Freyr - 01.09.1912, Side 5

FREYK.
115
Þegar mentunarstig vort íslendinga er bor-
ið saman við annara þjóða, er oss borin vel
sagan. Eg veit að bókþekking vor er nokkur,
flestir lesa og skrifa, en tilfinnanlega skortir
oss mentun' vilja og tilfinningu, og fegurðar-
mentun vor er lítil.
Óþrifnaður vor er, að miklu leyti arfur frá
feðrunum. Dettur mér þá í hug viðskiftahlið-
in. Sú var tíðin, að útlenda varan, er hingað
fluttist, var skemd og svikin. Kynslóðin ólst
svo upp við það að gjalda liku líkt.
Lofsvert er hvað þetta hefir þó breyzt á
síðari tímum. Alment er kjötið miklu hreinna
-en áður og eflaust mikið til bóía, að mikið af
kjöti héðan af landi, er nú rannsakað af þar
til hæfum mönnum. Ullin er einnig betri en
áður, en skýrslur frá hr. Sigurgeir Einarssyni
til stjórnarráðsins um ullarþvott o. fl. sýna þó
allstóran hundraðshluta óhreinku í íslenzku ull-
inni og ættu að vekja þá hugsun, að betur má
ævo vel sé.
Yon mín er sú, að glöggar verzlunar og
hagfræðisskýrslur kenni þjóðinni að vanda bet-
ur en er útfluttu vörurnar. Vöruvöndun skapar
álit út. á við; aukið álit er sama og auknar
tekjur fyrir landið.
Víða kennir óþrifnaðar á vörunni, er vér
ætlum ofan í oss sjálfa og margt verðurlakari
vara sakir vanhirðu. Á blóðvelli hjá oss á
haustin, er mikill brestur á að slátrin, er vér
flytjum heim, geti fengist nokkurnveginn hrein.
Víða er þetta að kenna illum útbúnaði, en ekki
hvað minst kæruleysi vinnenda, en sem aftur
orsakast af slælegu eftirliti.
Hér þýðir ekki að nefna einstök dæmi, en
|>að væri þó hægt. I?ó skal getið, að síðast-
liðið haust var í ónefndu kauptúni hjá verzlun
oinni, öllum innýflum skurðarfjárins fleygt í smá-
gerðan sand, er læsti sig inn í þau. Auk þess-
nrar óhreinku var talsverður mör eftirskilinn á
vömbunum. Tuttugu og .fimm vambir (innýfli)
voru fluttar heim. Til nánari eftirgrenslunar
var eftirskildi mörinn reittur af, og vó hann 3
pd. JÞessu varð auðvitað að fleygja. Síðastlið-
ið haust seldist mörpundið á kr. 0,25. Hér
var því um 75 aura tap að ræða. Úr 100 fjár
yrði tapið kr. 3,00 og 100 þús. fjár kr. 3 þús.
á ári.
Mér er ekki kunnugt hversu mörgu fé er
slátrað hér í kaupstöðum og kauptúnum á hverju
hausti, en eg set hér dæmið af 100 þús. fjár,
neðar þarf ekki að fara fyrir hvert árið. Nokk-
uð gætu 3 þús. kr. gagnað fátækri þjóð. Eg
tek þetta dæmi til þess að sýna, hversu sam-
andregnir smámunir geta numið stórri fjárhæð.
Eleira veldur þessu fjártapi en vanhirða
ein. Oss vantar verksmiðjur til þess, að gera
verðmæti úr öllu sem til felst. Oft hefi eg t.
d. séð veidda smásíld til beitu og sjónumjskil-
að aftur stórum hrúgum af henni, er hefir ver-
ið fram yfir þörf manna þá í svip, en svo kaup-
um við niðursoðna síld af útlendingum og hana
dýru verði.
Mundi það ekki geta svarað kostnaði að
setja á stofn niðursuðuverksmiðjur fyrir smá-
síld hér á landi. Síldin er ein sú bezta fæða
er fæst úr sjó og mikið veiðist af henni. Því
fremur getur þetta komið til álita.*
Annað kemur mér í hug: Sjálfsagt á það
langt í land að vér mölum beinin til áburðar
líkt og útlendingar gera. Nú er þeim fieygt
af hendi hjá oss, og eru þau að þvælast fyrir
mönnum til óþrifa og óþæginda.
Hvað sem þessu liður, er hitt víst, að bæði
mat og annað má betur hagnýta þó ekki séu
verksmiðjur. Góðri hirðingu er sparnaður sam-
fara; margur getur eflaust með réttu sagt, að það
sem bezt hefir lyft honum þangað sem hann
* Eg hefi heyrt, að á Siglufirði sé komin á
fót síldarbræðsla, þ. e. unnið úr henni lýsið, en
hvergi veit eg hér af niðursuðu eða kryddsíldar-
gerð.