Nýtt land - 24.05.1940, Blaðsíða 3

NYTT LAND
Föstudaginn 24. maí 1940.
Nordahl Grleg tek.ui* afstöön
á móti Alþjóðasambandi
kommúnista.
Eins og kunnugt er klofnaöi
Sósíalistaflokkurinn á því, hvort
hann ætti aö vera sameiningar-
ílokkur íslenzkra sósíalista, „óháö-
ur öllum nema meölimum sinum,
íslenzkri alþýöu“, eöa handbencli
Alþjóösambands kommúnista
(Kommitern). Þjóðviljinn lenti í
höndunum á þeim, sem vilclu hið
síöara. Og er hann nú oröinn einn
þáttur hinnar fasistísku víglínu.
Afstööuna með fasismanum í
styrjöldinni er reynt aö klæöa í
búning, sem gerir flokksmönnun-
um mögulegt að sætta sig viö
hana:
„Menn hugsa sem svo, að ann-
aöhvort hafi Englendingar eða
Þjóðverjar á réttu aö standa, þá
kemst ekki sú hugsun aö, aö báöir
hafi á röngu að standa, að báöir
berjist fyrir illum málstað, að það
sé auömannastétt beggja þeirra
landa, sem sé aö heyja eigingjarna
yfirráöastyrjöld fyrir sjálfa sig og
flæki alþýðu beggja landanna út i
hana undir lognum vígoröum —
Alþýöa allra landa getur því aö-
eins haft eina afstööu í slíkri styrj-
öld, ef hún skilur hvers eölis styrj-
öldin er: að það sé yfirráðastyrj-
öld auðvaldsins innbyröis. Þaö er:
aö vera á móti styrjöldinni og
binda enda á hana. Og þaö getur
hún aðeins með því að rísa upp
gegn „sinni eigin“ auðvaldsstjórn
og steypa henni frá völdum og
semja friö.------
Þannig á alþýöa þessara landa
að skapa þriöju fylkinguna í þess-
ari styrjöld, — hvorki aö láta raða
sér inn í fylkingar enska né þýzka
auðvaldsins.“ — — —
(Þjóðviljinn 16. maí 194°-)
Enn sem komiö er er áróður í
þágu bandalagsins við nazismann
ekki mögulegur í öðru formi en
þessu, og með æsingum gegn Bret-
um.
Síðastliðinn laugardag skýrir
Þjóöviljinn frá því i sínum venju-
lega hófsama tón, að Nordahl
Grieg hafi komið fram í Þjóðhá-
tíðarútvarpi Norðmanna við hliö
Nygaardsvold og Sigrid Undset.
Þulurinn hafi tilkynt að Grieg
ljerðist sem óbreyttur liðsmaöur í
norska hernum í Noregi. Flutt var
eftir hann kvæði í útvarpið.
„Kvæöið, er hét „17. maí 1940",
var flutt með undirleik hljómsveit-
ar, var þrennandi hvöt til norsku
þjóðarinnar um einhuga baráttu
fyrir frelsi sínu, gegn kúgun liins
erlenda valds og innlendum land-
ráöamönnum“, 0. s. frv.
Þjóðviljinn skýrir frá þessu til
þess að hrekja „níð um norska
kommúnista“, en þetta er einhver
sú elskulegasta staðfesting á því,
aö það áem blaðið kallar „nið“
um norska kommúnista, er ekki
annaö en sannleikurinn.
Afstaða Nordahls Grieg til
styrjaldarinnar í Noregi, sem er
aðeins einn þáttur Evrópustyrjald-
arinnar, er allt önnur en Þjóðvilj-
ans og Alþjóðasambands komm-
únista, sem sýncl er hér að fram-
an.
Grieg álitur ekki að „báðir hafi
á röngu að standa, að báðir berj-
ist fyrir illurn málstað“. Hann
hefir tekið sér vopn í hönd, í stað
jress „að rísa upp gegn „sinni eig-
in“ auðvaldsstjórn og steypa henni
frá völdum og semja frið“. Hann
gengur svo langt, að hann notar
hæfileika sína til þess að klæða
hin „íognu vígorð“ í listrænt form
og kveður kjark og baráttuhug í
félaga sína og alla norsku þjóðina.
Hann hefir „látið raða sér inn í
fylkingar enska---------auðvalds-
ins“.
Hvernig er það mögulegt, aö
„kommúnistaleiðtoginn og skáldið
Nordahl Grieg“ hafi tekið þessa
afstöðu? Svarið liggur í því, að
Grieg er ennþá trúr sannfæringu
sinni sem sósíalisti og andfasisti,
°g það hefir leitt hann til þess að
faka afstöðu móti Komintern og
norska kommúnistaflokkinum.
Kvæði Griegs er ekki eitt sönn-
un þess, að hann hefir breytt um
afstöðu, heldur einnig sú stað-
reynd, að hann skuli koma fram
i útvarpi frá London. Það væri ó-
hugsandi að niönnum væri hleypt
i brezka útvarpið.sem ekki væri
hægt að treysta fullkomlega í bar-
áttunni gegn fasismanum, og það
meðan hin jötunslegu átök standa
yfir á vesturvígstöðvunum.
Af norsku skáldunum og sósíal-
istunum, sem einnig hafa tekið af-
stöðu á móti samvinnu Hitlers og
Stalins, má minna á Arnulf över-
land, sem tók afstöðu á móti henni
strax í haust.
En hvernig stendur á því, að
Þjóðviljinn skuli birta þessa frétt
sem staðfesting á afstöðu koinm-
únistaflokksins ? Ástæðan getur
ekki verið önnur en sú, að blaðið
er farið að tileinka sér aðferð
hinna fölsuðu hugtaka, sem Göbb-
els hefir lengi notað með góðurn
árangri. Hann birtir hana til þess
að rugla fólk. Hann vinnur að því
að skapa það andlega ástand, að
menn viti hvorki upp né niður,
heldur sitji fastir í blekkinganeti
Komintern, og fylgi yfir i herbúð-
ir fasistanna.
En það má gjarna hafa í huga,
að blaðið hefir talað um fréttir,
sem berast af afstöðu kommúnist-
anna í Noregi sem níð. 1 því er
fólgin mikil viðurkenning.
Ræðismaður Banda-
ríkjanna.
Ræðismaður Bandaríkjanna fyr-
ir ísland, B. E. Kuniholm, kom
hingað til lands á Dettifossi, á-
sarnt konu sinni, 2 börnum og
einkaritara. Síðar er von á aðstoð-
armanni ræðismannsins, Christi-
ansen, ásamt öðrum starfsmanni.
Mr. Kuniholm •hefur áður verið
ræðismaður Bandarikjanna í Riga
og seinna í Sviss.
Það er eftir ræðismanninum
haft, að viðurkenning Bandarikj-
anna á sjálfstæði Islands og hið
beina stjórnmálasamband, sem nú
'er upp tekið milli þessara tveggja
ríkja, hafi vakið mjög rnikla at-
hygli í Bandaríkjunum og þótt all
merkur atburður. enda liafi flest
þarlend bföð getið hans aö nokkru
og birt vinsamlegar. greinar um
land og þjóð.
Okkur má vera það gleðiefni,
að málum okkar skuli slíkur
gaumur gefinn og vinsemd sýnd
þar vestra, enda glæðir bæði það
og koma ræðismarínsins vonir okk-
ar um það, að viðskipti okkar við
þessa stórþjóð geti aukizt og orð-
ið fjölskrúðugri. Þarf vart að efa
það, að Bandarikin muni hér eftir
í auknum mæli kaupa ýmsar af-
urðir okkar, þá helzt sjávara'furð-
ir, og að ræðismaðurinn muni af
beztu getu greiða veg þeirra við-
skipta. Við höfum því fyllstu á-
stæðu til að bjóða hann velkom-
inn.
Atviiimiloforðm.
Framh. af 1. síðu.
hvort þetta yrði annað né meira,
en álitsfalleg auglýsing þjóðhollra
þanka yfirvaldanna. Reyndar
skipaði atvinnumálaráðuneytið
nefnd til þess að athuga málið, en
á slíkan hátt hefir þörfum málum
oft verið búin gröfin, enda þótt
eigi hafi verið minna á lofti hald-
ið en þessu. Var því ekki að vita
nema nefnd þessi yrði málinu þess
endanlega mógröf og að bæjarbú-
ar mættu svo á vetri komancla láta
sér nægja að ylja sér við tilhugs-
unina um allan móinn, sem enn
væri óskertur í mýrum landsins,
eins og bankainnstæða, sem ekki
hefir verið hróflað við, af því að
búið var að loka bankanum þegar
út átti að taka.
Það er sem sé vitað, að mótekj-
an þarf hvað úr hverju að fara
að hefjast, ef vinnsla og þurrkun
eiga að geta orðið sæmileg á e. t. v/
vætusömu sumri.
En mónefndin hefir reyndar
skilaö áliti og látið yfirvöldum í
té skýrslu um málið. Þar segir
meðal annars svo:
„Mó má nota aðallega á þrenn-
an hátt til eldsneytis, sem mótöfl-
ur, eltimó og stungumó.
Bezt eldsneyti fæst með því, að
búa til mótöflur. Þessi aðferð hef-
ir ekki verið notuð hér á landi og
kemur ekki til greina í svipinn,
þar sem vélar til þess eru mjög
dýrar og liklega ófáanlegar í
skyndi.
Eltimór hefir verið gerður hér
og er ekki frábrugðinn stungumó
að öðru leyti en því, að mórinn er
látinn fara í gegnum kvörn strax
og hann hefir verið stunginn upp.
Kvörnin tætir svo móinn og form-
ar. Eru kögglarnir svo breiddir út
á þurkvöll og mórinn loftþurrk-
aður.
Eltimórinn er betra eldsneyti en
stungumór, aðallega fyrir þá sök,
að minna fer fyrir honum, þó ekki
séu fleiri hitaeiningar í hverju kg.
Eltimórinn er einnig jafnari í sér
og dregur í sig minni raka úr lofti
eftir að cinu sinni er búið að þurka
hann.
Stungumórinn er unninn með
því einu, að stinga móinn í mó-
gryfjunni í hæfilega stóra köggla
og þurka síðan.
í mógryfjunum inniheldur mór-
inn um 80—90% vatn, en til þess
að nothæft eldsneyti verði úr, þarf
að þurka móinn svo að vatnsinni-
hald verði 20—30%.
Rannsóknir þær um hitamagn
mósins, sem atvinnudeilcl háskól-
ans hefir látið gera, eru miðaðar
við 25% vatnsinnihald.“
„Það er erfitt að segja með vissu
hvernig ganga myndi að kynda
miðstöðvarkatla með mó. Betri
mótegundirnar eru vafalaust vel
nothæfar, en þær lakari ekki.
Fæstir miðstöðvarkatlar eru hent-
ugir fyrir mókyndingu.
Nokkrar tilraunir hafa verið
gerðar hér með mókyndingu í mið-
stöðvarkötlum, en ekki svo, að
hægt sé með vissu að segja hvar
takmörkin liggi. Verður þó að
telja öruggt að nota megi mó, ef
lægra hitagildi hans er um eða yf-
ir 2500 kg.
Hér i námunda við Reykjavik
er því aðeins um að ræða Fífu-
hvanun og Árbæjarmýri C. Fífu-
hvammi má að vísu strax sleppa
sakir þess, að mólagið er svo
grunnt og ekki dýpra en ruðning-
urinn. Verður þá aðeins eftir Ár-
bæjarmýrin.
Það er erfitt að segja hversu
mikils þyrfti að afla af mó. En það
er augljóst, að mókynding yrði
Reykvíkingum alltaf dýrari en
þótt lcolatonnið kostaði 100 kr., en
svo hátt eldsneytisverð verður hins
vegar til þess, að fóllc sparar mjög
við sig kyndingu.
Láta mun nærri, að bærinn þurfi
til upphitunar 38.000 t. kola, ef
allt væri með felldu. Gera má ráð
fyrir að fólk spari þriðjung elds-
neytisins. Svarar því eldsneytis-
þörfin til 25 þús. kolatonna.“
Er þetta álit nefndarinnar ekk-
ert sérlega álitlegt, meðan maður,
eins og nefndin, ekki gerir ráð fyr-
ir hærra verði á kolum en IOO kr.
tonnið, eða ef manni eins og henni,
dylst það, að það er nú rúmar 150
kr. og mun, því miður, fremur
hækka en lækka. Virðist því svo
sem heilbrigð skynsemi geti nokk-
uð dregið úr svartsýni þessa nefnd-
arálits, einkurn ef hún metur til
peninga þá atvinnu, sem atvinnu-
þurfandi landsmönnum myndi
með þessu leggjast til, sem jafnvel
gæti gert einhverjum þeirra það
fært, að kaupa þó ekki væri nema
mó sér til yljunar að vetri —• og
hefur það í huga, að mótekjan
hlýtur að spára landinu nokkur
útgjöld, ef hún er framkvæmd að
nokkru ráði. Mótekja hlýtur því
óhjákvæmilega, að þessu athug-
uðu, að teljast til arðbærra fram-
kvæmda fremur en hitt, og það
er þvi ekki annað sýnna, en að
yfirvöldum, sem sýknt og heilagt
stynja yfir fjáraustri í atvinnu-
bótavinnu sem einhvernveginn er
ætíð af afturhaldi öllu tali óarð-
l>ær, að hverju sem hún beinist, sé
óhætt að hætta að stynja og drífa
sig heldur i það, að láta taka mó.
Bæjarráð hefir nú fyrir
skemmstu ákveðið að gangast fyr-
ir mótekju. Taka upp mó á eigin
kostnað og selja bæjarbúum í vet-
ur, svo og að gera einstaklingum
það fært, að taka mó til eigin
þarfa.
Verður unnið að mótekjunni i
Árbæjarlandi og i Krosslandi við
Elliðaárnar, en þar er mótak tal-
ið bezt hér í nágrenni bæjarins.
Ætlunin er sú, að taka upp og
þurka mó, sem jafngildi 5 þúsund
tonnum af kolum.
Þá hefir bæjarráðið einnig á-
kveðið að kaupa mó utan af landi
og hefir fengið nokkur verðtilboð
þar að lútandi. Hefir bæjarráðið
þegar ákveðið að kaupa 1000 tonn
frá Grundarfirði, en þar er taliö
bezt mótak hér á landi, og er ráð
fyrir þvi gert, að bæjarbúar geti
fengið hann á 60—70 kr. tonnið.
Eru það af kunnugum talin hag-
kvæm kaup, miðað við núverandi
kolaverð.
Munu verðtilboð annarsstaðar
að vera nokkuð svipuð þessu.
Borgarstjóri bar fram tillögu
þess efnis, að heimila lántöku til
þess að hrinda þessu máli í fram-
kvæmd og til rekstrar, en talið er
að til þess þurfi um 600 þús. kr.
Það hlýtur að vekja athygli, að í
þessari tillögu borgarstjóra er mó-
tekjan takmörkuð við magn sem
svarar 5000 tonnum af kolutn.
Verður eigi séð hvaða á-
stæða var til þess að takmarka
þetta. Hitt augljósara, að sjálfsagt
var að íreista að afla sem mests
af þessu eldsneyti í sumar, því
eins og horfir getur enginn sagt
fyrir um það,hvernig verða kann
með aðflutning á kolum í náinni
framtíð. Það hlýtur að óreyndu
að teljast ólíklegt, að þessi tak-
mörkun sé ger með hagsmuni kola-
kaupmanna fyrir augum, en það
virðist þó nærri liggja beint viö
að ætla, svo óskiljanleg sem hún
er að öðrum kosti. Allt að einu,
jafnvel þótt venjulegir íhaldsgall-
ar verði á allri framkvæmd þessa
máls, ber að fagna þvi, að ein-
hver skriður virðist ætla á það að
komast. Þó ef til vill verði eigi
eins vel á framkvæmdum haldið
og æskilegt væri, verða þær þó
vonandi frekar til blessunar en
bölvunar, að minnsta kosti skal
því treyst, meðan eigi reynist á
aðra lund.
Jarðabætur í ölvusi.
Alþingi samþykkti að veita 150
þús. kr. til þess að festa kaup á
jörðum nokkrum í Ölvusi og til
framkvæmda til undirbúnings ný-
býlum á þeim jörðum. Ekki virð-
ist mikilí skriður hafa verið á
framkvæmd þessa máls, en um
það hefur hinsvegar gilt það sama
og aðrar atvinnubætur, sem yfir-
völdin hafa þótzt hafa á prjónun-
um, að því hefur meira verið á
lofti haldið, en hvað það hafi verið
meint alvarlega. Hefur alþýðu
manna á þann hátt verið sköpuð
atvinnuvon, eflaust langt um fram
það, sem efni standa til.
Nú hefur blaðið heimildir fyrir
því, að á ráðherrafundi fyrir
skemmstu hafi verið samþykkt aö
athuga um kaup á þessum jörðum
og ráð fyrir því gert, að fram-
kvæmdir við jarðabætur gætu haf-
izt bráðlega. Væri þess óskandi,
enda þótt ekki muni þarna um
niikla atvinnuaukningu að ræða,
að þessu yrði hraðað hið mesta,
því atvinnleysingjahópinn, sem
sífellt verður aðþrengdari með
degi hverjum, munar um allt.
Væri svo vonandi, að þessar
framkvæmclir yrðu giftusamlegri
og notadrýgri en hinar alkunnu
jarðabætur í Siberíu.
Þetta eru þá þær verklegu fram-
kvæmdir sem nærtækastar eru nú
og ekki annað sýnna, en að þær
geti að nokkru bætt úr atvinnu-
leysinu í náinni framtíð. Það er
ekki einhlýtt að ala atvinnulausa
alþýöu á tillivonum einum saman
og yfirvöldum verða því að sjá að'
sér og hefja hið fyrsta allar þær
framkvæmdir, sem færar reynast
og þá fyrst þær, sem þegar hafa-
fengizt fjárveitingar til og ætlazt
hefur verið til að hefðust sem
fyrst.
Þjóðviljinn og land-
ráðastarfsemin.
Allt síðan Þjóðviljinn tók senv
ákafast málstað Kuusinens heitins
í Finnlandsmálunum, hefur blaðið
reynt að koma landráðaákæru yf-
ir á alla aðra en eigin klíku sína
og mætti ritstjórunum þó vera
minnisstætt, að annar ritstjóranna,
ef ekki báðir, héldu því fram í
ræðu þegar á flokksstjórnarfundi
s.l. háust, fyrir innrásina i Finn-
land, að Sósialistaflokkinn ætti
beinlinis að gera að „landráða-
flokki“, sem ynni í sambandi við
Sovétlýðveldin að valdatöku á ís-
landi. Enda þótt flokksstjórnar-
menn tækju mismunandi vel í
þetta stefnumál, þá var afstaða
Þjóðviljans þar með gefin. 1 Þjóð-
viljanum 22. maí er því hreinlega’
logið frá rótuin upp á Héðin
Valdimarsson. að hann liafi 9.
apríl viljað láta ísland gerast
hernaðaraðila, og eru ósannindin
það opinber, að vitnað er í fuud
þingmanna, þar sem enginn
kommúnisti var viðstaddur né
neinn, er fréttir vildi bera til Þjóð-
viljans, og H. V. að sjálfsögðu lét
ekkert slíkt í ljósi, svo að ekki er
fótur fyrir frásögninni, ereingöngu
er komið með til að breiða yfir
bandalag Þjóðviljans sjálfs við
ránsveldin. Þessu atriði mun H. V.
svara á viðeigandi hátt með máls-
sókn og ekki framar láta Þjóð-
viljanum haldast það uppi, að bera
slíkt á borð fyrir lesendur sina, þó
að þeir séu fáir orðnir, öðruvísi en
að sæta ábyrgð fyrir.
En hvað annars gerizt á þing-
manafundum, þar sem Moskva-
kommúnistar mæta ekki, kemur
þeim ekki við og mega þeir
spreyta hugmyndaflug sitt á því
eins og þeir vilja, ef þeir stilla sig
um að koma með opinberar lygar
á menn út af þessm hugsmíðum
sínum.
Kaupum tómar
flö§knr
Flestar tegnndir.
Kaffistofan
Hafnarstræti 16.
Fullkomnasta
GÚMMfVIÐGERÐAR-
STOFA BÆJARINS.
Seljum: vinnuföt, gúmmískó,
hrosshársleppa, ull-
arhosur, vinnuvettl-
inga, inniskó o. fl.
Sækjum. Sími 5113. Sendum.
Gúmmískógerðin
Reykjavík.
Itrtiimt
Ráðningarstofa Landbún-
aðarins í Alþýðuhúáinu er op-
in kl. 6—9 síðd. alla virka
daga nema laugardaga. Sími
1327. Fjöldi ágætra vista á
boðstólum.
Kaupendur Nýs lands eru
vinsamlega beðnir að til-
kynna afgreiðslunni bústaða-
skipti.