Samtíðin - 01.05.1964, Blaðsíða 22

18
SAMTÍÐIN
Ur ríhi ndttúmnnar 44- grej.n
Þættir úr sögu DDT
IXGÓLFUR DAVÍDSSON:
★ ------------------------------
HIN MIKLA fjölgun mannkynsins síð-
ustu áratugi á sér ýmsar orsakir. Ein
ástæðan er bætt heilsugæzla og framfar-
ir i lyfjafræði. Skal hér aðeins minnzt á
eitt lyf, hið alkunna DDT. Hafa fá lyf
verið áhrifaríkari gegn skordýrum og
ýmsum pestum og öðru tjóni, sem þau
geta valdið. Með DDT hefur verið eylt
billjónum skordýra, sem löngum hafa
verið hættulegir sýklaberar, í öðru lagi
skordýrum, sem skemma gróður. T. d. er
DDT og skyld lyf notað til að eyða fiug-
um, sem bera malaríusýkina milli manna
í heitum löndum.
íbúafjöldi Madagaskar, sem lengi hafði
slaðið í stað, jókst um helming á árun-
um 1947—’59, vegna þess að það tókst
að hemja köldusóttina (malaríu) með
lyfjunum. Árið 1953 var talið, að urn 5
milljónum mannslífa liefði verið bjargað
og komið í veg fyrir 100 millj. sjúkdóms-
tilfella af völdum mýraköldu, útbrota-
taugaveiki, kóleru o. fl. sjúkdóma, sem
skordýr bera með sér, með því að nota
DDT gegn skordýrunum. Síðuslu 10 ár-
in bafa verið framleidd ýms skyld lyf,
og liefur það aukið árangurinn. Og upp-
skera hefur víða stóraukizt, er skordýr-
unum hættulegu fækkaði.
Við íslendingar þekkjum lílið til mýra-
köldu (malaríu), en í heitum löndum
hefur hún lengi verið sannkölluð svipa
mannkynsins. Pontísku flóarnir á Italíu
voru öldum saman óbyggilegir vegna
mýraköldu. Nú búa þar 100 þús. manna.
Á Indlandi hefur sjúkdómstilfellum af
völdum hennar fækkað úr 75 milljónum
í 5 milljónir á 10 árum.
Lýs bera liina hættulegu útbrotatauga-
veiki milli manna. Hefur borið geysilega
mikið á henni í styrjöldum, því að þá er
hreinlæti víða af skornum skammti og
hermenn grálúsugir. Telja margir, að í
ófriði hafi útbrotataugaveikin iðulega
lagt mun fleiri menn að velli en vopn
óvinanna. I heimsstyrjöldinni og næstu
árin á eftir var DDT notað í stórum stíl
og með ágætum árangri gegn lús. Var
þannig livað eftir annað stöðvaður far-
aldur útbrotataugaveiki, er ella liefði
drepið milljónir manna. Pað var bein-
línis gengið milli manna á liætlusvæðum
og dreift DDT dufti á sérhvern, eða
liann var „úðaður“ nærri því sem tré á
voru landi!
Flestir hafa lesið um hina ógurlegn
pest, svartadauða, sem hjó stórt skarð í
íslenzku þjóðina og drap sennilega um
fjórðung allra Evrópubúa fyrir og' uni
aldamótin 1400. Flær, er lifa á rottum,
eru smitberar, en það vissi enginn þá.
Svartadauði er enn landlægur í Austur-
löndum og víðar. DDT og skyld lyf eru
notuð gegn bonum, þ. e. þau drepa flærn-
ar og stöðva þannig pestina að verulegu
leyti.
Ýmsir stofnar skordýra o. fl. liðdýra
verða smám saman ónæmir fyrir DDT,
og er þá gripið til annarra lyfja Fara
þarf varlega með DDT eins og raunar
allflest lyf. Þar sem mjög mikið er not-
að af því, getur það farið ofan í fólk
með ýmsum mat. Ber t. d. á þessu í
Bandaríkjunum, og standa þar deilur
um skaðsemi þess.
Ýmsar farsóttir verða ekki stöðvaðar