Hamar - 22.12.1956, Qupperneq 7

22. desember 1956
HAMAR
7
Þegar jólin huríu Hafnfirðingum
Heimsokn i Asbnð
(Framhald, af bls. 5)
Þeir, sem bezt sáu, greindu sigl-
ingaljós, sem klauf hið svarta
myrkur, sem yfir öllu grúfði. Hér
var því á ferðinni gufuskip, sem
sýnilega var komið inn á venju-
legt skipalægi. Hvað gat hér
verið um að vera? Nú bar eitt-
hvað nýrra við.
Þegar þetta var að gerast, hef-
ur sennilega verið aðeins einn
maður í Hafnarfirði, sem leyst
hefði getað úr öllu þessu, hvaða
skip væri þar komið og hverra
erinda, og það á aðfangadags-
kvöld jóla. Maður þessi var
Agúst Flygenring kaupmaður,
sem í þann mund, sem Hekla
kom til Hafnarfjarðar mun hafa
verið að skýra fulltrúa sínum,
Ólafi Böðvarssyni, frá því, að
forráðamaður Brydesverzlunar í
Reykjavík hafi falið sér að taka
á móti skipinu og sjá um upp-
skipun á farmi þess, en salt þetta
átti, svo sem fyrr er sagt, að fara
til fyrirhugaðrar þilskipaútgerð-
ar ,sem fyrrnefnd Brydeverzlun
ætlaði að starfrækja í Hafnar-
firði næstu vertíð.
Nú dettur ef til vill einhverj-
um í hug að spyrja sem svo,
hvernig á því hafi staðið, að
fréttin um þetta skip, sem var
með farm í bráðri hættu, skyldi
ekki þá þegar vera komin á hvers
manns varir, t. d. með símanum.
Satt er það að vísu, að símasam-
band var þá komið milli Reykja-
víkur og Hafnarfjarðar, aðeins
einfaldur þráður, og var í Hafn-
arfirði leiddur inn í ofur lítinn
skúr, sem áfastur var við íbúð-
arhús Agúst Flygenrings. I skúr
þessum var eina taltækið. Þang-
að urðu allir Hafnfirðingar, sem
tala þurftu til Reykjavíkur, að
fara, og þangað urðu allir að
fara, sem einhvelr í Reykjavík
þurfti að tala við. Þar urðu þeir
sem fóninn þurftu að nota, að
standa upp að þili og tala í smá-
trekt, sem var framan á tækinu,
sem fest var á þilvegginn.
Þá var telefónninn ekki not-
aður nema í brýnustu nauðsyn.
Það kostaði líka nokkra aura
samtalið .
Þegar þessar aðstæður eru at-
hugaðar, er ekkert undur, þótt
fréttir allar bærust ekki um strjál-
býlt kauptún með svipuðum
hraða og nú gerist. Það var því
raunverulega ekki fvrr en
„Hekla“ var búin að kasta akk-
erum, að Hafnfirðingar vissu,
hvað hér var um að vera, og æði-
margir ekki fyrr en á jóladags-
morgun. „Hekla“ kastaði akker-
um á Hafnarfirði þrem stundar-
fjórðungum fyrr en kvöldsöngur
skyldi hefjast í Garðakirkju, en
þangað áttu þá Hafnfirðingar
kirkju að sækja, og þar eð þeir
voru menn kirkjurækir, fjöl-
menntu þeir svo sem verða mátti
til kvöldsöngva, hvort heldur var
á aðfangadags- eða gamlárs-
dagskvölds, þótt kirkjuvegur
væri bæði langur og ógreiður þá.
Þótt hér verði ekkert fullyrt um
það, hve margir fóru til kvöld-
söngs frá Hafnarfirði þetta
kvöld, mun fullvíst, að nokkurri
truflun hafi þessi óvænta gesta-
koma valdið á fyrirhugaðri
kirkjuferð, svo sem öðru, er að
jólahaldi laut. Þrátt fyrir þetta
var jólahátíðin að ganga í garð
og allir vanbúnir þessari verald-
legu sendingu, sem í rauninni
þoldi enga bið að sinnt væri, þar
sem farmur skipsins, saltið, þessi
mjög svo nauðsynlega vara, var
að hrapa niður um botn skipsins,
eða dælur þess þeyttu því frá
sér með sjónum látlaust. Þótt hér ■
væri mikil nauðsyn á ferð, reynd-
ist með öllu ókleift að hefja upp-
skipun á aðfangadagskvöld. Um
þetta segir svo í fyrrnefndri rétt-
arbók sýslumanns, í framhaldi
þess sem áður er í vitnað: „Þar
sem nú var aðfangadagskvöld,
fékkst enginn til að hefja upp-
skipun.“ Það var bæði óvenju-
legt og erilsamt verk manna
þeirra, sem sendir voru út af örk-
inni aðfangadagskvöld jóla
þeirra erinda að fá menn til að
hefja uppskipun á salti kl. 6 á
jóladagsmorgun, en Hafnfirðing-
ar brugðust þá eins og endra-
nær vel við vinnuboðun, en um
það vitnar bezt fyrrnefnd rétt-
arbók, þar segir: „A jóladags-
morgunin kl. 6 voru komnir 50
menn, og var unnið látlaust báða
jóladagana að losun skipsins.“
Og síðar segir: „Þegar lokið var
að losa skipið, var það af hafn-
sögumanni og öðrum kunnugum
mönnum flutt upp í fjöru. Það
kom í Ijós, að úr skipinu var los-
að 5064 tunnur salts.“ — Eftir
þessum bréfum mun því láta
nærri, að farnir hafi verið til
spillis 5/6 hlutar farms þess, sem
skipið lagði af stað með frá Ítalíu.
Þetta var jólasaltið ,svo sem
Hafnfirðingar nefndu það löng-
um síðar, og jól þessi stundum
söltu jólin.
Það er nú komið þar sögu, þar
sem hafin er losun á umgetnu
salti kl. 6 á jóladagsmorgun. Þótt
mörgum væri nokkuð um og ó
að vinna að þessari vinnu jóla-
dagana, var þó nú undir óvenju-
lega mikinn mat að róa, þar eð
kaupgjaldið var talsvert freist-
andi, eða — segi ég og skrifa -—
35 aurar um klukkustundina. —
Þetta hvort tveggja, að skipa upp
salti báða jóladagana og fá borg-
að svona kaup, var þá — og mun
vera enn — einsdæmi í atvinnu-
sögu Hafnarfjarðar og sjálfsagt
þótt víðar væri leitað ,hvað vinn-
una áhrærir, og svona hátt kaup
hafði aldrei áður verið greitt í
Hafnarfirði.
Þessi einstæði atburður setti,
svo sem von var til. allannarleg-
an svip á líf Hafnfirðinga um
þessi jól ,svo að fléstum mun
hafa fundizt, að jólin færu nú
fyrir ofan garð eða neðan. Þótt
ekki væri hægt að hefja uppskip-
un á saltinu á aðfangadagskvöld,
voru flest heimili svo önnum
kafin með undirbúning manna
sinna fyrir næsta dag, sem átti
að takast fyrir miðjan morgun,
og flestum varð skrafdrjúgt um
þennan óvenjulega viðburð.
I stað þess að taka fram jóla-
klæði manna sinna og sona urðu
nú húsfreyjur að taka til vinnu-
og vosklæði, sem í flestum tilfell-
um höfðu ekki lengi verið notuð.
Auk þess þurfti nú að finna til
færslu ílát undir mat og kaffi,
því öllum varð að færa þetta á
vinnustað allan daginn langt
fram á kvöld. Allt þetta setti
hversdagssvip á heimilin, en sá
helgiblær, sem er nokkuð sér-
stæður á þessari hátíð, varð víða
að þoka af heimilunum, og mátti
segja, að flestir Hafnfirðingar
töpuðu helgiblæ þessara jóla.
(Framhald á bls. 17)
(Framhald af bls. 3)
Benjamínssyni og handfangið
sjálft smíðað úr hvaltönn —
Fangamark Andrésar er greipt
í handfanigð, svo og mynd af ís-
lenzkum fálka og ártalið 1920,
en það ár gaf Stefán Eiríksson
Andrési þennan fagra göngustaf.
Og við skoðum myndir og merka
muni, hlustum á Andrés Johnson
fara með frumortar vísur og
greina frá merkum atburðum,
sem of langt mál yrði að telja
hér. Og tíminn líður, brátt er
tekið að halla á kvöldið og við
búumst til brottferðar. Við kveðj-
um Andrés í bili, því nú ætlum
við okkur að hitta hann aftur á
morgun og þá niður í Asbúðar-
deildinni á Þjóðminjasafninu.
Asbúðardeildin á Þjóðminja-
safninu.
A sjötugsafmæli Andrésar
Johnsonar, þann 5. september
1955, eða fyrir rúmu ári síðan,
var opnuð í Þjóminjasafni Islands
sérstök sýningardeild, sem hefur
eingöngu að geyma muni og
rninjar, sem Andrés hefur safn-
að. Ber deildin nafnið Asbúðar-
safn. Nú erum við, lesendur góð-
ir, komnir í heimsókn í Asbúðar-
safn og leiðsögumaður okkar er
safnarinn sjálfur.
Það sem fyrst dregur að sér
athygli okkar, þegar inn er kom-
ið, er stór og hrikalegur dreki,
útskorinn í tré.
„Þetta er nú drekinn, sem
kominn er úr austri eins og ég,“
segir Andrés brosandi. Annars
fékk ég nú þennan dreka suður
í Hafnarfirði. Hann var lengi yf-
ir dyrunum í Mýrdalshúsinu við
Suðurgötu, en var tekin þaðan
niður og þá keypti ég hann.
„Hér í Asbúðardeildinni eru
eitthvað um 2200 munir,“ fræð-
ir Andrés okkur, „en á öllu Þjóð-
minjasafninu munu vera eitthvað
milli 25000 til 30000 munir, er
ég hef safnað. Eru margir þeirra
bæði á sjómanna og landbúnað-
ardeildinni, eða þá dreifðir um
enn fleiri deildir safnsins. Það
var 1944, sem ég gerði samning
við íslenzka ríkið um að afhenda
því safnið til eignar eftir minn
dag, gegn árlegum greiðslum.
Síðan er ég áreiðanlega búin að
verja allt að 100 þúsund krón-
um í safnið til kaupa á nýjum
munum.
Við göngum nú um safnið. —
Hér er margt að sjá. Peningar,
orður og merki eru hér í sýning-
arkössum. Hér er íslenzkt frí-
merkjasafn, sem aðeins vantar
í þrjú íslenzk frímerki. Mikið
safn íslenzkra peningaseðla, sem
aðeins vantar í einn seðil.
Nú bendir Andrés okkur á stór-
an glerskáp fullan af alls konar
skraut-leirkerum.
„Hér eru allir munirnir, sem út
voru gefnir á Alþingishátíðinni
1930,“ segir Andrés, „leirinn, silf-
urmunirnir, merki og dúkar og
margt fleira. Hér á hinum veggn-
um sjáið þið hanga klukkur tvær,
báðar æva fornar, önnur síðan
1667 og mun hún vera ein elzta
klukka landsins, liin er með ár-
talinu 1797, er hún merkileg fyr-
ir það, að hún er bara með ein-
um vísi og einu lóði. Hún er frá
Kjalarstöðum í Dalasýslu.“
Og nú leiðir Andrés okkur á-
fram og bendir okkur upp á
vegginn. „Hér sjáið þið málverk
eftir listamanninn og flækinginn
Sölva Helgason," segir hann, „en
þetta eru ein af mjög fáum mál-
verkum eftir hann, sem varðveizt
hafa.“ Við horfum hugfangin á
málverkin, þetta eru myndir af
rósum og blómum. Mest undr-
umst við, hvað litirnir eru fín-
gerðir.
Nú bendir Andrés okkur á ann-
an glerskáp.
„Hér koma margir læknanem-
ar að skoða,“ segir hann og bend-
ir okkur á safn gamalla og frum-
stæðra lækningatækja. „Hér er
yfirsetukonustokkur, en það var
næstum eina tækið, sem þær
höfðu, hér er blóðtökubílar, en
blóðtaka var eitt helzta læknis-
ráð við flestum kvillum, hér er
svo hlustunartæki gamalt og ým-
islegt fleira sem of langt yrði
upp að telja. í hillunni fyrir of-
an eru þrír merkir hlutir frá
(Framhald á bls. 19)
s I
GLEÐILEG JOL!
Farsælt nijár!
Þökk fijrir viðskiptin á líðandi ári.

Geir Jóelsson
Óskum öllu okkar starfsfólki og viðskiptavinum
gleðilegra jóla
og góðs komandi árs og þökkum ánægjulega
samvinnu á árinu, sem er að líða.
Skipasmíðastöðin Dröfn h.f.
Byggingafélagið Þór h.f.
GLEÐILEG JOL!
Farsælt nýár!
Almennar Tryggingar h.f.

Mynd fiessi er af sildarmerkjum, en þeim hefur Andrés safnaS nú sl. ár. Er
þetta því nýjasta söfnunin hans.