Vörður


Vörður - 16.10.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 16.10.1926, Blaðsíða 1
Ritstjóri og ábyfgð armaður Kristján Alberíson Túngötu 18. Afgreiðslu- og inn- heimtumaöui: Ásgeir Magnússoti kennari. ÚEæefa,f£*3i i MEi©@tic$rsi £lia,ldsfioUlfsiu8. IV. ár. Reykjavík 1«. okt. 1930. 43. blað. 99- 66 Áburðarfrumvarp Tr. JÞ. Menn leggja eflaust eyrun Við þegar Hr. Tryggvi Þórhallsson talar um ræktunarmál. Ekki einungis fyrir þá sök, að hann er einhver fremsti maðurinn í þeim flokki, sem kennir sig við bændur. Ekki heldur fyrst og frcmst dryrir þá sök, að hann er ritstjóri aðahnálgagns þessa iiokks, heldur fyrir þá sök, að hann skipar þá stöðu, sem heimtar grundvallaða landbún- aðarþekkingu af hverjum þeim, sem þar á sæti. Hr. Tr. Þ. er formaður Búnaðarfjelags Is- lands. Þessvegna hlusta menn í þögulli eftirvæntingu, þegar hann tekur til máls. um ræktun landsins. í síðasta blaði Tímans lætur hr. Tr. Þ. Ijós sitt skína. Jeg hafði fyrir nokkrum vikum sið- an minst lauslega á frumvarp það um tilbúinn áburð, sem hann hefir borið fram á tveim síðustu þingum. Hafði mig með- al annars hent sú goðgá, að lát'a í ljós, að jeg teldi frumvarpið nauða ómerkilegt. Það er því engin furða þó greinarhöfundi sje mikið niðri fyrir, enda tekur hann áburðarmálið frá rótum, í viðustu merkingu. Raunar 'lá ekki annað fyrir en frumvarp- ið sjálft, en það er ekkert við því að segja nema gott eitt, að formaður Búnaðarfjel. leiði um- ræðurnar inn á nokkuð víðari grundvöll. Sumt af því, sem stendiir i grein formanns Búnaðarfjelags- ins er vitanlega rjett og satt. T. d. munu allir geta tekið undir það með honum, að það dýrasta, sem bóndinn geri nú, sje að rækta ekki. En þó forsendurnar s.)eu rjettar, er ekki ávalt víst að rjettar ályktanir sjeu af þeini dregnar. Og það hefir því miður farið svo fyrir formanni Rúnaðarfjelagsins að þessu s>nni, að ályktanir hans eru nokkuð hæpnar, svo ekki sje frekar að orði kveðið. Formað- urinn segir: ,,Aukin ræktun á íslandi, svo að nokkru verulcgu nemi, er óframkvæmanlcg án tilbúins áburðar'J". Hann skýrir þetta svo nánar °g segir, að vegna þess hve á- burðurinn sje lítill, verði ekki naBgt að rækta nýtt land, nema með því að taka áburðinn frá ræktaða landinu. „Það verður að koma einum b^etti í órækt til þess að rækta annan". Þessar kenningar eru þess veröar að þær sjeu teknar til at- hugunar. Hjer er því slegið föstu að áburðarhirðing hjer á landi sje komin í svo gott horf að ekki verði umbætt. Því aðeins er 1) Leturbr. Tr. Þ. ha>gt að fullyrða að aukin rækt- un verði ekki framkvæmd nema með tilbúnum áburði. Jcg býst við, að í'Ieirum en mjer þyki þessar fullyrðingar nokkuð hæpnar. Og áreiðanlega fara þær 1 bága við skoðanir ýmsra annara, sem þekkingu eiga að hafa i þessum efnum, og um það hafa rætt ög ritað. Jeg vil þessu til sönnunar tilfæra hjer nokkur ummæli núverandi búnaðarmálastjóra, hr. Metúsal- ems Stefánssonar, úr grein um áburð, sem prentuð er í handbók trúnaðarmanna Búnaðarfjelags íslands 1923. Hann færir að því góð rök og gild, að húsdýraá- burður, sem árlega falli til, sé ekki minna en 4%—5 milljón króna virði. Því næst talar hann um með- ferð áburðarins: „Sumt sígur niður í óþjettan flórinn eða haugstæðið, eða regnvatnið skol- ar því í burtu. Sumt rýkur upp strax i fjósinu, spillir loftinu þar og segir til sín með „fjós- lyktinni", eða það fer út í „veð- ur og vind" þegar út er komið; sumt tapast sökum óheppilegr- ar hagnýtingar o. s. frv." Því næst segir hr. M. St.: — „Átnmcinin eru mörg og mun sist oftalið þótt gert sjc ráð fyrir, að bændur tapi þannig miljón króna árlcga, umfram það sem óhjákvæmilegt cr. Geti mönnum orðið þetta Ijóst, þá hljóta þeir að hefjast handa og sctja undir lekann, þar sem er scm qullið drjúpi jafn og þjctt úr greipum bænda, sökum ónýtr- ar geymslu, illrar hirðingar og rangrar hagnýtingar áburðarins. ' Öruggasta og áhrifamcsta ráð- ið, til þess að bæta úr þessum vandræðum, cr það talið, að bijggja áburðarhús og safnþrær, enda er það í rauninni jafn sjálf- sagt, og ætti innan fárra ára — og með stuðningi jarðræktarlag- anna — að verða jafnalgengt að hafa hús ijfir áburðinni sem nú er fijrir heijin." Þarna kemur þá álit núver- andi búnaðarmálasijóra á með- ferð áburðarins skýrt fram. Hann álítur, aðbændur tapi ár- lega, að minsta kosti miljón króna á óhagkvæmri hagnýtingu áburðarins. Þrjú ár eru liðin síðan þetta er ritað en ástandið mun litið breytt. Eftir því sem mjer er tjáð af manni, sem er þaulkunnugur þessum efnum, eru ekki enn komin upp áburð- arhús nema á sjötta hverjum bæ á íslandi. Hjer er vissulega verkefni fyr-« ir forgöngumenn landbúnaðar- ins. Síðan Ræktunarsjóðurinn tók til starfa hafa bændur átt að- gang að hagkvæmum lánum til Fellibylur á Fióridaskaga. í lok síðasta mánaðar geys- aði ÖgUrlegur fellibylur á Floridaskaga í Bandaríkjunum og olli gifuiiegu tjóni. Reif hann upp allan jarðargróður og gjör- eyddi skógum og ökrum á stóru svæði, feldi hús og varð hundruð- um manna að bana. Samfara bylnum æddi flóð- alda inn yfir skagann svo þung og mikil, að hún lagði í auðn alt sem fyrir varð og m. a. hinn fagra baðstað og skemtistað Miami, þar sem auðmenn Ameríku hafast við mikinn hluta ársins. Aldan skolaði burt um 1800 byggingum, þar á með- al hinum ríkmannlegu risahótel- um bæjarins, sem íiest stóðu niður við ströndina. Skipin á höfninni sukku eða hrökíust á Iand upp. Samskot er hafin um öll Bandaríkin til þess að bæta úr tjóninu. Myndirnar yfir þessum Iínum eru frá Miami. Á annari þeirra sjest eitt af stærðar hótelum bæjarins, þeim er flóðaldan vann á. áburðarhúsa. Samkvæmt jarð- ræktarlögunum fá þeir % hluta kostnaðarins greiddan. Ræktun- arsj. lánar % til framkvæmd- anna. Fjárútlát bóndans í bili verða þvi ekki tilfinnanleg. Nú hefir hver bóndi á landinu til jafnaðar 4 nautgripi. Áburð- arhús fyrir áburð undan einum nautgrip reiknast 40 dagsverk. Áburðarhús fyrir þessa naut- gripi reiknast því 160 dagsverk. Dagsverkið reiknast 6 kr. Svo þetta yrði alls 960 krónur. Rækt- unarsjóðurinn lánar % þessarar upphæðar eða 576 kr. Styrkur samkv. jarðræktarlögunum er kr. 1.50 á dagsverkið, eða 240 kr. Þó er ákveðið að lán og styrkur fari ekki fram úr % kostnaðar til samans. Það eru 720 krónur. El' miðað er við aðkeypl vinnu- afl yrði því í'járútlátin í bili 240 krónur. En ef bóndinn vinnur að verkinu sjálfur, getur vel far- ið svo, að hann komist af án nokkurra fjárútláta í bráð. En hvað sem því líður er hagurinn við slíka framkvæmd svo mikill, að útlagður kostnaður fengist-á- valt endúrgreiddur á fyrsta eða öðru ári í auknum áburði. Jeg held það hefði verið rjett af formanni Búnaðarfjelagsins, að benda bændum á það, sem nú hcfir verið talið, áður en hann sló þvi föstu, að aukin ræktun að nokkru marki væri ófram- kvæmanleg án tilbúins áburðar. En þó kemur margt íieira til greina, sem ráða þarf bót á, áð- ur en fullyrt verður, að ekkert nenia útlendur áburður geti ýtt undir aukna ræktun. Skal hjer bent á 4 atriði í viðbót: 1. Fiskiúrgangur. 1 öllum kaup- túnum landsins er árlega hent í sjóinn fiskiúrgangi, sem ef- laust er margra tuga þúsund króna virði, ef hirtur væri og notaður til áburðar. 2. Þari. Um hann má líkt segja, að þar liggja eflaust nokkrir tug- ir þúsunda ónotað af áburðar- efnum. 3. Rafmagnsveitur á sveitabæj- um. Eins og nú standa sakir er sauðataðinu víðasthvar brent að miklu eða öllu leyti. Þar sem raf- magnsveitum verður komið við til Ijósa, suðu og upphitunar, fæst mikill áburður, sem nú er brent, til ræktunar. 4. Áveitur. Með þeim fæst auk- inn heyfengur, sem leiðir af sjer aukinn búpening og þar mcð aukna ræktun. Jeg hefi þá drepið á nokkur æði mikilsverð atriði, sem for- manni Búnaðarfjelagsins virðist hafa yfir sjest þegar hann sló fram itenningu sinni: Aukin ræktun á fslandi, svo að nokkru verulegu nemi, er óframkvæmanleg án tilbúins á- burðar. Á þessari kenningu byggist öll hin harðskeytta barátta hans fyrir áburðarfrumvarpinu sæla. — Er þá næst fyrir hendi að at- huga frumvarpið lítið eitt. Aðalatriði málsins eru tvö. Annarsvegar innkaupin, hins- vegar flutningsgjöldin. í frv. var gert ráð' fyrir að Búnaðarfjelag- ið hefði framvegis á hendi inn- kaup og sölu áburðarins. Þessu var breytt í þá átt við meðferð Neðri deildar á síðasta þingi, að rikið tæki að sjer verslunina. Eru hr. Tr. Þ. og öðrum fylli- lega kunnar ástæðurnar-,~sem til þess lágu, og óþarfi að fjölyrða um þær hjer. Hitt atriðið var það, að skip rikissjóðs skyldu flytja áburð- inn endurgjaldslaust bæði frá útlöndum og hafna á milli. — Á þetta atriði hefir meginá!hersl- an verið lögð af flutningsmanni við alla meðferð þessa máls frá byrjun. Tilraunir þær sem gerðar hafa verið um notkun tilbúins áburð- ar hafa fært sönnur á það, að notkun hans svarar kostnaði i nágrenni kauptúna þar sem góð- ur markaður .er fyrir afurðir búanna. Til þessa tíma hefir á- burðurinn ekki verið notaður i sveitum landsins að nokkru marki. Það er því ekki hægt að fullyrða með öruggri vissu að notkun hans svari kostnað þar. Það mun þó vera álit flestra, að áburðurinn komi að góðum not- um við nýrækt, einkum á þann hátt að nota hann á ræktað land og losa að nokkru húsdýraáburð- inn til nýræktarinnar. Segjum að svo sje. m Liggur þá næst að athuga hvaða fjárstyrkur liggur i þess- ari ívilnun flutningsgjaldanna, bændum til handa. Láta mun nærri, að ræktunar- kostnaður sje 300 krónur á hverja dagsláttu. Flutnings- gjaldið á áburðinum er 25 krón- ur á smálest frá útlöndum. Á- ætlað er, að sina tunnuna þurfi af hvorri tegund, köfnunarefn- isáburði og superfosfat, á dag- sláttu ræktaðs Iands. Flutnings- gjaldið á þessum tveim tunnum er 5 krónur. Áætla má að þriðj- ungi meiri áburður fari til ný- ræktar. Yrði þá flutningsgjald- ið 7.50. ívilnunin næmi þvi sjö krónum og fimtiu aurum af þeim þrjú hundruð krónum, sem ræktunarkostnaðurinn nemur. Dettur mönnum í hug, að i þess- ari upphæð felist nokkur veru- leg hvatning til aukinnar ný- ræktar? Á þeim stöðum, sem millilandsskipið kemur ekki við mundi þessi ívilnun hækka um örfáar krónur. Þá er skipakosturinn. Rikið

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.