atriði er enginn ágreiningur. Það er viðurkent af öllum I- haldsmönnum að þróun hinha síðari ára sje ekki þjóðlífinu holl. En það sem skilur er það, að bjargráð íhaldsmanna eru bygð á öruggri trú d framtíð atvinnuvegarins, en bjargráð Tímaforkólfanna hafa verið bygð á úrtölum, ótrú og barlómi. „Tíminn" hefir gert kröfur fyrir bændanna hönd. Hann hef- ir heimt'að sjerstaka lánsstofn- un landbúnaðinum til handa. Hann hefir heimtað lægri vexti og lengri lánstíma, en aðrir at- vinnuvegir hafa orðið að sætta sig við. Þessar kröfur hafa verið viðurkendar og studdar af Ihaldsmönnum. Þeim hefir ver- ið fullnægt með tilstyrk íhalds- manna. Og hvað skeður? „Tíminn" heimtar alt annað. Þetta, sem um var beðið og veitt er einskis nýtt. Eftir að kröf- unum hefir verið fullnægt, hróp- ar blaðið í sífellu: þið hafið eng- an skilning á kröfum okkar. Þessi framkoma er líkari at- ferli keipóttra krakka en þrosk- aðra leiðtoga þj'óðarinnar. Það sem stendur sveitunum mest fyrir þrifum er fólks- streymið til kauptúnanna. Það sem dregur fólkið til kauptún- anna er fyrst og fremst það, að sjávarútveguri'nn hefir um skeið verið fær um að greiða hærra kaupgjald en landbúnaðurinn, þótt fleira komi og til greina. Það sem gert hefir sjávarútveg- inum fært að hækka kaupgjald- ið eru bættar framleiðsluaðferð- ir. Þetta verða bændur að skilja. Ekkert nema umbætur á rekstri landbúnaðarins getur að réttu stöðvað þennan straum. Því eins og högum vorum er komið, væri það hreint og beint þjóð- arböl, ef útgerðin stöðvaðist skyndilega og kaupgjaldið lækk- aði af þeirri orsök. Það er ljótt að vona og glæpur að vinna að, að svo verði. Útgerðin hefir undanfarið borið mestan þungan af útgjöld- um ríkisins. Landbúnaðurinn er ekki i því horfi, að hann geti bætt á sig byrðum. Öll gjöld rík- isins hvíla beint og óbeint á framleiðslunni, og framleiðslan öll er bundin við þessa tvo at- vinnuvegi, landbúnað og sjávar- útveg. Hrun sjávarútvegsins mundi, eins og nú standa sakir, óhjákvæmilega hafa í för með sjer stöðvun á öllum verklegum framkvæmdum, svo sem vega- lagningum, brúargerðum, síma- lagningum, lokun á skólum og sjúkrahúsum; ef ekki ætti að stefna beint í gjaldþrot. Þessum atvinnuvegi hefir ekki verið hlíft. Margsinnis hefir ver- ið sýnt fram á það, að skattarn- ir, sem hvíla á útgerðinni eru þyngri hjer en á sambærilegum atvinnurekstri í nokkru ná- grannalandi. Nú hefir útgerðin orðið fyrir miklum hnekki. Vel getur svo farið að hún lamist til langframa. Hvílík fásinna væri að byggja afkomu landbúnað- arins, sem getur verið örugg at- vinnugrein, á velgengni sjávarút- vegsins, sem altaf er stopull. Kaupgjald hefir hækkað stór- um síðan fyrir stríð. Að krónu- tali hefir það margfaldast, en í raun og veru hefir það hækk- að svo að nærri mun láta, eftir því sem fullyrt er af kunnugum mönnum, að hver1 verkamaður vinni nú á tveim dögum fyrir sömu lífsnauðsynjum og hann þurfti áður þrjá daga til þess að vinna fyrir. Þetta er í sjálfu sjer mikið gleðiefni. En fyrir fram- leiðandann þýðir þetta að hann verður að bæta starfsaðferðina svo, að tveir menn geti afkastað jafnmiklu nú og þrír menn áð- ur, ef verð afurðanna er hlut- fallslega jafnt. Landbúnaðurinn er að mestu rekinn á sama hátt og gert hefir verið frá ómunatíð. Sjá allir að við svo búið má ekki standa. Ræktunin er fyrsta skilyrðið til þess, að arðurinn af hverju dagsverki aukist. Ef bændur sneru sjer með alhuga að rækt- un jarðanna mundu þeir brátt standast samkepnina um kaup- gjaldið. Annað atriði sem sveitirnar varðar stórmiklu eru húsabæt- urnar. Mikið af fólksstreyminu til kauptúnanna á rætur sinar að rekja til illra húskynnaí sveit- unum. Ræktunarsjóðnum er ætlað að bæta úr þessu hvorutveggja. Hann hefir yfir miklu f je að ráða og hann getur lánað það með góðum kjörum. Þeir sem vinna á móti þeirri stofnun, vinna jafn- framt móti eflingu landbúnað- arins og sveitalífsins, vinna að fólkstraumnum úr sveitinni og vexti kauptúnanna. Þegar foí- ýstumenn bænda hendir slík fólska, ættu þeir að gera bæn sína í einrúmi og biðja þess heitt og innilega að enginn taki mark á orðum þeirra. Fólkið hefir flúið sveitirnar vegna þess að annarsstaðar voru betri atvinnuskilyrði. Straumur- inn stöðvast ekki fyr enn skil- yrðin verða bætt. Bændur hafa fram að þessu verið alt of tómlátir um verk- Iegar umbætur. Hugurinn hefir snúist um verslunarmál og stjórnmál. Fjeleysi einu verður ekki um kent að svo er umhorfs í sveitunum, sem er. Áhugaleysi og ótrú eiga mikla sök á því. Ó- trúin og barlómurinn hafa leitt til þess að margt af þróttmestu æskumönnunum hefir leitað á braut. I þessu er stór hætta fal- in fyrir menningu sveitanna. Bændur verða að hefjast handa með nýjum hug, nýrri trú og nýrri sigurvon. Hætta að leggja eyrun við skjallinu og fagurgalanum. Afþakka hand- leiðsluna, sem byggist á van- trausti og fyrirlitningu. Báðir flokkarnir, Ihalds- og Framsóknar, eru flokkar fram- leiðenda. Á framleiðendurna eru byrðar þjóðfjelagsins lagðar. Lamist annar atvinnuvegurinn, verður hinn að taka því meira á sig, ef ekki á að verða kyrstaða á einhverju sviði. Ihaldsflokk- urinn viðurkenni nauðsyn beggja þessara atvinnu- vega. Framsóknarflokkurinn vill fórna öðrum atvinnuveginum á altari hins. Mér dettur í hug saga, sem jeg heyrði eitt sinn af manni, sem var að byggja sjer hús. Timbrið hafði hann flutt úr kaupstað skamt frá. Þegar búið var að reisa! stoðirnar, kom það upp, að ein stoðin var nokkru stytst. Maðurinn sehdi ekki i kaupstaðinn eftir nýrri stoð af Unglingaskólinn á Sauðárkróki starfar að forfallalausu næsta skólaár með auknu verksviði. Kent í tveim deildum. Samskóli sveina og meyja. Skólaár frá 15. nóv. — 1. maí. Kenslustundir á dag 4—5 fyrir hvora deild. Nokkrar stundir sameiginlegar. Námsgreinar: íslenska (munnl. og skrifl.), danska, enska, stærðfræði, saga, þjóðfjelagsfræði, landafræði, náttúrufræði, skrift, teikning, söngur, handavinna. Ef unt er, verður nemendum einnig sjeð fyrir leikfimi. — Skólagjald 30.00 kr. Umsóknir sendist fyrir 15. okt. til Jóns Þ. Björnssonar, Sauðár- króki, er gefur nánari upplýsingar. Skólanefnd unglingaskólans. sömu lengd og hinar. Hann sag- að ofan af öllum hinum stoðun- um. Öll byggingin lækkaði um nokkra þumlunga. Atvinnuvegirnir eru stoðir) þjóðfjelagsins. Framsókn vill saga. Á. 3. Hinir sameinuöu? Eins og kunnugt er, varð við hið sviplega fráfall Jóns Mag- nússonar forsætisráðherra í sumar, autt sæti landskjörins þingmanns, og með því að vara- maður hans, Sigurður Sigurðs- son ráðanautur, var látinn á und- an honum, hefur verið fyrirskip- uð kosning hinn 1. vetrardag i haust, á aðalmanni og vara- manni til landskjörs. Fjölmargir menn um land alt munu hafa gengið út frá þvi, að engin slík kosning mundi þurfa að fara fram, því að 3. maður á hlutaðeigandi landskjörslista mundi eiga að taka sætið, en það mun vera efasamt, hvort það getur samrýmst orðum kosninga- laganna og stjórnarskrárinnar og sjálfsagt er það þessvegna, sem kosning er fyrirskipuð. En þótt kosning sé fyrirskip- uð er það ekki sama sem að kosning þurfi í raun og veru að fara fram, því að ef aðeins kem- ur einn listi fram, þarf enga kosningu. Efstu mennirnir á þeim lista eru þá sjálfkjörnir. Og þess er að vænta, að miklum fjölda manna víðsvegar um land, muni þykja þetta hið rjettasta og sanngjarnasta, sökum þess hversu mikið landskjör kostar, ekki einungis rikissjóð og hjer- uðin, heldur einnig kjósendur sjálfa. Það er varla efi á því, að fjöldi manna í landinu býst við því, að svo mikil nærgætni muni verða sýnd kjósendum landsins, að þeim sje ekki ætlað að ómaka sig útaf kosningu eins einasta manns. Sjerstaklega munu kjós- endur í sveitum telja það undar- legan hlut, að þeir þurfi í haust- annríkinu að eyða 1—2 dags- verkum til þess að kjósa einn einasta landskjörinn mann og varamann hans. Það mun ekki vera ofmælt, að flestir, sem um þetta mál hafa hugsað, hafi búist við því, að lausn þessa mals yrði á þann veg, að ekki kæmi fram nema 1 lands- kjörlisti, svo að engin kosning þyrfti fram að fara og jafnyafa- laust mun það hafa þótt, að sá listi ætti að koma frá Ihalds- flokknum, bæði sökum þess, að hinn látni landskjörni þingmað- var i þeim flokki og af því, að allir munu viðurkenna, að það er vegna galla á kosningalögum vorum, aðkosninguverðuraðfyr- irskipa í þetta skifti. Það getur því ekki verið hinum minsta efa undirorpið, að Ihaldsflokkurinn á hina fylstu sanngirniskröfu á að skipa þetta landskjörssæti. Þar við bætist — og það er ekki hið veigaminsta—að fyrir fáum mánuðum fór fram landskjör og þá kom það í Ijós, að íhaldsflokk- urinn, eins og vænta mátti, var langsterkasti og fjölmennasti stjórnmálaflokkur landsins. Það er því þessi flokkur, sem einnig á lagakröfu á þessu þingmanns- sæti ef um eiginlega hlutfalls- kosningu væri að ræða eins og kosningalögin um landskjör gera ráð fyrir. Alt það, sem hjer hefur ver- ið sagt, sýnist vera deginum ljós- ara, og afstaða sú, til þessa máls, sem tekin er af hálfu Framsókn- arflokksins í síðasta tölublaði „Tímans" mun því koma undar- lega fyrir sjónir. Þar er slegið á þá strengi, að Sjálfstæðisflokk- urinn, Socialistar og Framsókn- armenn eigi að rugla saman reitum sínum við kosningarnar í haust, til þess að reyna að hindra það, að íhaldsflokkurinn hljóti sætið. Og svo smekkvís er hinn guðfræðilærði ritstjóri blaðsins, að gefa það i skyn, að forsjónin hafi tekið í taumana og fækkað íhaldsmönnum á þingi til þess að hinir áðurnefndu 3 flokkar hefðu tækifæri til þess að fallast í faðma við þessar kosningar. Þessa fáránlegu skoðun sína styður blaðið með því einu, áð Ihaldsflokkurinn hafi eins marga landskjörna þingmenn á þingi og honum beri, af því að Ingibjörg H. Bjarnason hafi gengið í Ihaldsflokkinn, þótt hún væri ekki kosin á Ihaldslista. En heldur skýtur þessu skökku við, því að kosningar þær, sem hjer um ræðir, fóru fram 1922, en I- haldsflokkurinn var myndaður 1924. Það er að sönnu rjett, að þeir menn, sem stóðu að lista Þeim, sem Jón sál. Magnússon var efstur á munu flestrr eða

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.