Akureyri - 31.10.2013, Side 20

20 31. október 2013
Flokkun fjarri
veruleika
Ég hitti þau Aron og Þuríði til að forvitnast um samkynhneigt ungt fólk á Akureyri. Bæði hafa
þau velt vandlega fyrir sér eigin stöðu og samfélagsins þegar kemur að kynhneigð og ríkjandi hug-
myndum um kerfi. Vangaveltur um staðalmyndir, flokkunarþörf og skaðlegar hugmyndir um
karlmennsku í alþjóðlegu samhengi bar m.a. á góma.
ARON: ÖLL SMÁ SAMKYNHNEIGÐ
„Í samfélaginu eru ríkjandi mjög stórar og
miklar staðalmyndir af bæði lesbíum og
hommum sem eru mjög leiðinlegar,” segir Aron
Freyr Heimisson. „Þar á meðal að samkyn-
hneigðir karlar hafi til að bera eiginleika sem
eru taldir kvenlegir og samkynhneigðar konur
eiginleika sem taldir eru karlmannlegir.” Sú
mynd sé fjarri veruleikanum.
Hann bendir á að samkynhneigðir séu í
raun mjög fjölbreyttur hópur og misjafnt
hvernig fólk sé staðsett innan hans. Þar á
meðal sé nokkur fjöldi samkynhneigðra karla
og kvenna innan þess ramma sem kallist eðli-
legt og normal. Aðrir standi með sjálfum sér
og lifi samkvæmt eigin sannfæringu utan
normsins. „Ég vann mikið í sjálfum mér og
var orðinn sáttur við mig eins og ég er, áður
en ég kom út úr skápnum, “ segir Aron, en
hann þakkar ekki síst þeim einstaklingum
sem standa með sjálfum sér utan normsins
að hann átti auðvelt með að staðsetja sig.
Aron bætir við að allir hafi tekið því frá-
bærlega þegar hann sagði frá því að hann
væri samkynhneigður. Það sé, hinsvegar ekki
sjálfgefið. Hversu auðvelt það sé fari að miklu
leyti eftir fjölskylduumhverfi hvers og eins.
„Almennt held ég að það sé mikilvægt að
fjölskyldur, já og allir, passi hvernig þeir tala.
Eitthvað sem virðist algerlega smávægilegt
getur haft mikil áhrif á fólk sem er að pæla
í því hvert það er,” segir Aron. Sama eigi við
um brandara. „Við erum komin á einhvern
stað þar sem allt sem sagt er í gríni á að vera
fyndið. Þá eigum við að hlæja svo við séum
ekki leiðinleg. Það er ekki spurning um að
hlæja aldrei, heldur þarf að endurkoða hvað
yfirhöfuð telst fyndið.”
Talið berst aftur að lífseigum staðalmynd-
um og bendir Aron á að þær geri fólki auð-
veldara að staðsetja annað fólk nákvæm-
lega. „Fólk hefur svo mikla þörf fyrir að
skilgreina allt,” segir hann. „Það fyrsta sem
við skilgreinum fyrir sjálfum okkur er hvort
einstaklingur er maður eða kona. Ef við, hins-
vegar hittum manneskju og erum ekki viss af
hvoru kyninu hún er þá hlýtur það að vekja
þá spurningu hvers vegna okkur finnst við
verða að komast að því. Til að koma fram við
hana á einhvern annan hátt?” Hann bendir á
að þannig myndist þrýstingur á fólk að hegða
sér samkvæmt kyni.
„Mér virðist vera sérstaklega mikill
þrýstingur á gagnkynhneigða stráka að hegða
sér eins og ætlast er til að gagnkynhneigðir
strákar hegði sér,” segir Aron og bætir við
að hann finni ekki fyrir þeim þrýstingi að
hegða sér eins og gagnkynhneigður karlmað-
ur. „Það gerði ég, hinsvegar, þegar ég lifði
sem gagnkynhneigður.” Þrýstingurinn komi
meðal annars fram í því hvaða áhugamál
ætlast er til að gagnkynhneigðir karlar hafi,
skoðanir og svo mætti lengi telja. „Áður en
ég kom út úr skápnum ritskoðaði ég stöðugt
allt sem ég sagði.”
Aðspurður hvort samkynhneigðir karlar
nytu, frá þessu sjónarhorni, meira frelsis en
gagnkynhneigðir segir Aron að auðvitað sé
markmiðið að lifa í samfélaginu. Hann telji
þó vel mögulegt að stundum og á vissan hátt
geti samkynhneigðir strákar átt auðveldara
með að vera þeir sjálfir. „Það eru miklir erf-
iðleikar fólgnir í að vera samkynhneigður og
í samfélaginu ríkja ákveðnir fordómar. Það er
samt miklu erfiðara að vera gagnkynhneigð-
ur,” segir Aron.
Þar með sé hann ekki að fullyrða að
samkynhneigt frelsi sé falið í einhverjum
ákveðnum hlut eða að allir upplifi það eins.
Samkynhneigð gefi þó ákveðið útsýni yfir
sviðið sem gagnkynhneigðir hafi ekki. „Það
var ekki fyrr en ég kom út úr skápnum sem ég
áttaði mig á því hvað það hafði verið heftandi
að vera gagnkynhneigður. Ég var nákvæm-
lega sami maðurinn. Ég hafði ekkert breyst.
En viðhorf samfélagsins gagnvart mér hafði
hinsvegar breyst.”
Hann bendir á að almennt vilji fólk ein-
faldar útskýringar svo hægt sé að henda reiðu
á umhverfið. Veruleikinn sé hinsvegar mun
flóknari en svo að hann komist fyrir í ein-
földum flokkunum. „Í raun er þetta lagskipt.
Þegar ég kom út úr skápnum var auðvitað gott
að vera búinn að finna hver ég var. En það var
ekki síður gott að losna undan því oki sem
það er að vera gagnkynhneigður karlmaður.”
“Í samfélaginu er eitthvert gagnkynhneigt
forræði,” segir Aron. Samkynhneigð sé ekki
annað hvort eða. Hún sé ekki eitthvað sem
fólk annað hvort er eða er ekki. „Fyrir mér
er samkynhneigð mjög flæðandi. Hún er róf
og einstaklingarnir geta ferðast á þessu rófi.”
Hann segir það ótrúlega fallega hugsun að
fólk sé ekki fast á rófinu heldur geti það
flakkað um það. „Ég vil trúa því að einhver
samkynhneigð leynist hjá öllum. Ég held að
við séum öll að einhverju leyti samkynhneigð
en að fólk sé almennt skíthrætt að viðurkenna
það,” segir Aron.
ÞURÍÐUR: FLOKKAÐ FÓLK
„Í samfélaginu eru miklir fordómar gagnvart
því að kynhneigð sé fljótandi,” segir Þuríður
Anna Sigurðardóttir. „Þegar búið er að stimpla
þig sem lesbíu þá er eins og engin leið sé í aðrar
áttir.” Í samfélaginu sé sterk tilhneiging til að
skipta fólki í flokka. „Það er svo leiðinlegt.
Allt á að vera annaðhvort svart eða hvítt. Grái
liturinn virðist einfaldlega ekki vera til.”
Þuríður segist hafa verið um sextán ára
þegar hún fyrst fór að velta stelpum fyrir sér
á rómantískan hátt. Þrátt fyrir það hafi þörfin
til að vera eins og hinir átt stóran þátt í að
hún kaus að beina athyglinni fremur að strák-
um – í bili. „Ég átti engar samkynhneigðar
vinkonur og þess vegna var alltaf verið að
tala um stráka. Ég vildi ekki vera óvenjuleg
og gerði það þá auðvitað líka,” segir Þuríður.
“Ég reyndi að vera í gagnkynhneigðum sam-
böndum, en gat engan veginn verið ég sjálf
og leið í raun ömurlega.” Kærustunni sinni,
Huldu, kynntist hún fyrir algera tilviljun. „Þá
fyrst fannst mér ég vera á heimavelli og fann
að þetta var eitthvað sem ég vildi.”
Þegar hún byrjaði að átta sig á því að hún
væri samkynhneigð segir Þuríður að hún hafi
leitað til lesbískrar vinkonu sinnar. Við hana
hafi hún meðal annars rætt hvernig henni
fyndist hún loksins geta verið hún sjálf á
sama tíma og hugmyndin um samkynhneigð
var henni framandi. Hún hafi einnig notið
mikils stuðnings frá fjölskyldunni sinni sem
ekki síst hafi falist í því að vera alin upp við
fjölbreytni mannlegrar flóru.
„Þegar ég sagði mömmu þetta fyrst fór
ég með henni í göngtúr. Við vorum búnar að
labba lengi þegar ég andaði því loksins út úr
mér að ég hefði kysst stelpu. Henni fannst það
ekkert stórmál og sagði bara; fékkstu mig í
klukkutíma göngutúr til að segja mér þetta?”
Fjölskylda Þuríðar kippti sér lítið upp við
að hún eignaðist kærustu. „Það var eins og
ekkert væri sjálfsagðara. Ég á góða fjölskyldu
þar sem fólk má vera eins og það er og þarf
ekki að sanna sig. Það er mjög mikilvægt,”
segir Þuríður og bendir á að foreldrar megi
almennt vera þakklátir fyrir að eiga heilbrigð
börn sem þori að vera þau sjálf.
Þuríður segist vissulega hafa heyrt af
slæmri framkomu í garð samkynhneigðra
en hún hafi aldrei fundið fyrir slíku sjálf.
Samkynhneigð sé þó enn óvenjuleg fyrir suma
en einstaka sinnum horfi fólk tvisvar þegar
hún og kærastan hennar leiðast úti á götu.
Almennt sé viðhorfið gott.
Á sama tíma og samfélagið teljist frjáls-
lynt í framkomu sé þess hinsvegar krafist að
fólk falli að ákveðnum flokkum og hegði sér
samkvæmt því. „Þú ert annaðhvort gagnkyn-
hneigð, lesbía eða hommi,” segir Þuríður. „Við
það bætist að lesbíur eiga að vera harðsnúnir
trukkar sem keyra um á mótorhjóli. Hommar
eiga að vera mjög dæmigerðir og „flaming
gay” og gagnkynhneigðir strákar eiga að vera
karlmannlegir og sjá fyrir fjölskyldum.” Að
sama skapi eigi gagnkynhneigðar stelpur að
vera mjög stelpulegar.
Því sé líka öfugt farið, þ.e. að útlitið og
hegðunin segi til um hvaða flokki fólk tilheyri.
„Lengi vel hélt ég að samkynhneigð sæist
utan á fólki,” segir Þuríður. „Ég taldi að ef
ég væri lesbía þá sæist það utan á mér. En
ég var mjög stelpuleg og fannst þess vegna
að ég hlyti að vera gagnkynhneigð.” Á grunn-
skólaaldri hafi hún lagt sérstaklega mikla
ANDARTAK Á AKUREYRI
ANDArtAk
Á AkUreYrI
Arndís Bergsdóttir
Þegar ég kom
út úr skápnum
var auðvitað gott
að vera búinn að
finna hver ég var.