Morgunblaðið - 20.03.2014, Blaðsíða 6

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 20. MARS 2014
6 VIÐSKIPTI
BAKSVIÐ
Karl Blöndal
kbl@mbl.is
G
oogle er ekkert venjulegt fyrirtæki.
Vörumerkið er orðið það þekktasta
í heimi – ásamt Apple, reyndar – og
tók þar við af Coca Cola. Google er
hins vegar ólíkt Apple að því leyti
að markmiðið snýst ekki um að framleiða vinsæl-
ar vörur, heldur breyta heiminum.
Leitarvélin er sennilega það sem flestum
kemur fyrst í hug þegar minnst er á Google, ekki
nettenging allra jarðarbúa, tilraunir með vél-
menni og rannsóknir á starfsemi heilans og
hvernig lengja megi líf mannsins.
Larry Page og Sergey Brin stofnuðu Go-
ogle 1998. Þá var markmiðið að „skipuleggja
upplýsingar heimsins og gera þær öllum að-
gengilegar og nothæfar“. „Ekki vera vond,“ var
óopinbert kjörorð fyrirtækisins. Page er hug-
sjónamaðurinn í fyrirtækinu og það sést á
áherslum fyrirtækisins eftir að hann tók við for-
ustunni og varð framkvæmdastjóri 2011.
Nettenging heimsins með loftbelgjum
Í fyrra sumar var verkefninu Himbrimanum
hleypt af stokkunum. Yfir Nýja Sjálandi voru 30
loftbelgir sendir upp í himininn. Í CNN kom
frétt um að áhugamenn um fljúgandi furðuhluti
hefðu himinn höndum tekið, en fyrirbærin áttu
sér jarðbundnari skýringu. Belgirnir voru búnir
loftnetum og sendum. Þeir voru sendir upp í
heiðhvolfið í 20 km hæð og þaðan sendu þeir
merki til að tengja afskekktutstu svæði heims
við netið.
Tveir þriðju mannkyns njóta ekki aðgangs
að hraðvirku neti og margar milljónir hafa engan
aðgang. Stjórnendur Google vilja breyta þessu.
Hins vegar er dýrt að búa til innviðina, leggja
kapla og senda gervihnetti á braut um jörðu. Því
var ákveðið að kanna hvort hægt væri að stytta
sér leið með því að nota loftbelgi. Verkefnið er á
tilraunastigi. Á Nýja-Sjálandi fengu 50 fjöl-
skyldur nettengingu, en markmið Page er að
tengja allt mannkyn við netið fyrir lok þessa ára-
tugar.
Fyrirætlanir Google komast iðulega í frétt-
ir, en heildarmyndin er sláandi eins og fram kom
í úttekt í vikuritinu Der Spiegel fyrr í þessum
mánuði. Mælikvarðar hans eru mannkynið og
heimurinn og starfsfólkið er eggjað áfram, til að
hugsa ekki smátt heldur hafa metnað.
Hver sá sem þvælist um netheima rekst
ófrávíkjanlega á Google. Fimm milljarðar leit-
arbeiðna berast leitarvél Google á dag. Fyr-
irtækið hefur mótað netið, en einnig gert það að
féþúfu. Götumyndir Google hafa einnig valdið
uppnámi víða.
Leitarvélin er kapituli út af fyrir sig. Fram
hafa komið ásakanir um að fyrirtækið hafi áhrif
á leitarniðurstöður. Fyrirtæki, sem ekki auglýsi
hjá Google, fari aftast í röðina. Fyrirtækið safn-
ar líka persónulegum upplýsingum um notendur
þannig að mörgum verður um og ó.
Leitarvél Google er leið til að skapa reglu úr
glundroðanum. Hún byggist á algrími, sem nefn-
ist PageRank og sér um gefa vefsíðum vægi. Við
fyrstu sýn virðist vélin búa yfir vísindalegu hlut-
leysi, sem gerir kleift að sækja rétta svarið úr
myrkviðum netsins líkt og flett væri upp í al-
fræðiorðabók. Kerfið byggist á vinsældum síðna.
Eftir því sem oftar er smellt á þær, þeim mun
líklegra er að þær lendi ofarlega þegar leitað er.
Bent hefur verið á að þess vegna hafi fyrirtæki
ekki á móti slæmum umsögnum, þær séu betri
en engar.
Gagnrýnendur hafa bent á að ferlið sé hins
vegar ekki hlutlaust. Algrímið sé eins og rit-
stjóri, sem meti hvað sé mikilvægt og það mat sé
byggt á mati einhvers annars á hvað sé mik-
ilvægt. Aðlögun að leitarvélum (á ensku er meira
að segja til skammstöfunin SEO, search engine
optimization) er orðin sérgrein ráðgjafa, sem
hafa ráð undir rifi hverju til að umskrifa kóða
vefsíðna, innihald og lykilorð til að þoka þeim of-
ar í leitarröðinni. Google lítur þessa starfsemi
hornauga og hefur reynt að beita sér gegn henni,
en ekki haft erindi sem erfiði.
En notandinn hefur einnig sjálfur áhrif á
leitarniðurstöður. Google safnar upplýsingum
um notendur og þær hafa áhrif á leitarnið-
urstöður. Niðurstöðurnar eru sniðnar að smekk
notandans. Því fá Jón og Gunna ekki sömu nið-
urstöður þótt þau leiti að sama orðinu. Niður-
stöðurnar helgast af því, sem leitað var að síðast.
Fræðimaðurinn Eli Pariser heldur því fram
að þessi aðferðafræði stuðli að þröngsýni. Go-
ogle beini notandanum að upplýsingum, sem eru
líklegar til að staðfesta heimsmynd hans, hug-
myndafræði og ályktanir. Umhverfisvernd-
arsinni fái til dæmis aðrar niðurstöður þegar
hann leitar að upplýsingum um loftslagsbreyt-
ingar, en forstjóri olíufyrirtækis. Þannig loki
netið á andstæð sjónarmið þrátt fyrir að virðast
laust við hlutdrægni.
Rannsókn, sem gerð var á afstöðu repúblik-
ana og demókrata til hlýnunar jarðar á árunum
2001 til 2010 ýtir undir þetta. Á þessum tíma
fækkaði repúblikönum sem töldu að loftslag á
jörðunni færi hlýnandi úr 49% í 29%, en demó-
krötum, sem voru þeirrar hyggju, fjölgaði úr
60% í 70%, líkt og hóparnir fengju ekki sömu
upplýsingarnar.
Allt sem Google gerir á að vera tífalt betra
Miklar breytingar eru að verða á Google og velta
menn vöngum yfir hvert fyrirtækið stefni. „Við
höfum alltaf verið metnaðarfullt fyrirtæki,“ er
haft eftir Amit Singhal, yfirmanni þróunar hjá
Google, í Der Spiegel. „Undir stjórn Larrys hafa
markmið okkar breyst verulega; þau eru viða-
meiri og áræðnari.“ Talað er um heimspeki tí-
földunarinnar. Allt, sem Google gerir, á að vera
tífalt betra og skilvirkara, sen það, sem fyrir var.
Markmiðið er að „breyta heiminum“ ítrekar
Page við hvert tækifæri.
Leitarvélin er bara hluti af starfseminni.
Google er orðið hátæknifyrirtæki. Velta þess var
60 milljarðar Bandaríkjadollara (6.800 milljarðar
króna) í fyrra og hagnaðurinn 13 milljarðar
(tæplega 1.500 milljarðar króna). Stýrikerfið
Android er með yfirburðastöðu á snjall-
símamarkaði. Google leggur ljósleiðara, fram-
leiðir fartölvur, spjaldtölvur og hugbúnað og það
er bara byrjunin.
Unnið er að smíði sjálfstýrðra bíla, sem
yrðu sannkallaðar sjálfrennireiðar. Google Glass
er gleraugnatölva, sem býr yfir miklum mögu-
leikum, ber á kennsl á fólk sem notandinn hittir
og jafnvel textar fyrir hann yfirlýsingar viðmæl-
enda á framandi tungum. Nýlega var í fréttum
að manni með prufueintak af gleraugunum á
nefninu hefði verið hent út af krá í San Francisco
vegna þess að aðrir gestir kunnu ekki að meta
tilhugsunina um að gleraugnatölvan ryddist inn í
einkalíf þeirra.
Framtíðarmúsíkin heldur áfram. Google
hefur stofnað nýja deild þar sem helstu verk-
fræðingar Google vinna að því að setja saman
vélmenni með greind. Verkefnið Google Brain
snýst um að þróa tölvur, sem líkja eftir heila-
starfsemi mannsins. Verkfræðingarnir í leit-
arvélardeildinni vinna að því að smíða voldugan
gagnabanka, sem á að tengjast allri þekkingu
heimsins.
Skerfur Google til rannsókna af rekstrarfé
fyrirtækisins hefur tvöfaldast frá því að Page tók
við. Í fyrra fóru átta milljarðar dollara (rúmlega
900 milljarðar króna) í rannsóknir. Google kaup-
ir fyrirtæki, sem eru að þróa áhugaverða tækni,
og ræður til sín vísindamenn úr öllum geirum,
allt frá erfðafræðingum til vélaverkfræðinga og
heilasérfræðinga. Markmiðið er að auka lífsgæði
á öllum sviðum, á heimilinu, skrifstofunni og í
bílnum.
Page hefur enga trú á því að taka lítil skref,
það geri fyrirtæki tilgangslaus. Hann vill
stökkva. „Það er eitthvað kolrangt við það
hvernig fyrirtæki eru rekin,“ segir hann. „Allir
halda bara áfram að gera það sama og þeir hafa
gert hingað til.“
Hús prentuð í þrívíddarprentara?
Sumir fjárfestar í Google hafa áhyggjur af því að
gríðarlegur hagnaður fyrirtækisins gæti horfið í
glórulaus gæluverkefni. Page og Brin ætla ekki
að láta það slá sig út af laginu og þeir eru í góðri
stöðu. Eins og segir í Der Spiegel býr ekkert fyr-
irtæki í heiminum yfir jafn mikilli þekkingu, pen-
ingum, völdum og upplýsingum. Ekkert fyr-
irtæki virðist heldur hafa sambærilegan metnað.
„Apple kynnti síðast nýjan iPhone í öllum regn-
bogans litum,“ segir í Der Spiegel. „Google
stofnaði fyrirtæki, sem á að finna leiðir til að
lengja líf mannsins.“
Google X nefnist rannsóknarstofan þar sem
sjálfstýrði bíllinn, Google-gleraugun og Him-
brima-áætlunin urðu til. Nafnið gefur til kynna
leitina að hinu óþekkta, finnið X. Þar er nú verið
að rannsaka tækni til að reisa hús á augabragði,
jafnvel með risastórum þrívíddarprentara. Einn-
ig eru á teikniborðinu fljúgandi vindmyllur með
fjórum hreyflum. Myllurnar eiga að svífa í nokk-
ur hundruð metra hæð og senda rafmagn til
jarðar.
Kostnaðurinn skiptir ekki máli
Þegar metnaðarfull verkefni eru annars vegar er
talað um tunglskot hjá Google. Þar er vísað í yf-
irlýsingu Johns F. Kennedys í upphafi sjöunda
áratugarins um að senda mann til tunglsins áður
en áratugurinn yrði á enda.
Þýskur vísindamaður, Sebastian Thrun,
einn helsti sérfræðingur heims í vélmennum og
gervigreind, ræður ríkjum í Google X. Hann trú-
ir því að með tækninni sé hægt að breyta heim-
inum og telur að Þjóðverjar séu of varkárir.
Hann lýsir leiðarljósi Google þannig: að breyta
lífi 100 milljóna manna telst ekki árangur. Ár-
angur næst við að breyta lífi eins milljarðs
manna. Þess vegna gildi einu hjá Google hvað
vöruþróun kosti. „Umbunin að baki því, sem við
erum á höttunum eftir, er svo gríðarleg að pen-
ingarnir, sem fara í að ná þangað, skipta ekki
máli,“ segir Thrun við Der Spiegel.
Þetta er kannski ástæðan fyrir því að Go-
ogle hefur sviðið fyrir sig. Lítil fyrirtæki hafa
ekki bolmagn til að ráðast í svo metnaðarfull
verkefni og stór fyrirtæki leggja ekki í slíka
áhættu en eiga þá líka á hættu að missa tækifær-
ið. Eitt dæmi um það er uppfinning, sem Goggle
X kynnti nýverið – linsu, sem stöðugt mælir
blóðsykurinn og gæti létt sykursjúkum lífið.
Hvar voru lyfjafyrirtækin?
Leitarvélin var fyrsta tunglskotið og hún er
í stöðugri þróun. Leitartengingum fjölgar og alls
kyns upplýsingar, sem tengjast leitinni, eru
dregnar fram á sjónarsvið notandans.
Google-heilann mætti einnig kalla tungl-
skot. Fyrir tveimur árum tengdu vísindamenn
Google saman 16 þúsund tölvukjarna og sýndu
honum myndskeið á YouTube í þrjá daga sam-
fellt. Vonuðust þeir til þess að vélin yrði eins og
heili nýfædds barns og myndi við það að fá nógu
mikið af upplýsingum byrja að gera sér sjálf
mynd af heiminum og tæki að bera kennsl á
hluti, sem oft kæmu fyrir. Eftir að hafa horft á
tíu milljónir mynda var vélin farin að þekkja
hluti, menn og ketti. Fyrir ári fékk Google Geoff-
rey Hinton, sem hefur verið leiðandi í rann-
sóknum á þessu sviði í 30 ár, til að stýra verkefn-
inu. Draumur hans er að búa til tölvukerfi, sem
líkja eftir lífrænni greind, tölvur, sem hegða sér
með mannlegri hætti. Markmiðið er að gera tölv-
ur klárari, að ljá þeim mannlegan skilning á um-
hverfi sínu. Hugsunin á bak við það er að eitt al-
grím eða reiknirit sé undirstaða mannlegrar
greindar og þekkingaröflunar. Eins og segir á
Vísindavef Hákskólans er algrím „forskrift eða
lýsing sem segir til um hvernig leysa megi til-
tekið vandamál“. Til einföldunar má segja að
lykillinn að því að smíða greindar tölvur sé að
finna þetta algrím því að það megi nota til að
„kenna“ þeim hvað sem er.
Google hyggst einnig færa út kvíarnar í þró-
un vélmenna. Fyrir skömmu keypti Google fyr-
irtækið Nest á 3,2 milljarða dollara. Nest þróaði
nýstárlegan hitamæli og reykskynjara með
gervigreind undir forustu Tonys Fadells, sem
áður var hjá Apple og átti stóran þátt í að búa til
spilarann iPod. Hann fylgdi með í kaupunum.
Ný kynslóð snjalltækja með greind
Ástæðan fyrir því að Google keypti Nest er að
fyrirtækið framleiðir nýja kynslóð tækja, sem
notuð eru í hversdagslífinu. Tækin læra og að-
Markmið Google er að b
Stór áform Höfuðstöðvar Google í Mountain View í Kaliforníu. Risafyrirtækið hefur metnaðarfull áfo
 Google er eitt voldugasta fyrirtæki heims og hefur á prjóununum
metnaðarfull áform um nettengingu alls heimsins, byltingu í smíði vél-
menna og ætlar að auki að gera atlögu að öldrun mannkyns  Átta
milljarðar dollara voru í fyrra lagðar í rannsóknir á vegum Google
 Starfsmenn hvattir til að hugsa stórt og forðast hænuskref  Enginn
skilningur á fyrirtækjum sem láta sér nægja að gera alltaf það sama