Nýr Stormur - 02.09.1966, Blaðsíða 8

FOSTUDAGCR 2. sept. 1066
HSföingjar og kon-
ungssinnar deite
MANNKYNS
SAGA
Kublai Khan, höfðingi mongólanna, sigurvegari í Kína
Hinn mikii asíiski ieiðtogi skóp nýtízku heimsríki, sem líklegt er að eigi fyrir sér langa framtíðarsögu. Hann varð áttræður og braut undir sig lönd
með ógnum og skelfingu, en sýndi jafnframt stjórnsnilli og stórmennsku. — _^
Peklng, desemtoer 1295.
Nærri þvi áttatíu ára gamall
er hinn mikli khan genginn á
vit dauffans og hefir nú sonar-
sonur hans, Timur, tekiff viff af
honum. Auk pess affvera stórk-
han yfir hinu volduga mong-
ólska ríki, grundvallaffi hinn
gamli einvaldur nýja kínverska
þjóffhöfffingjaætt.
Kftir töku borgarinnar Ohang
chou og fjöldamorðin á íbúun-
um þar, breiddist óttin eins og
sinueldur yfir allt Kína. Borg
eftir borg gefst upp baráttu-
laust og áriff 1276 var hinn kín-
verski keisari, sem var barn að
Kubla í Khan — ríkisstjórnar-
maffur og herforingi af fyrstu
gráffu.
aldri og móffir hans, tekin til
fanga. Báffum var sýnd full virff
ing frá hendi khansins.
Hrottaskapur og stórmennska
Þaff var einkennandi fyrir
Kublai Khan, aff ruddaskapur
hans var samtvinnaður mikilli
stórmennsku. Hann hefir tví-
mælalaust gefið skipanir um
fleiri aftökur, en nokkur annar
stjórnandi í sögunni og hann
hlýfði hvorki konum né börn-
um. En jafnframt átti hann auff
velt með aff fyrirgefá fjand-
mönnum sínum og fá þá til
samvirmu viff sig. Borgum og
herjum, sem gáfust upp, hlýfffi
hann alltaf.
Á síffari árum sínum var hann
mjög dáffur af öllum ibúum
Kína. Fyrir hans affgerffir ríkti
friður í landinu og jafnvel þeir
fátækustu bjuggu viff þolanleg
kjör.
Nú eftir dauffa. hans ríkir
almenn þjóðarsorg í landinu.
Hann var stjórnandi í aust-
urlenskum stíl, menntaffur, á-
kveðinn, vitur, hrottalegur, til-
litslaus og mannlegur, mjög á-
hugasamur um velferð þegna
sinna og allar framfarir.
Jafnvel hinir áköfustu af kín
verskum gagnrýnendum hans,
verffa nú að viffurkenna stór-
menn«ku hans og hann mun
verffa mefndur í sömu andránni
og hiuir mestu hinna kínversku
keisarn.
Akuryrkja og peningar.
Hann studdi menningu, vísindi
og verzlun á allar lundir. Aldrei
áffur hefir hiff vífflenda mong-
ólska ríki veriff svo sótt af kaup
mönnum, verzlunarlestum og
trúboðum. Hann var mjög um-
burffarlyndur og leyfði fólki að
iffka trú sína eftir því sem hverj
um og einum þótti henta.
Hann lét ríkiff hafa hönd í
bagga meff akuryrkjunni. 1 góð
um uppskeruárum, keyptu op-
inberir embættismenn umfram-
framleiðslu bændanna og
geymdu hana til mögru áranna
og seldu þá á vægu verffi. Á
þennan hátt var komiff á mót-
vægi gegn verffsveiflum og
gróffabralli peningamannanna
og íbúarnir liðu ekki neyð. Auk
þess var létt sköttum af illa
stöddu fólki í lélegu árferði.
Undir hinni viturlegu og fram
sýnu stjórn Kublai, blómstraði
haguj* landsins. Eiijs og hann
haíði áffur verið í mongólarík-
inu, studdi hann að lagningu
nýrra vega og kom á póstþjón-
ustu, sem létti alla verzlun. Á
sama hátt var stefna hans í
peningamálum. Áður hafffi ver-
iff hafin útgáfa á pappírsseðlum
hér í Kína, en aldrei í eins rík-
um mæli og nú. Peningasefflar
Kublai, eru gjaldgengir í öllu
mongólaríkinu.
Eitt sinn varff seðlaútgáfan
svo mikil að fjárhagur ríkisins
riðaffi, en Kublai tókst að rétta
hann við aftur meff mikilli
festu.
Hinar mörgu herferffir hans
kostuffu óhemju fjárhæðir og ný
ir sefflar urffu aff fara í umferð.
Þótt Kórea hafi viðurkennt yf-
irráff Mongólanna, hafa mörg
önnur ríki í Asíu veitt mót-
spyrnu gegn innrás mongólanna
þrátt fyrir það að það væri trl
mikilla hagsbóta fyrir þau að
vera hluti af hinu mikla stjórn-
arkerfi. Aftur og aftur hefir
Kublai sent heri sína til að
leggja fólk undir sig. Árin 1278,
1282 og 1287 voru leiffangrar
hans sendir gegn Burma og 1283
1285 og 1287 gegn Annam og
Champa. Enn hið heita loftslag
var enn hættulegri mongólun-
um, en fjandmennirnir og ullu
meiri skaffa og herforingjarnir
unnu aðeins lítilfjörlegan heiff-
ur. Tilraun til aff taka Jövu
mistókst algjörlega og óhemju
upphæffum var variff í tvo mis-
heppnaffa leiffangra til Japan
1274 og 1281.
Marco Polo og Jóhannes
Margir evrópskir ferðalangar
hafa heimsótt hirff Kublai
Khan hér í Pekin'g. Þekktastur
þeirra er auðvitaff Feneyski
kaupmaðurinn Marco Polo. —
Páfinn hefir einnig sent full-
trúa sinn hingaff, og trúboffa,
síðast fransiskumunkinn Jó-
hannes de Monte Corvine með
kynningarbréf til khan Argun
og stórkhans Kublai.
Jóhannes hefir fengiff leyfi til
aff byggja kaþólska kirkju hér í
Kínverskir hermenn í herbúffum í suðurhluta Kína, har sem
beir eru bjálfaðir til innrásar í Japan, sem mistokst.
borginni og fé hefir verið veitt
úr ríkissjóffnum, til aff þýða
nýja Testamentiff á mongólsku.
Nokkrir kínverjar og mongól-
ar hafa þegar tekiff kaþólska
trú og látið skirast. Meðan hrikt
ir í hinu vífflenda mongólska
ríki, rtú eftir dauffa Kublai
Khan, er ekki anoaff aff sjá en
aff hiff kínverska keisaradæmi sé
öruggt og engin á von á þvá
að effcirmaffur Kuölai, Timur,
muni mæta erfiffíeikum viff rík-
isstjórnina.

Skarpar deilur milli kirkju-
valdsins, höfðin gja og
konungsvaldsins á íslandi
Þótt deilum Sturlunga og annara höfðingja sé nú lokið, er erni órót í landinu. KirkjuvaWið
og höfðingjar deila um lönd og eignir, u«d1r forustu Árna Þorvaldssonar bískups og
Hrafns Oddssonar. Deilunum ernú lokið með úrskurði konungs og sigri höfðmgja.
Reykjavík, 1299
Miklar, deilur hafa verið hér
untlanfarna áratugi á milli
kirkjunnar og höfðingja. Heimt
ar kirkjan undir forystu bisk-
upanna, allar kirkjur og staði
undir biskupsvald, en kirkjur
hafa víðast verið é einkaeign og
staðir flestir.
Til lykta er nú ráðið Jöngum
og harðvítugum deilum milli
kirkjuvaldsins annarsvegar og
höfðlngjavaldsins hinsvegar. —
Deilur þessar hafa ýmist verið
Peking blómstrar undir stjórn
Kublai Khan.
háðar hér heima eða í Noregi og
hafa heiztu höfuðsmenn aðila
/
verið Ari biskup Þorvaldsson í
Skálholti, en hann var vígður
bangað biskup árið 1269 og var
biskup í yfir 30 ár og fyrir höfð-
ingja Hrafn Oddsson lögmaður.
Krafðist biskup þess, að allir
kirkjustaðir væru lagðir undir
biskupstól og allar kirkjur. Þótti
mönnum súrt í broti aff missa
bannig eigur sínar bótalaust, en
biskup hótaffi hverjum manni
bannfæringu, er ekki hlýddi
boffi hans og banni. Nutu höfð
ingjar stuffnings, en biskup
stuðnings erkibiskups, en sam-
svarandi deilur voru þá hávær-
ar í Noregi.
Biskup og krossferðirnar
Um þessar mundir var mikill
áhugi fyrir krossferffum í Norð-
urálfu og náði sú hreyfing hing
aff um og eftir 1275. Árni hvatti
menn mjög til að taka þátt í
krossferffunum og var þaff kall
aff aff krossast til Jórsalaferffar.
Einnig krafffi hann menn um
peninga til krossferffanna og
hét mönnum syndakvittun í
móti. Brugffust menn illa við
og kölluffu hann vilja skatt-
leggja landsmeim. Va*r konungi
þá skrifaff um þetta út trl Nor-
egs, en hann skrafatffi í móti
og baff menn eigi aff játast und-
ir önnur lög en þau, er hann
setti sjálfur. Jafnframt fyrir-
bauff hann mönnum aff gangast
undir fjárkröfur eða þvinganir
af hendi kirkjunnar. Mögnuffust
nú deilurnar við stuffning kon-
ungs. Varff af mikil deila, sem
nú stóð einkum milli konungs-
valdsins og kirkjuvaldsins.
Ósigur biskups
Árið 1284 var sáttafundur
haldinn meff þeim Árna biskupi
og Hrafni Oddssyni og lauk hon
um meff því aff biskup lét und-
an höfffingja og konungsvald-
inu og skilaffi aftur eignum
þeim, sem kirkjan hafði tekiff
af mönnum, samkvæmt úr-
skurði erikbiskups áriff 1273. í
Noregi hefir konungsvaldið, eft-
ir því sem fregnir herma, unn-
ið fullan sigur í þessum málum,
en Árni biskup var þrautseigari.
Þó tókst honum ekki aff halda
þessum málum til streitu að
fuHu og fyrir tveimur árum
tóhust samningar á milli hans
Framhald á-bis. 9.