Morgunblaðið - 22.08.2013, Blaðsíða 18

18 | MORGUNBLAÐIÐ
G
uðmundur Steinn er tón-
skáld og hefur unnið mik-
ið með S.L.Á.T.U.R. eða
Samtökum listrænt
ágengra tónsmiða um-
hverfis Reykjavík, sveitinni Fengja-
strút og að tónleikaröðinni Jaðarber.
Verk hans hafa verið flutt af Sinfón-
íuhljómsveit Íslands, Kammersveit
Reykjavíkur, Ensemble Adapter,
l’Arsenale, Defun Ensemble og fleiri
tónlistarhópum íslenskum og er-
lendum. Hann starfrækir Kvart-
ettinn Fersteinn sem kemur að
verkefninu með Hljómskálann.
Berglind Jóna Hlynsdóttir er mynd-
listarmaður sem hefur unnið að
rannsóknum á hinu opinbera rými
og orðræðu ásamt almennum
áhyggjum og áhuga á samfélaginu
sem hún leiðir saman í verkum sín-
um og sviðsetur aftur í almennings-
rými borgarinnar. Verkin eru oft
byggð á samvinnu og samtölum við
allskonar fólk, aðra listamenn og
stofnanir og svo er líka með Hljóm-
skálaverkefnið.
Myndlistar- og tónverk
En hvernig kom það til að þau völdu
Hljómskálann sem vettvang fyrir
verkefnið? „Hljómskálinn varð fyrir
valinu vegna sinnar merkilegu sögu
og stöðu í borginni,“ segir Berglind.
„Hljómskálinn er hjartað í íslenskri
hljóðfæramenningu en Lúðrasveitin
aftur slagæðin.“ Verkið á sér heils
árs forsögu en aðferðafræði þess
byggir á rannsóknum Berglindar á
almenningsrýmum. Hún hefur unnið
að því að búa til einskonar sjóntæki
úr minnisvörðum, húsum og öðrum
strúktúrum sem liggja við almenn-
ingsrými og geta orðið einskonar
leiðarvísar eða tæki til endurskoð-
unar á þeim rýmum og samfélög-
unum sem þau til heyra með því að
gefa þeim orðið. „Verkið tengist ser-
íu af verkum sem beita þessari að-
ferðafræði þ.á m. Endurminningar
Söluturnsins 2012, The Guiding
Light 2012, The NewsStand 2011 og
Maintaining Liberty. En ólíkt þeim
verkum er þetta verk jafnmikið tón-
verk og það er myndlistarverk og
þar með renna þessar aðferðir sam-
an við tónsmíð og tilraunamennsku
Guðmundar sem tónskálds. Við
ákváðum að vinna saman að þessari
rannsókn og skapa nýja að-
ferðafræði í gegnum ferlið að verk-
inu.“
Leiftrandi lúðramenning
Nafn viðburðarins – „Frá lúðrum að
lýðræði“ – er óneitanlega athyglis-
vert og ekki úr vegi að fá útskýringu
á því hjá þeim Guðmundi og Berg-
lindi. „Í verkefninu er rakin forsaga
og upphaf hljóðfæramenningar á Ís-
landi,“ útskýrir Guðmundur.
„Lúðrasveitir eiga sér rætur að
rekja í hermenningu en síðar tengj-
ast þær þjóðernishugmyndum og
hátíðleik. Lúðramenning hefst á Ís-
landi við konungskomuna 1874 þeg-
ar herskip frá Norðurlöndunum,
Frakklandi og Prússlandi leggja leið
sína hingað með lúðraflokkana sína
innanborðs sem spila við allar at-
hafnirnar sem haldnar voru fyrir
Konunginn,“ segir Guðmundur. „Við
þetta kviknar áhugi fyrir því að
stofna lúðrasveit á Íslandi, hafin eru
samskot fyrir hljóðfærum og Helgi
Helgason tónskáld fer út í heila þrjá
mánuði til að mennta sig. Þannig
fæðist lúðrasveitarmenning á Ís-
landi á nýlendutímanum vegna at-
hafnar fyrir Danakonung – en hún
verður síðan mikilvægur liður í að
móta hátíðleik í kringum þá nýju
sjálfsmynd sem Íslendingar voru
með í smíðum fram að sjálfstæði
sínu og með í mótun hennar frá því
að landið verður sjálfstætt. Verkið
skoðar Hljómskálann í samhengi við
samtímann og veltir fyrir sér hlut-
verki lúðrasveita þá og nú – þegar
hugmyndir okkar og þjóðmynd hafa
breyst.“
Merkileg saga Hljómskálans
Það er vart fyrr en í seinni tíð sem
almenningur hefur gefið Hljómskál-
anum einhvern gaum, bæði vegna
samnefndra og bráðvel heppnaðra
sjónvarpsþátta og svo er þar opið
kaffihús yfir sumartímann. Eigum
við að nota hann meira frá degi til
dags?
„Við teljum bæði að Hljómskálinn
þjóni ennþá mikilvægu hlutverki í
tónlistarlífi Reykjavíkur sem aðal
æfingaraðstaða Lúðrasveitar
Reykjavíkur auk þess að vera æf-
ingaaðstaða fyrir nokkrar barna-
lúðrasveitir. Síðan hafa ótal tónlist-
armenn og hljómsveitir fengið inni í
húsinu vegna æfinga, tónleika og
kennslu,“ bendir Berglind á. „Það er
fallegt að hús sem var gróðrarstía
fyrir alla tónlistarmenningu á Ís-
landi og fæddi af sér bæði fyrsta tón-
listarskólann sem menntar og þjálf-
ar upp alla fyrstu djassista Íslands
og hljómsveit Íslands sem verður að
Sinfóníunni, fái ennþá að þjóna sínu
hlutverki sem tónlistarhús. Húsið á
sér afar merkilega sögu sem fólk
ætti að kynna sér og þekkja, en með
verkinu erum að gefa húsinu tæki-
færi til að kynna sig og gefa fólki
tækifæri til að koma og skoða þetta
merkilega og fallega hús sem er
ennþá mikilvægur suðupottur í
samtímanum.“
Framtíð Hljómskálans
Saga hússins er því óneitanlega
merkileg og nútíðin virðist býsna líf-
leg – hvaða framtíðarhugmyndir
hafa þau Berglind og Guðmundur
helstar um hann?
„Við vonumst til að hann haldi
áfram að þjóna hlutverki sínu, að
honum verði haldið við og með tím-
anum friðaður,“ tekur Guðmundur
fram. „En það væri líka skemmtilegt
að koma upp hefð um tónleika þar
sem sú virkni hússins að vera eins og
,,bandstand“ eða svið fyrir tónleika
er nýtt – en hann var upphaflega
hannaður með það fyrir sjónum að
bæði væri hægt að opna alla glugga
hússins og spila út um þá fyrir al-
menning auk þess að spila af þaki
hússins. Hinsvegar hefur verið mikil
ákall eftir kaffihúsi og klósettum í
Hljómskálagarðinum. Þær hug-
myndir eru ekki nýjar af nálinni en
okkur finnst að það væri tilvalið að
halda hönnunarsamkeppni á vegum
borgarinnar um að byggja fallegan
færanlegan kaffivagn í garðinum og
svo almenningssalerni neðanjarðar.“
Berglind samsinnir þessu. „Eitthvað
sem myndi raska garðinum sem
minnst en bæði laða fólk að garð-
inum og þjónusta þá sem nú þegar
sækja hingað. En þessi aðstaða ætti
ekki að vera í Hljómskálanum sjálf-
um því þá hættir hann að vera
„hljómskáli“ og hættir um leið að
þjóna sínu mikilvægasta hlutverki.“
64 tilbrigði við tónverk
Nú þegar Menningarnótt er handan
hornsins er tímabært að grennslast
eftir aðalatriðinu – hverju gestir
mega eiga von á í Hljómskálanum.
„Á Menningarnótt verður sýningin
opin frá 13.00-19.00 og yfir daginn
verða þrennir sérstakir tónleikar kl.
16.00, 17.00 og 18.00 og aftur á sama
tíma á sunnudag,“ útskýrir Berg-
lind. „Kvartettinn Fersteinn mun
spila 8 ný tilbrigði af verkinu „Sól-
arlag við Tjörnina“ sem Guðmundur
samdi sérstaklega fyrir Hljómskál-
ann út frá átthyrnda formi hússins
en tilbrigðin eru 64 alls spiluð á 8
tónleikum. Þannig að allir tónleik-
arnir eru frumflutningur af 8 nýjum
tilbrigðum. Verkið og tilbrigðin
byggja á byggingunni sjálfri, 8 hlið-
um hans og 90 árum. Svo verður
heitt á könnunni og fólk getur spjall-
að við okkur og aðra viðstadda, létt
og skemmtileg stemning,“ segir hún,
en Fersteinn samanstendur af Guð-
mundi, Lárusi H. Grímssyni, sem
einnig er stjórnandi Lúðrasveitar
Reykjavíkur, Báru Sigurjónsdóttur
og Páli Ívani Pálssyni.
„Hinsvegar mun Hljómskálinn
sjálfur fá orðið og segja sögu sína yf-
ir daginn nema þegar tónleikarnir
standa yfir auk þess sem hann mun
spila tóndæmi úr hljóðsögu sinni.
Sýningin var opnuð 8. ágúst og verk-
ið er flutt frá 14.00-19.:00 alla daga
vikunnar fram að 25. ágúst 2013.
Þetta er því einstakt tækifæri til að
skoða þetta sögufræga hús og heyra
aðeins um sögu þess. Aðgangur er
meira að segja ókeypis.“
jonagnar@mbl.is
Hljómskálinn fær orðið
Samstarfsverkefni
þeirra Berglindar Jónu
Hlynsdóttur myndlistar-
konu og Guðmundar
Steins Gunnarssonar
tónskálds nefnist „End-
urminningar Hljómskál-
ans – Frá lúðrum að lýð-
ræði“ og snýst um sögu
hússins sem og framtíð-
arhugmyndir.
Ómissandi „Hljómskálinn varð fyrir valinu vegna sinnar merkilegu sögu og stöðu í borginni,“ segir Berglind. „Hljómskálinn er hjartað í íslenskri hljóðfæramenningu.“
Hljómskálinn „Við vonumst til að hann haldi áfram að þjóna hlutverki sínu.“
Lúðramenning „Í verkefninu er rakin forsaga og upphaf hljóðfæramenningar á Íslandi,“ útskýrir Guðmundur Steinn.