Morgunblaðið - 20.03.2014, Blaðsíða 12

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 20. MARS 2014
Réttarríkið Þóroddur Bjarnason
Hernaðarumsvif Rússlands á Krím-
skaga hafa framkallað þá alvarleg-
ustu öryggis- og varnarmálakreppu
sem Evrópa hefur staðið frammi fyr-
ir frá endalokum Kalda stríðsins.
Samskipti Vesturveldanna við Rúss-
land verða ekki þau hin sömu í fyr-
irsjáanlegri framtíð; hafi einhvern
tímann verið væntingar um að ráða-
menn í Moskvu væru áhugasamir
um brýnar pólitískar og efnahags-
legar umbætur er nú ljóst að þær
voru byggðar á óskhyggju. Rússland
hefur í reynd sagt sig úr lögum við
alþjóðakerfið. Það mun hafa þýðing-
armiklar afleiðingar í för með sér –
pólitískar en ekki síst efnahagslegar.
Atburðir síðustu daga hafa þróast
með fyrirsjáanlegum hætti. Mikill
meirihluti Krímverja samþykkti að-
skilnað frá Úkraínu og varð héraðið
nánast um leið hluti af rússneska
sambandsríkinu. Vesturveldin hafa
brugðist við með fremur máttlausum
refsiaðgerðum; eignir helstu ráða-
manna Rússlands og Úkraínu hafa
verið frystar og þeir settir í farbann.
Víðtækari refsiaðgerðir munu að
óbreyttu fylgja í kjölfarið. Almenn-
ingur í Rússlandi virðist láta sér
þetta í léttu rúmi liggja. Stuðningur
við Vladimír Pútín Rússlandsforseta
mælist nú 70% og hefur ekki verið
meiri í mörg ár.
Kremlarbændur hafa skiljanlega
reynt að gera lítið úr þeim afleið-
ingum sem refsiaðgerðir vesturveld-
anna geta haft fyrir rússneska hag-
kerfið. Staðreyndin er hins vegar sú
að áhrifin – eftir því hversu um-
fangsmiklar viðskiptaþvinganir
verða kynntar til sögunnar – geta
orðið umtalsverð. Aðeins vænting-
arnar um fyrirhugaðar þvingunar-
aðgerðir hafa orsakað gríðarlegt út-
flæði gjaldeyris. Capital Economics
áætlar að fjármagnsflóttinn muni
nema um 70 milljörðum Bandaríkja-
dala á fyrsta fjórðungi ársins.
Þrátt fyrir slíkt fjármagnsútflæði,
sem nemur yfir 3% af landsfram-
leiðslu, er enn ekki hætta á yfirvof-
andi greiðslujafnaðarkreppu. Gjald-
eyrisforði Rússlands er eftir sem
áður um 490 milljarðar dala þótt
seðlabanki landsins hafi selt 35 millj-
arða dala til að sporna við frekari
gengisveikingu rúblunnar. Viðvar-
andi útflæði af sömu stærðargráðu
mun þó að lokum hafa alvarleg áhrif
á raunhagkerfið með hækkandi
vöxtum á sama tíma og hagkerfið
virðist vera að sigla inn í samdrátt-
arskeið. Einkaaðilar og hið opinbera
þurfa sömuleiðis að endurfjármagna
erlend lán að andvirði 150 milljarða
dala á árinu. Hertar viðskipta-
þvinganir gætu sett rússneska
banka og ríkisfyrirtæki út í kuldann
á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum
sem þýddi að nota þyrfti gjaldeyris-
forðann til að forðast greiðsluþrot.
Olíuvopn Bandaríkjanna
Umfangsmikið viðskiptabann á
Rússland, í líkingu við það sem var
sett á Íran um miðjan síðasta áratug,
verður að teljast ólíklegt á þessari
stundu. Til þess eru viðskiptahags-
munir Evrópu of miklir. Líklegri
möguleiki, sem hefur verið nefndur,
er að Bandaríkin beiti því úrræði til
að setja þrýsting á Rússa að losa um
hluta af strategískum olíubirgðum
landsins – en hann nemur nú um 700
milljónum tunna. Sumir greinendur
hafa nefnt að þótt bandarísk stjórn-
völd seldu um 500-750 þúsund tunn-
ur á dag í tvö ár þá myndu samt
standa eftir birgðir sem jafngiltu
þriggja mánaða innflutningi.
Slík ráðstöfun hefði víðtæk efna-
hagsáhrif á Rússa. Olíuverð myndi
að óbreyttu lækka um 10-12 dali og
útflutningstekjur Rússlands, sem
koma að langstærstum hluta til
vegna sölu á olíu og gasi, dragast að
sama skapi saman um 40 milljarða
dala á ári. Landsframleiðsla myndi
lækka umtalsvert við tapaðar út-
flutningstekjur og setja enn frekari
þrysting á gengi rúblunnar. Evr-
ópskir neytendur, sem reiða sig að
stórum hluta á gasinnflutning frá
Rússlandi, ættu hins vegar að hagn-
ast enda er gasverðið tengt með ein-
um eða öðrum hætti þróun olíuverðs.
Rússland hefur nú þegar þurft að
greiða framferði sitt í Úkraínu háu
verði. Sá kostnaður þarf að verða
enn meiri. Fátt bendir til þess að
ráðamenn í Kreml fallist á þær kröf-
ur vesturveldanna að hörfa með her-
lið sitt frá Krímskaga. Spurningin
sem eftir stendur er því hvaða vægi
praktísk atriði um stöðu og horfur
rússneska hagkerfisins muni hafa í
ákvörðunartöku Rússlandsforseta á
komandi misserum. Svarið við því
mun hafa afgerandi áhrif til lang-
frama fyrir samskipti Evrópu við
mesta hernaðarveldi álfunnar.
Viðvarandi gjaldeyrisútflæði frá Rússlandi
Einkaaðilar flutt út 420 milljarða dala frá 2008
Heimild: Seðlabanki Rússlands (tölur um hreina erlenda stöðu þjóðarbúsins fyrir árið 2013 hafa ekki verið birtar).
Fjármagnsútflæði einkaaðila Hrein erlend skuldastaða þjóðarbúsins
300
200
100
0
-100
-200
-300
-400
2005 2006 2008 20102007 2009 2011 2012 2013
Sokkinn
kostnaður
Hörður Ægisson
hordur@mbl.is
Dýrkeypt utanríkisstefna
Fyrir áhugafólk um íslenskt athafna-
líf veitir skráning í Kauphöll kærkom-
ið gagnsæi. Fyrirtækin verða að upp-
lýsa markaðinn um tíðindi sem gætu
haft verðmótandi áhrif á reksturinn.
Tilkynning Vodafone í vikunni um
að fjarskiptafélagið hsafi stefnt Tali
er ágætt dæmi um það. Þar komu
fram hinar ýmsu tölur um hvernig
mismunandi dómsniðurstöður
myndu hafa áhrif á reksturinn.
Útherji hefði haft gaman af því ef
Tal, sem er mun minna í sniðum en
Vodafone, væri skráð á markað til að
sjá með hvaða hætti dómsmálið gæti
haft áhrif á fyrirtækið – svona upp á
upplýsingaflæðið. En hann virðir það
vitaskuld að bókhald einkafyrirtækja
er ekki eins og opin bók. Tal er í eigu
sjóðs á vegum Virðingar.
Raunar er komin upp athyglisverð
staða; fyrirtækin hafa stefnt hvort
öðru. Forsaga málsins er sú að Tal og
Fjarskipti gerðu með sér endur-
sölusamning um að Tal keypti fjar-
skiptaþjónustu af Vodafone heild-
sölu. Á árinu 2011 kom upp
ágreiningur milli félaganna varðandi
reikninga sem Vodafone gaf út á
hendur Tali. Vodafone stefnir vegna
reikningsskuldar en Tal til viðurkenn-
ingar á skaðabótaskyldu vegna órétt-
mætrar riftunar Vodafone á endur-
sölusamnignum sem olli fyrirtækinu
tjóni.
Þetta aukna gagnsæi gerir það líka
að verkum, að fréttatilkynningar frá
fyrirtækjunum eru ekki alltaf gleði-
tíðindi, líkt og dæmin sanna.
Morgunblaðið/Ómar
Dómsmál Vodafone hefur stefnt Tali, og
Tal Vodafone. Og nú er að bíða og sjá.
 Útherji
Gagnsæi fylgir Kauphöll
Vantar þig dælu? Við höfum úrvalið
Stórar dælur - Litlar dælur
Góðar dælur - Öruggar dælur
Gæði - Öryggi - Þjónusta
Danfoss hf • Skútuvogi 6 • 104 Reykjavík • Sími 510 4100 • www.danfoss.is
Skrifstofuhúsgögn
X
E
IN
N
IX
13
04
00
1
Goal 322G
&152G
Fjölstillanlegir gæðastólar
ásamt frábæru úrvali skrifstofuhús-
gagna, eins og hæðastiillanleg skrifborð,
muna- og skjalaskápar, borð og stólar í
fundarherbergið og margt fleira.
Veldu það besta fyrir þig
Það kostar minna
en þú heldur