Nýr Stormur - 02.09.1966, Side 9

FÖSTUDAGUR 2. sept. 1966
%*NW
9
MANNKYNS
SAGA
í dagblaSsformi
Nýr byggingastíll
Sérhver, sem ferðast hefir um
' Evrópu undanfarin ár veit þetta.
Hinn nýi byggingarstíll, sem
- rutt hefir sér til rúms síðasta
mannsaldurinn, hefir fullkomn-
ast æ meir og hefir þar komið
til hinn mikla byggingaþörf, sem
nú er í Evrópu síðustu árin.
Sem dæmi um hina nýju bygg
ingalist, má nefna hinar fögru
frönsku kirkjur, svo sem Shartes
Bourges, Notre Dame kirkjuna
í París o. fl.
Hinar gömlu rómversku kirkj-
ur standa margar enn, með sínu
þunga byggingarlagi, boglínum,
, litlum gluggvm, hinum miklu
hvelfingum og máluð tréloft.
í dag skýtur hinn gotneski
byggingarstíll turnspírum sínum
. grönnum súlum og bogum, hin-
um mikla fjölda höggmynda og
hið innra rúm, gert úr steini og
gleri. Það er fyrst í hinum got-
' neska stíl, að glerið er orðið þátt-
ur í byggingarlistinni. Hinar
gotnesku kirkjur eru stórkostleg-
ár í útliti, en hið ytra birði er
þó aðeins umbúðir um hið stór-
kostlega innra rúm, sem helgað
er trúnni og"á að túlka lotningu
mannsandans fyrir almættinu í
nafni Jesús Krists og 'móður
hans Maríu.
Sem dæmi má nefna St. Chap-
elle í París, sem byggð hefir ver-
ir á örfáum árum. Þetta litla
furðuverk, heilsteypt. Hið ytra
með grönnum spírum og turn-
um, og steinflúri. Inni í kirkj-
unni kemst maður að raun um
að steinninn er næstum burtu,
hér er ein svífandi hvelfing —
og það úr lituðu gleri. Stein
grindurnar á milli rúðanna er
tæplega hægt að sjá, alle er úr
gleri, rautt, blátt, grænt, fjólu-
blátt, dökkrautt, syngjandi gult;
sólglitrandi litaelding, svo að
.maður stendur gapandi og á ekki
krónu, yfir öllu þessu, staddur
mitt inni í eðalsteini!
Það var fyrst með hinum lit-
ríku rúðum, að byggingameistar
ar okkar komúst í samband við
þann tíma, sem við lifum á, lang
anir hans, hugsanir, fegurðar-
skynjan og eilífðarlöngun — og
daglega sjáum við, hve áhrif
það hefir á hina ótal mörgu
pílagrima, sem koma í kirkjurn-
ar, bændurnir frá nágrenninu;
þá sem koma frá hinum þröngu
og dimmu hverfum stórborganna
— úr rennusteinunum og hin-
um skítugu hreysum, hálmstráðu
leirgólfum, angandi af ólykt, —
hlaðið kaunum og sjúkdómum,
lús og óþrifnaði; hálfhungrað og
í kirkjurnar, í gegnum hin stór
örvæntingarfullt, reikar það inn
kostlegu anddyri og inn í hinn
glæstu skip kirknanna, sem
minna á himnaríki og eilífa
sælu. Við sjáum það læðast inn
í kirkjurnar og ganga á hnján-
um.
Það er með börn sín, hefir með
sér nesti og vín og heldur helgi-
stundir og biður. — Hér setja
hinir fátæku kertaljós fyrir
framan dýrling þann sem við
á. Hér ræðist það við og stund-
um drekkur það of mikið og fyr
ir kemur að hendur eru látnar
skipta. Þrátt fyrir þetta, bendir
allt til þess að hið yfirnáttúr-
lega, eilífa, sé þess.
Það er órólegt, en ekki meira
en heima. Og þegar biskupar og
prelátar í kápum, sem eru svo
hlaðnar gulli, að það myndi
nægja til að létta lífsáhyggjum
af hverjum einasta íbúa borgar-
innar, ganga um gólf dómkirkj-
unnar frá hinu gullna altari og
út á götur borgarinnar, þá fell-
ur fólkið i stafi. Aldrei hefir
kirkjan verið sterkar,i byggt
meira og verið meira. Og í mörg
hundruð ár fram í tímann,
munu kirkjur þær er nú eru
reistar um alla Evrópu, standa
og bera byggingameisturum sín
um lof.
Hin fögru glermálverk skreyta
hinar evrópsku kirkjur í æ rík-
ara mæli.
Amiens-dómkirkjan er í gotnesk
um stíl og ein hin fegursta í
Evrópu.
SKARPAR DEILUR
Framh. af bls. 8.
og konungs um að Skálholts-
biskupsdæmi skyldí kirkjustað-
ir, sem kirkjurnar ættu alla og
vera undir forræði biskups, en
þar sem leikmenn ættu hálfa
heimajörðina, eða meir. skyldu
beir halda forráðunum. Má því
nú segja að kyrrt sé hér á landi
um sinn.
P 0 L Ú f jölskyldan komin heim íir
æfintýralegri Asíu-ferð
Bræðurnir Maffea og Niccolo Polo, ásamt syni annars þeirra, Marco Polo, eru komnir helm
úr heimsókn til hirðar Kublai Khan í Peking, eftir ótrúleg ævintýri.
Þrír Feneyjamenn, sem allir
héldu að væru dauðir, hafa nú
komið til baka eftir 24 ára fjar-
veru, ættingjum og vinum til
mikillar undrunar. Það eru
bræðurnir Polo og hinn ungi
Marco. Það, sem þessir menn
hafa upplifað, er svo fjölbreytt
og ótrúlegt að nánir ættingjar
og vinir hafa ekki heyrt nema
brot af því. En í stórum drátt-
um hafa línur þessa ævintýris
verið rissaðar upp, með litríkum
frásögnum þeirra félaga.
Einstaka menn muna, að Pólo-
bræðurnir tveir tókust ferð á
hendur árið 1260 og sigldu til
Asíu. Þeir hittu Kublai Khan,
og þrátt fyrir að milljónir
manna hafa ekki lifað slíkan
fund af, tókst Polo bræðrunum
það. Kaublai hafði þá hjá sér
í þrjú ár, en sendi þá síðan aft-
ur tii Evrópu, og skyldu þeir
koma aftur með „100 lærða
Evrópumenn og dálítið af hinni
heilögu olíu frá Jerúsalem". —
Bræðurnir fóru aftur með olí-
una, en án hinna lærðu manna.
Enginn þorði að fara með þeim
utan tveir munkar, sem þó
sneru aftur áður en leiðin var
hálfnuð.
í þessa ferð tóku bræðurnir
hinn unga Marco með, son ann-
ars þeirra, en hann var þá að-
eins 16 ára gamall.
Við hina kínversku hirð Ku-
blai Khans, höfðu Marcoarnir
háar stöður og græddu mikið
fé.
Marco Polo stjórnaði stóru landi
Eftir því er Póloarnir fullyrða,
stendur Kína á miklu hærra
menningarstigi en Evrópa, en
auðvitað er ferðamönnum heim-
ilt að ýkja dálítið. Það var örð-
ugleikum bundið fyrir þá, að fá
að fara úr landi, þar sem þeir
voru bæði kaupmenn og ráðgjaf-
ar. Hinn ungi Marco Polo stjórn
aði sjálfur geysistóru landsvæði.
Þeir fengu að fara vegna þess
að khanin af Persíu hafði biðl-
að til ungrar mongóla prinsessu
og Kublai sendi hana af stað
undir leiðsögn Marco frænd-
anna, bæði vegna þess aö þeir
voru ferðavanir og svo líka
vegna þess að hann treysti þeim
betur en mongólum sínum og
kínverjum. Hinn ungi Marco
Polo, hefir heimsótt „Kernes
land", sem liggur langt í suður
frá Kína og frásagnir hans af
hirðinni þn’’ byggingum, er
svo ótrúif’ - maður verð-
ur að hafa !e ■' '' að trúa því,
hæfileiki þessa unga manns til
að búa til ævintýri, hljóti að
vera aödáunarverður.
Þeir komu prinsessunni til
skila, eins og vera bar. Ferðin-
til Persíu var löng og erfið og
stóð yfir í tvö ár. Þeir sigldu
lengstan hluta leiðarinnar og
misstu flesta skipsmenn sína. —
Þegar beir komu loks til Persíu,
var biðillinn dauður fyrir þrem
árum, en erftaki hans tók við
"'-iirium hans hvað prinsesóunni
'MKvplr '
Komu hcim með óhemju auðæfi
Það vakti nokkra undrun að
hinir þrír ferðalangar komu aft-
ur til Feneyja. Menn höfðu fast
lega reiknað með því að þeir sæ-
ust ekki framar og að minnsta
kosti voru ættingjarnir ekki vit
und sorgbitnir. Þeir höfðu fyrir
Marco Polo — ótrúleet oe áreið-
anleea ekki satt.
•
löngu skipt á milli sín eignum
þeirra og hafa nú haft fé þeirra,
landeignir og hús í mörg ár.
Póloarnir hafa nú leyst vanda
Feneyjum, 1295
Hinn ungi Marco Polo, senni-
Iega hinn hugmyndaríkasti af
ferðalöngunum þrem, segir frá
sæmilega ótrúlegum hlutum og
fólk hlustar, en getur ekki stillt
sig um að brosa.
Þannig segir Marco Polo
fréttaritara vorum frá því að í
Kína noti maður ekki peninga
úr málmi, heldur — pappir! Við
gripum fram í fyrir honum og
báðum hann um nánari skýr-
ingar, en áheyrendur sendu oss
brosmilt augnaráð.
— Þú vilt fullyrða að menn
þar noti yfirleitt ekki peninga
úr málmi?
— Jú, sem skiptimynt.
— Og það eru þá verðmeiri
peningar, sem gerðir eru úr
pappír?
— Alveg rétt.
(Samtalið vakti mikla kátínu,
en Marco Polo var grafalvarleg-
ur og sýndi okkur „pappírspen-
ingana". Smá pappírsbloð með
ólæsilegu krafsi á; sem auðvit-
að gat verið hvað sem var).
— Já, en er pappír mjög dýr
,í Kína?
— Ekki eins og hér. Fram-
leiðslan er betri, auðveldari og
iangtum meiri.
— Það hlýtur þá að gefa mik-
'ð fé i aðra hönd.
— Pappírspeningarnir eru
„gefnir út“ eins og okkar málm-
neningar eru steyptir.
málið eins og heimsmenn. Þeir
buðu til stórkostlegrar ve'zlu
hér í fyrradag.' í veizlunni hnrfu
þeir við og við, en komu fliót-
lega aftur og voru þá íklæddir
ótrúlega litríkum og dýrmæi"m
búningum, sem voru ættaðir frá
Persíu og kína. Sumt voru em-
bættisklæðnaðir, sum dýrmæt-
ar gjafir frá Kublai khan og
sumt frá þjóðhöfðingja Persíú.
Að lokum birtusl þcir í næst-
um því útslitnum ferðafötum
og í viðurvist gestanna sprettu
þeir upp fóðrinu á fötunum og
út runnu perlur, rúbínar, smar-
aðgar, og allir hugsanlegir gim-
steinar í ótrúlegum stærðum og
slípingum, ásamt miklum f.iár-
sjóðum í gulli.
Gildið stóð alla nóttina og
langt fram á dag. Það er opið
hús hjá Pólonum áfram og bað
er öllum velkomið að kcma og
sjá og heyra.
Það eru mörg ár síðan borg
okkar, sem er ýmsu góðu vön,
hefir upplifað slíkt ævintýri.
geta ekki haft sama verðgildi
og okkar peningar úr gulli og
silfri?
— Nei. En gefi ég út víxil,
hefir hann verðgildi, þótt hann
sé úr pappír. Pappírspeningarn-
ir eru einskonar ríkisvíxlar.
— Sem hvér sém er getur líkt
eftir.
— Það er bannað, að viðlagðri
dauðarefsingu á sama hátt og
fölsk myntslátta hér í Evrópu.
— Já, en pappírspeningarnir
slitna upp.
— Þá eru nýir búnir til.
— Þú getur ekki ætlast til að
''ð trúum þér?
— Jú. Við munum fá pappirs-
oeninga hér í Evrópu, þegar við
komumst að raun um hvað það
-’erir alla verzlun auðveldari. —
Hugsið ykkur hvað hálf milljón
; gulli er fyrirferðamikil og vigt
ar mikið Það gæti verið ár ein-
”m seðli.
— Hann gæt.i brunnið. eða
'"kið út um gluggann.
Allir tilheyrendurnir hlógu.
Hinir tveir eldri Póloar fullvrtu
oð Marco segði satt og naDn’rs
"tykkin. sem hann svndi nk'-ur
vprru í raun og veru kínverc' - r
-.pningar. Enginn af viðstödd-
'im vildi þó skinta beim fvrir
'T”ll eða gialdgenga mynt.
Hinir brír Póloar hafa haft
-ott tækifæri til að segja skipn-
arasögur sínar en peninga úr
nappír fær Evrópa tæplega
Peningar úr pappír -
Nei því trúum við ekki
Hinn ungi Marco segir skemmtilegar, tæplega sann-
færandi sögur um peninga úr pappír í Kína!