Austurland - 23.12.1974, Blaðsíða 24

24
AUSTURLAND
Jólin 1974.
Hestur hét Rauður. Hann var
ættaður úr Rangárþingi. Ekki
fara sögur af uppruna hans eða
setterni, en hann mun hafa verjð
af kyni brúkunarhrossa, j:afn-
lyndi hans og þægð bar þess
ljósan vott. Svo ■þrauttaminn var
hann að sérlhver sjálfstæð lífsn
hræring virtist ‘honum' fjarlæg
og 'burtu þurrkuð og öll reisn
horfin — hafi hún þá nokkum
tíma verið nokkur. Það hvein
aldrei í faxj hans og enginn
stormur og frelsi í fari hans.
Hann hafði enga blesu á snopp-
unni, því síður stjörnu í enni.
Samt hafði honum hlotnast bí-
nefni, sakir hversdagslegrar
sfcapgerðar sennilega. Það hefur
vafaiaust verið gefið af einhverj
uim völsadýrkanda, því að slík-
u'm hættir til að meta allt eftir
því hvernig það eys og prjónar.
Hann var kallaður Lúsarauður.
Við Rauður unnum saman að
voryrkjiu á Korpúlfsstöðum í
Mosfellssveit vorið 1937. Eg
frjáls í venjulegum skilningi
hugtaksdns. hann þræll án rétt-
inda en híaut fæði og fcúsnæði
vetur hvem, eikki að launum,
heldur til að vera í færum um
að veita þá þjónustu sem hann
yrði fcrafinn um að vori. Annars
átti hann ekkj slæma daga.
Stundum gat hann spökað sig
vikumar út í hrossagirðingunni
og svipur voru óþekktar á þess-
um bæ, sömuleiðis of þung
hlöss þótt stundum gætu þau
tekið í stertinn, og reiðfæri voru
efckj til á búinu. En 'með köflum
var þó nokkuð mikið að gera,
t. d. þann tíma sem við unnum
saman vorið 1937. Rétt fyrir kl.
6 á morgnana kom hrossastrák-
ur askvaðandi í næturstað
hrossanna lagði beisli við ei!n-
hvern klárinn kannski hálfsof-
andi, rak þá morgunsvæfu upp
með frekjulegu gjalli, notaði á-
róðursaðferð hundsins, eina und
anfcomuleiðin herjm á hlað.
Klukkan sex komum við, um
tuttugiu húsikarlar og fitnm
kaupakonur út á hlaðið reiðu-
búin til starfa. í sama mund
birtist þar ráðsmaðurinn Stefán,
glaðvaknaður og gerðarlegur.
Venjulega sagði hann stúlkun-
um fyrst til verka. að krafsa
haustíbreiddan sfcít upp úr gras-
sverðinum nýlifnuðum túngrös-
um til vaxtarléttis eða að tína
smásteina úr nýbrotnu landi í
hrúgur. iMeð þeim unnu að jafn-
aði nofckrir sveinar og þóttj jafn
an eftirsóknarvert. Svo kom að
'hinum og ráðs-maður gekfc um
hlaðið ábúðarmikill, lét höttinn
sQjúta og íhugaði hv-ers búið
þyrfti h-elst við þann daginn.
S'mátt og smátt þynn-tist hópur-
inn við húsvegginn. Sumir fóru
í haughúsið að m-oka á Himna-
grána og hinn skítabílinn, sum-
ir að gera við verkfærj í véla-
kjallaranum, s-umir tóku hest,
spentu fyrir vagna og fóru í
grjót- eða skítakstur, og loks
fa-nnst tilva-linn starfi fyrir mig,
nýliða á þes-sum slóðum nýkom
inn í sumarvinnuna.
„Þú — já þú — hvað þú nú
heitir, sérðu rauða klárinn
þarna? Settu hann fyrir kerru
og farðu með hann inn í hlöðu.
Þar er áburður. Aktu honum út
á tún í dreifarana. Danski-Pétur
s-egir þér h-var þú att að liáta
hann“.
Þannig hófust kynni okkar
Rauðs. Eg f-ann strax að hann
var hestur að mínu skapi. Hann
lygndi af-tur augunum þ-egar eg
bar að honum beifelið, oipnaði
kjaftinn f-yrir mélin-u og notaði
tækifærið til -að geisipa svo hann
þyrfti etoki að opna tvisvar,
stóð á sama þótt eyrun bögluð-
var hagrætt þannig -að þeir legð
ust u-ndir hjólin.
Þennan s-tarfa höfðum við
Rauður á okkar könnu um það
bil hálfan mánuð. Síðar urðu
samverusitundimar slitrótta-ri,
en þó hittu-mst við öðru hvoru,
í haug, 'm-eð he-stareku o. s. frv.,
o-g einiu sd-nni vorum vi-ð tvo eða
þrjá daga að a;ka grjóti úr flög-
um. Voru það hrúgur þær er
kaupakonur og köigursveinar
þeirra höfðu pikkað upp o-g bor-
ið sarnan. Grjótinu var ekið í
ótræði og skorninga. Alltaf stóð
Rauð-ur grafkyrr rneðan ihvolft
var úr kerrunni og smágrýtið
byltist aftur úr með skruðnin-gi.
En u-m leið og hann fann að
Lúsarauður
ust fyrir höf-uðleðrinu og leysti
vi-nd tilgerðarleysislega þegar eg
smeygði volkanum undi-r stert-
inn.
H-o — ho, o-g við þokuðumst
uipp halla-ndi brún-a að blöðu-
dyrunum, en hlaðan var á lofti
yfir fjósi og íbúðarherbergjum,
-og hann skeytti engu þótt skeif-
u-rnar hefðu lítið viðnám á s-teyp
-unni. Þ-egar e-g lyft-i fyrsta pok-
anum upp í ikerruna að afta-n-
verðu og hún reis upp svo að
giörðin lagðist að kviðnum, lét
hann sig það engu skipta, og er
2'g ýtti sekknum áfram með
þei'm afleiðingum að ke-rran leit-
aði í sö-mu átt o-g strengdist á
reið-an-um og lendólinni la-gðist
-hann þungt á móti. Þá sá -eg
að hann 'hafi gott verksvit. Þeg-
ar 4—5 sekkir af Noregssaltpétri
voru ko-mnir í kerruna héld-um
við Ra-uður af stað sem leið lá
igiegnum hlöðuna. út um hiniar
dyrnar og út á tún. Hvarve-tna
voru igirðingar meðfram rsekt-
unarv-egum sem lágu um túnið,
log víða skurði-r. Gegnum þetta
völundaxhús skurða og girðinga
varð að velja færa -leið, og kom
það í rninn hliu-t. Rauður lét sér
á sa'ma standa -hvar ha-nn fór.
Eg var í fyrstu ókunmugur, tún-
ið geysilega stórt, víða engin
venjuleg hlið að fara um, h-eld-
-ur lauslega festir strengir milli
staura. Var því oft iillt að koma
auga á færar leiðir og forðast
ógöngur.
Stundum fórum við villur
vegar. Kom sér þá vel að girð-
ijngar voru slakar o-g lang-t milli
staura. Var þá reynt að leggja
niður tvo efstu stren-gina og
stí-ga yfi-r hin-a. A-uðve-lt var að
1-o-kka Ra-uð til þess. Aðdáunar-
vert var ihve hann tók afturfæt-
urna hátt upp til þess að krækja
þeim ekki í vírinn. Þegar hann
var sjálf-ur korninn yfir stans-
aði -hann meðan strengjiunum
kassin-n var tómur tók hann í
og þótti ekki ástæða til að stansa
meða-n kassinn féll ofan á grind
ina o-g ökuþórinn fór upp í.
Hægð Rauðs stafaði efcki af leti,
heldur hyggindum. Hann kunni
best iðni og jöfnu á-framhaldi.
Ein-n eiginleika hafði þó eikki
tekist að temj-a úr Rauð. Það
E F T I R
Ármann Halldórsson
var heimþráin. A-tthagaþráin
var innsti kjarni hans. Eins og
áður segir, þefckti e-g ekki til
uppruma hans, og e-g veit ekki
hvemig kjör hans voru í æsk-u.
En eg held það skipti efcki má-li.
Löngunin til æskustöðva og
áttha-ga fer ekki eftir kos-tum
þeirra s-taða. Ef til vill naut hann
góðs atlætis í æsku. góðra ha-g'a,
miki'ls sólskins, þokkalegrar
húsvistar — ef til vill varð hann
að þo-la svipu, h-rakvið-ri, hag-
leysi og fúl'ar rekjur. H-vað u’m
það, þá er víst að hin frum-
stæða þrá austur í Rangárþing
vakti í hrosssál hans. Hún var
ímynda eg mér eins og tau-g
sem he-ldur áfra-m að strífcka,
togar æ sterkar eftir því sem
dvöl á ók-unnum stað lengist,
getur e-kki slitnað þó-tt liðle-ga
sé saumað að frelsinu með góð-
um kjörum.
Einn góðan veðurdag var hann
ihorfinn.
Þá var ko-minn s-láttur. Ýms-um
get-um var að því leitt, hvað um
-hann hefði orðið, en þær skipta
ekki máli.
Þetta -s-umar vann á Korpúlfs-
stöðum aldraður maður, sem
ka'IIa má einhverju algen-gu
nafni iaf því að hann var a. m.
k. fljótt á litið, lítour því sem
fólk er f-lest. Hann var ættaður
af svipuðum s-lóðum og Lúsa-
rauður, austarlega úr Rangár-
þingi, hæiglátur fáorð-ur vinn-u-
þj-arkur, ónæmur á yfirborðiniu
fyrir þeim ytrf áhrifiím s-em
ekki snertu hann sjálfan. Hann
var ein-s og Rauður. nautnalaus,
n-ema hvað hann notaði mikið
m-unntóbak. Heimslyst manna
sést oft á augnaráði þeirra. Aug-
un í Sigga iá-gu djúpt, brúnirnar
voru signar og hár þeirra löng
o-g grá löfðu þar niður eins o-g
-haustpuntur þekju á baðstofu-
glugga. Hann gat þess til að
Rauður hefði se-tt austur. Um
1-eið og hann bar þá tilgátu fram
-beindi hann augunum meira upp
á við en venjulega. Þá sást að
litur þeirra var döfckbrúnn og
tillitið skýrlegt og bjart. Eftir
að þe-tta var sagt komu engar
-getgátur fram um hvarf Rauðs.
Ekki veit eg hverni-g það vitn-
aðis-t að tilgáta Sigga reyndist
rétt, en líklega hefur borist með
síma vi-tneskja u-m það að Lúsa-
rauður -hefði verið handsa'maður
fyrir austan Þjórsá og væri
-geymdur á bænum Ægissíðu.
pangað náði hann og ekki
le-ngra, nema í huganum, því að
leit hans að sjálfum sér var
áreiðanlega bundin ákveðnum
stað nokkru a-ustar. Það var ekki
líkt Rauð að gana í óvissuna,
ævintýralþrá var honum svo
víðsfjarri.
Þetta sumar var mj-ög ri-gn-
ingarsamt og hröktust hey illa.
Unnið var af kappi þegar til-
tækileg-t þótti að þurrka hey. og
einmitt um það leyti sem spurð-
ist til Lúsarauðs komu flæsur
nokkra daga. Flóttamálið lá því
niiðri um hríð en brátt lagðist
hann aftur í rigningar. Veittist
þá tó’m til að ráðslaga -um hvem-
ig Rauður skyldi sóttur, og vai’
að lokum afráðið lað sækja ha-nn
á vöruibíl.
Ekki iþótti henta að fara þá
för í S'tórrigningu. Dróst hún
nokfcuð á langinn, því að nú
rigndi látlaust nótt sem nýtan
dag. Að lokum kom þó að því að
færiveður gaf. Þá var uppstytta,
en loft þungbúið o-g saggafullt,
lygnt og hlýtt. Um þrjúleytið
var leiðangurinn tilbúinn. Þrír
fóru, bílstjórinn Hjalti. Stefán
ráðsmaður og eg. Stefán sa-t
frammi í hjá bílstjóranum en
þar sem ekki var rúm fyrir
nema einn farþe-ga í bifreiðinni
-hlaut eg samastað á pailli, s-at
þar á kassa se-m brigði var sett
yfir til að mýkja hægindið.
Steiklegar grindur voru se-ttar
kringum pallinn u!m það bil
mittisháar og tjaldað lauslega
yfir með striga. Striganum gat
eg ýtt til hliðar ef eg kysi að
standa og njóta útsýnis, það
vantaði svo sem ekki þægindin.
Vegna væntanlegrar útivistar
bjó eg mig eftir fön-gum, fékk
lá-nuð heille-g klofstígvél og sjó-
hatt og klæddist „vatns'kápu“