Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.10.1932, Page 7

TlMARIT V. F. í. llJ32
53
út frá honum ganga járnrennur með lialla 1 : 3,
eða nálægt þvi, sem ná út yfir allt mannvirkið.
Hræran er svo undin upp eftir turninum og fell-
ur þar í dálitla þró, en þaðan rennur hún svo
sjálfkrafa undan liallanum eftir rennunni, og
fellur loks lir rennunni niður á sinn stað í
steypumótin. í stað turns og rennu er stundum
notuð dæla og pipur, og rennuhrærunni dælt frá
hrærivélinni á sinn stað í mótunum. Við þessa
meðhöndlun hrærunnar vcrður það sérstaklega
áberandi, að hrærukvoðan (sement og vatn)
verkar eins og smyrjandi efni, því að það sýnir
sig, að cinmitt þess vegna getur þessi hræra runn-
ið í rennum með litlum 'halla, en mcð vatni ein-
göngu án sements er ómögulcgt að fá sand og
möl tit þess að renna eftir sömu rennum; þá að-
grcinist sandur og möl þegar í slað, og rennurn-
ar stýflast, af því að vatnið einsamalt er ekkert
smurningarefni.
Ekki er unnt að gefa fasta reglu fyrir þvi, live
mikið vatn skuli láta í hræruna til þess að fá hverja
þessara fjögra hrærutegunda fyrir sig, þvi að þetta
fer nijög eftir kornastærð steinefnanna, og eftir því,
live mikið sement er notað. Smáu kornin í sementi
og finum sandi taka meira vatn til sín en stóru kom-
in í grófum sandi og möl ef sama bleytingarstig á
að koma fram í báðuni tilfellum. Stafar þetta af því,
að i tilteknu rúmmáli (t. d. einum tenm.) verður
samanlagður yfirborðsflötur kornanna miklu stærri
ef kornin eru smá, en ef þau eru stór, en vatnið verð-
ur að vera nægilega mikið til þess að mynda himnu
utan um öll kornin, ef hræran á að verða mjúk. Með
meðalgrófum sandi og venjulegri íblöndun af sem-
enti má gizka á að þurfi sem hér segir af vatni í
hvern tenm. af fullsiginni (eða samanbarinni)
liræru:
Rök hræra alll að......... 120 lítrar/tenm.
Dcig hræra .................. 120—160
Mjúk hræra................... 160—230
Rcnnuhræra ............... yfir 230
Sem dæmi til skýringar þessu má nefna að próf.
Suenson hefir fundið að til þess að liræra úr jarð-
sandi (hollasandi) og möl yrði mjúk, þyrfti vatnið
að samsvara 25% af þyngd sementsins að viðbætlum
10% af þyngd sandsins og 2% af þyngd malarinnar.
í loftasteypu 1 : 2% : 4 með 250 lcg sements, 850 kg.
sands og 1250 kg malar í tenm. yrði vatnið sam-
kvæmt þcssari reglu 62x/2 + 85 -f 25 = 172:% kg/
tenm. En getandi er þess, að við mjög viðtæka rann-
sókn á dönsku steypuefni (Ingeniörvidenskabelige
Skrifter A Nr. 29, Kliöfn 1931), sem allar voru gjörð-
ar á mjúkri steypu, var aldrei nolað minna en um
190 lítrar af vatni í tenm. af steypu, væntanlega
af þvi, að hræran liefir ekki þótt verða nægilega
mjúk með minna vatni.
Við prófanir á þeim steinefnum, sem nú eru
einna mest notuð í steypu í Reykjavík, þ. e. jarð-
sandi úr Ártúnshöfða og fjörumöl af Kjalarnesi,
fann eg, að til þess að hræran yrði stinnmjúk,
þarf vatnið í lienni að vera:
v = 0.20 c + 0.14 s + 0.026 m
en linmjúk varð hræran, ef vatnið var:
v = 0.26 c + 0.15 s + 0.028 m
Hér táknar c, s og m þyngd sements, sands og mal-
ar í tenm. af steypu, en v táknar lítrafjöltia vatns
í tenm. Stinnmjúka nefni eg þá liræru, sem liefir
það minnsta af vatni sem má til þcss þó að geta
talizt mjúk, en linmjúka þá hræru, þegar rétt er
að því komið, að hrærukvoða renni úr henni. Milli
þessara bleytingarstiga liggur því öll mjúk liræra.
Eftir þessu liefi eg mælt eða reiknað út vatnið í
tenm. af hræru með Álaborgarsementi og mismun-
andi hlöndunarhtutföllum þessara steinefna,
þannig:
Litrar vntns í tenm. liræru
tílöndiinartuutiöll Stinnmjúk Linmjúk
í : 2 : 3 ... 213 234
í : 2+. 4 ... 203 222
í : 3 : 5 196 214
í : 3 : 6 184 201
í : 4 : 6 ... 197 214
í : 4 : 7 188 204
í : 5 : 9 ... 182 197
Vér sjáum af þessu, að munurinn á vatni i slinn-
mjúkri og linmjúkri liræru er ekki nema 15—21
litrar á tenm. með þessum þurefuum. Má því lieita,
að vatnið í hrærunni sé alveg ákveðið með því
einu, að hræran sé mjúk og blöndunarlilutföll efn-
anna ákveðin á venjulegan Iiátt. En lalsverðu get-
ur munað á vatnsmegninu eftir þvi, hvort sandur-
inn er fínn (og þar með vatnsfrekur) eða grófur.
Sandurinn úr Ártúnshöfða cr fremur fínn. Með
grófari sandi rnyndi þurfa minna vatn, en bilið á
milli stinnmjúkrar og linmjúkrar liræru sizt verða
meira.
Oft er meira eða minna af bleytu í steinefnunum
(sandi og möl), þegar þau eru látin i hræruna. Getur
vcrið erfitt að ákveða hve mikið vatn berst í tirær-
una á þennan hátt, en þó telst það með i vatnsmegni
hennar. I framkvæmdinni gjörir það ekki mikið til,
þótt erfitt sé að ákveða eða mæla þennan liluta vatns-
ins, því að mýktarstig hrærunnar ákveðst af notkun
liennar, og auðgert er að láta lögunina lialda nokk-
urnveginn jöfnu mýktarstigi, þ. c. vera jafnblauta,
tivort sem meira eða minna af vatninu berst i hrær-
una með sandinum.
(Framliald).