Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.10.1932, Síða 3

Tím. V.F.Í. 1932.
5. hefti
Steinsteypa til íbúðarhúsagerðar.
Eptir Jón Þorláksson.
II. Gerð og eiginleikar steinsteypu.
8. Efnin í steypunni.
Steinsteypa er, svo sem alkunnugt er, búin til úr
seiaenti, v a t n i og s t e i n e f n u m, þ. e. sandi
og möl eða mulningi. Venjulega er enginn eðlismun-
ur á kornum eða molum steinefnanna í steypunni,
heldur að eins stærðarmunur. S a n d nefnum vér
smæstu korn steinefnanna, en dálítið er það mis-
munandi, hvar stærðartakmörkin eru sett á milli
sandkorna og malarmola. í Danmörku er venja að
lelja allt það sand, sem gengur gegnum sáld með 5
rnm víðum opum, en í Þýzkalandi er nú ákveðið að
telja allt það sand, sem gengur gegnum sáld með
7 mm opum. Munurinn á þessum tveim reglum cr
ekki eins mikill, og ætla mætti í fljótu bragði, þvi
að í öllum algengum sandtegundum eru þau korn,
sem halda 5—7 mm þvermáli, aðeins lítill hluti.
Þýzka reglan er nýrri og eg tel liana hentugri, og
verður henni fylgt hér. M ö 1 nefnum vér samkvæmt
því alla þá steinmola, sem eru 7 mm eða þar yfir
að þvermáli, og eru notaðir eins og þeir koma fyrir,
án þess að brjóta þá. Stærðartakmörk malarmol-
anna að ofanverðu eru mismunandi, eftir því til
livers á að nola steypuna. I járnbenta steypu eru
venjulega ekki notaðir stærri molar en 30 mm, en i
veggjasteypu allt upp að 50 til 60 mm. Séu notaðir
stærri grjótmolar en 60 mm, er ekki venja að telja
þá til malarinnar, lieldur reiknast þeir sem steinar
eða grjót í steypunni. Mulning eða grjótmulning
nefnum vér á sama hátt mola úr muldu grjóti, 7 mm
til 50 mm að þvermáli.
Sandur og möl eru mjög oft blönduð saman i
steypuefnisnámum, livort sem er í árfarvegum, við
sjávarmál eða í jörðu.
9. Sementið.
Venjulegt Portlands-sement er búið til úr blöndu
af mjúkum kalksteini (helzt krít) og leir, nálægt
% af fyrnefnda efninu og % af liinu siðarnefnda.
Blandan er brennd við liátt hitastig og steinrennur
þá, cn síðan er efnið mulið i duft, og er það sement.
(Frh.).
Scmentsgerð hefir verið á liröðu framfaraskeiði
tiin síðari ár, og er því sement það, sem nú er fáan-
legt, miklu betri vara en fyrir nokkrum árum. Kem-
ur þctta aðallega fram á þann hátt, að steypan verð-
ur sterkari en áður, með sömu íblöndun af sementi,
og eins gerð að öðru leyti.
Þrýstingarþol sements er prófað með þvi að búa
til teninga, rúml. 7 jsm á kant, úr 1 hluta sements
og 3 lilutum af ákveðinni sandtegund, þar sem öll
sandkornin eru úr kvarzi og svipuð að stærð (0,775
til 1,35 mm). Steypan er höfð deig, og slegin saman
með 150 slögum af 2 kg. þungum vélhamri. Sam-
kvæmt dönskum og íslenzkum reglum um prófun
sements á þrýstingarþol þessara teninga eftir sólar-
hrings hörðnun í lofti og 27 sólarlir. hörðnun í vatni
að vera eigi minna en 200 kg/fersm. Fyrir nokkrum
árum byrjuðu dönsku sementsverksm. að taka
ábyrgð á því, að styrkleiki sementsins frá þeim væri
50% meiri en þetta, eða 300 kg/fersm., og frá árs-
liyrjun 1932 ábyrgjast þær þrýstingsþol 100% meira
en reglurnar krefjast, eða 400 kg/fersm. Og í raun-
inni verður styrkléikinn meiri en það, sem verk-
smiðjurnar ábyrgjast. Má telja að ákvæðisþol
(Normstyrke, Normenfestigkeit) danskra sements-
tegunda sé sem stendur 425 kg/fersm. cftir 28 daga
hörðnun.
Framfarirnar í gæðum sementsins byggjast aðal-
lega á því tvennu, að nú er það brennt við hærra
hilastig en áður, og svo er það malað finna en áður.
Porllandsement er nú selt í trétunnum, striga-
pokum eða pappirspokum. í einni tunnu af sementi
eiga að vera 170 kg réttendis. I hverjum slrigapoka
er venjulega % tn., eða 85 kg, og í hverjum papp-
irspoka venjul. % tn., eða 42,5 kg. Pappirspokarnir
hafa rutt sér mjög til rúms siðustu árin, og eru nú
lang-algengustu umbúðirnar.
Eðlisþyngd sementskornanna er eigi minni en 3.1,
og oft dálítið meiri, ef sementið er brennt við liátt
hitastig, upp að 3.25. Rúmþyngd sementsins fer al-
gjörlega eftir því, livort það er meira eða minna lirist
saman. Þegar það iiggur alveg þétt saman, t. d. i
trétunnum, er rúmþyngd þess nál. 1.7 (170 kg í 100