Norðurslóð - 28.04.1992, Blaðsíða 4

Norðurslóð - 28.04.1992, Blaðsíða 4
4 — NORÐURSLOÐ Óskar á Kóngs- stöðum 100 ára Óskar snjall með afbrigðum eys afdjúpum gleðiskálum. Býr sá karl á Kóngsstöðum kœnn í öllum vegamálum. Haraldur á Jaðri (Úr bændarímu 1932) Mér er enn í minni að ég kom einn vormorgunn út á hlað heima í Syðra-Garðshorni. Það var hlý sunnanátt, leysing til fjalla og vatnaniður úr öllum áttum. En nýlundu nokkra bar fyrir augu niðri á braut: Löng dorra af hest- um og kerrum streymdi upp úr malarholunni fyrir neðan Ytra- Garðshorn og morraði suður braut og fylgdi ekill hverri, sumir þeirra unglingar og ekki allir háir í loft- inu. Þarna var verið að mölbera brautina og þegar búið var að steypa ækinu úr kerrunum var keyrt til baka á harðaspretti út í Garðshornsholuna og ekillinn standandi í kerrunni. En á „tippn- um" vann brautarstjórinn við ann- an eða þriðja mann. Þeir tóku á móti kerrunum, mokuðu úr malar- hlössunum og kýfðu brautina. Uti í malargryfju var annar vinnuflokk- ur sem hamaðist við að moka í kerrurnar en aðrir hökuðu möl úr stálinu með steinbrjótum eins og þau áhöld þá hétu. Brautarvinnan þótti skemmtileg tilbreyting frá vorverkunum heima. Margir tugir manna voru í brautinni á hverju vori í Svarfaðar- dal og þeim stjórnaði um hálfrar aldar skeið Oskar Júlíusson bóndi á Hverhóli, síðar á Kóngsstöðum í Skíðadal. Hann dvelur nú á Dalbæ á Dalvík í hárri elli nær tíræður þegar þetta er fest á blað. Óskar Kristinn Júlíusson, eins og hann heitir fullu nafni, fæddist á Hverhóli 8. maí 1892, sonur hjón- anna Júlíusar Hallssonar bónda þar og fyrri konu hans Kristínar Rögn- valdsdóttur. Júlíus í Hverhóli var smiður bæði á tré og járn og frá- leiksmaður annálaður á yngri árum. Kristín kona hans þótti mæt kona. Óskar er yngstur fjögurra al- systkina sinna, en þau voru: Valdimar Zophonías, bóndi á Göngustóðum, Anna, kona Jó- hanns Jónssonar, verkamanns á Dalvík og Valgerður Stefanía, kona Eiðs Sigurðssonar, bónda á Ingvörum. Hálfbróðir Óskars var Júlíus Júlíusson, rafvélavörður á Akureyri (faðirm.a. Sigtryggs rak- arameistara og Aðalsteins vita- málastjóra í Reykjavík). Óskar ólst upp í Hverhóli til sautján ára aldurs er hann hleypti heimdraganum, enda svigrúm lítið heima, því Hverhóll er landlítil jörð þó ekki skorti landrýmið á öðrum dalajörðum í Skíðadal. Hann fór 17 ára vinnumaður að Hóli á Upsaströnd til Jóns Lyng- Aðalstein, undir belti og óttaðist um barnið og taldi að á þeirri jörð, Kóngsstöðum, mundi lítt fýsilegt að búa, að því er Óskar hefur sagt. En sonurinn bar ekki mein af, tbúðarhúsið á Kóngsstöðum, en það var byggt árið 1927. staðs Halldórssonar og k.h. Jó- hönnu Þorleifsdóttur frá Hóli sem þá hófu búskap þar á hálflendunni. Þau voru þá nýgift og var Óskar vinnumaður hjá þeim í þrjú ár eða jafnlengi og þau bjuggu þar. Jón átti tíu tonna vélbát og var sjálfur formaður. Óskar vann þó mest við búið en fór í einn og einn róður með Jóni. Eftir árin á Hóli fór Ósk- ar heim í Hverhól en vann síðan ýmisskonar störf á Dalvík í tvö ár. A þessum tíma voru örfá íbúðar- hús komin á Dalvík en á vertíðinni var búið.í sjóhúsunum. Ut með sjónum voru allmargar þurrabúðir. Þar áttu sjómenn heima með fjöl- skyldur sínar og jafnframt nokkrar kindur. Óskar hélt heim á æskustöðv- arnar á ný. Hann hafði keypt Hver- hól árið 1913, þá 21 árs. Og konu- efnið sitt fann hann á Skíðadaln- um, Snjólaugu Aðalsteinsdóttur á Syðri-Másstöðum. Hún var dóttir hjónanna Aðalsteins Runólfssonar bónda þar og k.h. Friðriku Elísa- betu Friðriksdóttur. Þau Óskar og Snjólaug hófu bú- skap á eignarjörð sinni vorið 1916. Hefur Óskar sagt svo frá að þegar þau fluttu frá Syðri-Másstöðum að Hverhóli, væri heitt í veðri, vöxtur í ám og lækjum, Þverá í for- aðsvexti og kolófær. En bótin var að trébrú var á henni á milli klappa, en léleg þó. Óskar bar flutninginn yfir og fór með hestana lausa yfir brúna. Um vegleysur einar var að fara heim að Hverhóli í þann tíð og í Kóngsstaðalandi hrasaði Snjólaug á grýttri grund. Bar hún þá elsta barn þeirra hjóna, Hjónin á Kóngsstöðum í Skíðadal, Óskar Kristinn Júlíusson og Snjó- laug Aðalsteinsdóttir. fæddist heilbrigður og rann upp eins og fífill í túni. Þau Óskar og Snjólaug bjuggu níu ár í Hverhóli við óhægð vegna landþrengsla, einkum var erfitt með beitiland fyrir búféð. Þau fluttu í Kóngsstaði 1925. Jóhann í Sogni, Jóhannsson, átti þá jörðina og bauð Óskari hana til ábúðar þegar Stefán Árnason lét af búskap þar. Þegar árið eftir var reist stæði- legt fbúðarhús þar sem enn stend- ur. Ók Óskar möl í húsið á sleða um veturinn neðan úr áreyrum, en Sveinn á Skeiði teiknaði það og smíðaði. Á Kóngsstöðum er mikið land- rými og gott beitarland, enda var hér áður fyrr gott undir bú og búið stórt á svarfdælska vísu. En á ní- unda tug síðustu aldar stórspilltu Dalvík ££ Sparisjóður Svarfdæla, sendir íbúum byggðarlagsins sínar fegurstu sumarkveðjur „Lóan er komin að kveða burt snjóinn, hún hefur sagt mér að senn komi spóinn." „Og vetrar úti pá er praut pegar spóinn vellir graut." Gleðilegt sumar í bæ og byggð Sparisjóðurinn - súm 6i6oo - DaMk Óskar á Rauð sínum. skriðuföll jörðinni og er landið grýtt og því erfitt til ræktunar. Óskar hafði Kóngsstaði á leigu til 1953 eða í 28 ár. Þá kaupa þeir Aðalsteinn sonur hans jörðina, sinn helminginn hvor. Óskar og Snjólaug höfðu flutt til Dalvíkur 1949 vegna heilsubrests Snjólaug- ar en bú hafði Óskar áfram á Kóngsstöðum lengi eftir að hann flutti til Dalvfkur, síðast á hálfri jörðinni, heyjaði þar á surrtrin en átti skepnur á Dalvfk og hirti þær sjálfur meðan heilsan leyfði. Hann mun enn eiga lögheimili á Kóngs- stöðum. Hann hafði aldrei stórt bú, en gagnsamt, mest um eitt hundrað fjár, þrjár til fjórar kýr í fjósi og allmarga hesta. Óskar var góður hestamaður og jafnan vel ríðandi. Óskar var búhagur. Þegar hann eignaðist hestvagn með fyrstu mönnum í Svarfaðardal fór hann til Dalvíkur árla dags, tók út vagn- hjól í öxli í kaupfélaginu, smíðaði bráðabirgðagrind á hjólin þar á staðnum samdægurs, spennti hest sinn fyrir og hélt heim að lokinni vagnssmíðinni. En líklega hefur verið orðið nokkuð framorðið þeg- ar hann háttaði það sinnið, því ekki voru þá hlemmivegirnir í Svarfað- ardal og fjögurra og hálfs tíma lestargangur fram í Kóngsstaði. Eftir nýárið á veturna flutti hann hefilbekkinn sinn inn í stofu á Kóngsstöðum og vann við hann milli gegninga. Hefur Óskar svo frá sagt, að Snjólaug húsfreyja væri ekki alltaf hrifin af þessari ráðabreytni þó að hún léti kyrrt liggja en synirnir aftur ánægðari með athafnir föður síns og fylgdust grannt með því sem hann var að gera. Hann smíðaði amboð fyrir sig og nágrannana, bakka og bala, tréfötur og trog. Hjartasleða, vagnagrindur og kerrukassa smíð- aði Óskar úti. Hann var yfirsmiður við fbúðarhúsið á Hjaltastöðum og hús U.M.F. Skíða á Þverá fram. Hann eignaðist eldsmiðju og smíð- aði skeifnaganga o.fl. Nú er að víkja að þeim þætti í lífsstarfi Óskars sem hans mun lengst verða minnst fyrir en það er vegaverkstjórn hans í Svarfaðar- dal. Alls vann hann að vegagerð í yfir 50 voj frá árinu 1909, af þeim eitt vor í Ólafsfirði, annað í Hrísey og eitthvað inn á Árskógsströnd en annars í Svarfaðardal og Skíðadal og frá því um 1920 sem vegaverk- stjóri. Árið 1908 gerðu Svarfdælingar 10 ára áætlun um að leggja 7000 faðma veg frá Dalvík fram að Hreiðarsstöðum. Síðla árs er hald- in fjölmenn samkoma á Dalvík þar sem þetta viðfangsefni er kynnt og safnað loforðum um sjálfboðaliða- vinnu til verksins. Af 190 verk- færum mönnum sem þá voru í Svarfaðardalshreppi á aldrinum 18-60 ára, skráðu 126 menn sig til brautarvinnu og lofuðu að gefa þrjú dagsverk á ári næstu 10 ár. Vorið 1909 lögðu þessir sjálfboða- liðar veg frá Vegamótum fram fyr- ir neðan Hrappsstaði og vörðu til þess 700 dagsverkum. Næsta ár lagði ríkið fé til vegagerðarinnar að 1/3 hluta og eflaust eftir það. En Svarfdælingar (þ.m.t. fólk af Dalvík og Upsaströnd) lögðu veg í þegnskaparvinnu um byggðarlag sitt fram undir 1930. Unglingar og kvenfólk létu ekki sitt eftir liggja en gáfu 1-3 dagsverk á ári. Þetta er merkileg saga og ekki unnt að rekja hana nánar hér, en þetta er framtak af óvenjulegri gerð, sem engin dæmi eru til annars staðar. Vegaverkstjóri fyrstu 10-11 árin var Jón Sigurgeirsson, síðar bóndi í Hólum í Eyjafirði en Óskar Júlíusson tók við því starfi af hon- um eins og fyrr sagði um 1920. Þá mun vegurinn hafa verið kominn fram að Þverá, en auk þess var bú- ið að leggja veg út að Hóli niður og vegarspotta um Auðnahvamma. Óskar er þannig gerður að hann á gott með að umgangast fólk, létt- ur í lund, hreinlyndur og velviljað- ur, húmoristi og sagnasjór en mað- ur skapfastur. Hann átti létt með að láta fólk vinna án þess að það vissi af því og hann þurfti aldrei að reka á eftir mönnum. I brautar- vinnunni var góður félagsandi og vel unnið. Óskar hafði yfir 40-60 mönnum að segja á hverju vori en skipu- lagði verkið svo vel að hann hafði aldrei flokksstjóra með sér. Oft var glatt á hjalla í matar- og kaffitím- anum og talsvert um kveðskap í vegavinnunni því hagyrðingar voru margir. Unnið var frá kl 7 að morgni til 7 að kveldi og flestir fóru heiman og heim daglega, oftast ríðandi. Allt var unnið með handverkfær- um sem menn lögðu sér til sjálfir. Vegurinn var 5 álna (3,15 m) breiður, stundum með skurðum beggja megin. Fjallmegin skyldi skurðurinn vera 2 m breiður við grasrót. Kantar voru hlaðnir úr

x

Norðurslóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðurslóð
https://timarit.is/publication/1253

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.