Morgunblaðið - 05.04.2018, Blaðsíða 10

10 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. APRÍL 2018FRÉTTIR
Eirvík flytur heimilistæki inn
eftir þínum séróskum
Suðurlandsbraut 20, Reykjavík, sími 588 0200, eirvik.is
©The Financial Times Limited 2014. Öll réttindi áskilin. Ekki til endurdreifingar, afritunar eða endurritunar með neinum hætti. Öll ábyrgð á þýðingum er Morgunblaðsins og mun Financial Times ekki gangast við ábyrgð á þeim.
Af síðum
Einkaneysla er loks orðin helsti drif-
kraftur vaxandi eftirspurnar í kín-
verska hagkerfinu. Þetta er jákvæð
breyting sem lengi hefur verið beðið
eftir. Með þessu ætti Kína að geta
reitt sig í minna mæli á óskilvirkar
og skuldsettar fjárfestingar í því
skyni að halda hagvextinum uppi.
En Kína á enn langt í land. Og á
meðan breytingarnar ganga yfir
þarf að gæta þess að í hagkerfinu
hlaðist ekki upp illinnheimtanlegar
skuldir. Aðlögunin er þó hafin.
Þáverandi forsætisráðherra, Wen
Jiabao, benti réttilega á það árið
2007 að „stærsti vandi kínverska
hagkerfisins er að hagvöxturinn er
óstöðugur, í ójafnvægi, ósam-
ræmdur og ósjálfbær“. Það sama ár
nam vergur þjóðhagslegur sparn-
aður 50% af landsframleiðslu, og
hafði hækkað frá 2000 þegar hlut-
fallið var 37%. Allt þetta umfram-
fjármagn dreif áfram mikla fjárfest-
ingarhrinu innanlands sem nam 48%
af landsframleiðslu, og skilaði líka
jákvæðum viðskiptajöfnuði upp á 9%
af landsframleiðslu.
Svo skall alþjóðlega fjármála-
kreppan á. Kínversk stjórnvöld
gerðu sér óðara grein fyrir að við-
skiptajöfnuðurinn væri ekki sjálf-
bær. Til skemmri tíma litið væri eina
leiðin til að koma í veg fyrir niður-
sveiflu að auka fjárfestingu enn
frekar. Árið 2011 nam fjárfesting
innanlands 48% af landsframleiðslu
og viðskiptajöfnuðurinn lækkaði nið-
ur í 2%. En vergur þjóðhagslegur
sparnaður hélst áfram í 50% af
landsframleiðslu.
Með þessari lausn urðu til ný
vandamál. Það fyrsta var að arðsemi
fjárfestinga fór minnkandi. Einfald-
asta leiðin til að sýna fram á það er
að skoða jaðarbreytingar í fjár-
munastuðli (e. ICOR) sem mæla
hversu mikla fjárfestingu þarf til að
ná fram tiltekinni framleiðsluaukn-
ingu. Þessi tala hefur nærri tvöfald-
ast síðan 2007. Ætti það ekki að
koma á óvart enda hefur fjárfesting
aukist til muna á meðan hagvöxtur
er helmingi hægari en áður. Það sem
meira er, þá gæti hækkandi gildi
ICOR gefið fegraða mynd af því
hversu mikið arðsemi fjárfestinga
hefur dregist saman. Eins og Mich-
ael Pettis hjá Guanghua-stjórnenda-
skólanum við Pekingháskóla bendir
á bæta gagnslausar fjárfestingar
engu við landsframleiðsluna.
Fjárfest í skjóli skuldasöfnunar
Annað vandamál er að aukin fjár-
festing var drifin áfram af mikilli
skuldasöfnun. Samkvæmt tölum
Institute of International Finance
fóru heildarskuldir kínverska hag-
kerfisins úr 171% upp í 295% af
landsframleiðslu frá fjórða ársfjórð-
ungi 2008 fram til þriðja ársfjórð-
ungs 2017. Þetta er mjög hátt hlufall
fyrir nýmarkaðshagkerfi. Það sem
meira er, þá fór meira en helmingur-
inn af þessum nýju skuldum til fyrir-
tækja utan fjármálageirans sem réð-
ust í margar nýjar fjárfestingar. Það
kann að verða svo að allstór hluti af
þessum skuldum tapist. Í ljósi þess
hversu lánadrifinn vöxtur hefur auk-
ist mikið áætlar Enodo Economics í
London að það gæti verið þörf á af-
skriftum sem nemi allt að 20% af
landsframleiðslu. Það virðist vera há
tala, en væri samt viðráðanlegt fyrir
land sem er nettó lánveitandi á al-
þjóðlegum fjármálamarkaði og með
lokað fjármálakerfi.
Dregið hefur úr fjárfestingu
Fram til ársins 2014 hafði ekkert
þokast í þá átt að láta hagkerfi Kína
virðast minna óstöðugt, í minna
ójafnvægi, minna ósamræmt eða
minna ósjálfbært. Þvert á móti hafði
Kína einfaldlega skipt mjög ríflegum
viðskiptajöfnuði út fyrir enn meira
af gegndarlausum fjárfestingum,
enn meiri skuldir og eignabólur.
Undanfarin þrjú ár hefur loksins
orðið einhver breyting: Dregið hefur
úr fjárfestingum sem nemur 3% af
landsframleiðslu og bæði samneysla
og einkaneysla hafa aukist um svip-
að hlutfall. Fyrir vikið er neysla orð-
in mikilvægari drifkraftur en fjár-
festing þegar kemur að auknum
vexti eftirspurnar. Í skýrslu sem
gefin var út í tengslum við efnahags-
ráðstefnuna China Development
Forum í ár er bent á að á árinu 2017
hafi einka- og samneysla staðið að
baki 59% aukins hagvaxtar. Um leið
og það hefur loksins tekist að hægja
á vexti fjárfestingar hefur skulda-
söfnun líka (að því er virðist) staðið í
stað.
Meiri menntun á markaðnum
Það liggur að baki þessari þróun
að stjórnvöld hafa verið viljug til að
fórna gæðum fyrir magn þegar hag-
vöxtur á í hlut. Má m.a. skýra það
með því að dregið hefur úr mannafli
á vinnumarkaði og hægt hefur á
fólksflutningum úr sveitunum til
borganna. Með vaxandi hlut þjón-
ustufyrirtækja í hagkerfinu þarf líka
fleiri starfsmenn en þegar hagkerfið
var drifið áfram af iðnaði. Með
minnkandi vinnuafli, og fyrst vöxtur
efnahagskerfisins er mannauðsfrek-
ari en áður, hafa laun snarhækkað
og aukið hlut launafólks í þjóðartekj-
unum. Enodo Economics telur að ár-
ið 2015 hafi ráðstöfunartekjur heim-
ilanna og laun í Kína þegar verið
orðin hlutfallslega hærri en í Japan
og Suður-Kóreu.
Það er bara vegna þess að kín-
versk heimili eru ennþá mjög dugleg
að leggja fyrir að einkaneysla er
ekki hærri sem hlutfall af lands-
framleiðslu. Eftir því sem íbúar
landsins eldast ætti það að taka
breytingum, og gæti jafnvel gerst
nokkuð hratt. Ef stjórnvöldum tekst
að skapa viðunandi öryggisnet fyrir
borgarana og bjóða jafnframt upp á
betri heilbrigðisþjónustu og mennt-
un gætu heimilin dregið verulega úr
sparnaði. Og komi til þess gæti dreg-
ið úr fjárfestingu svo að hún verði á
eðlilegra reki. Fjárfestingarhlut-
fallið er þrátt fyrir allt ennþá tölu-
vert hærra en árið 2007 og hvað þá
2000.
Kjarni málsins er þessi: Þó svo að
þær breytingar sem nú eiga sér stað
séu hægar, og þó að það gæti þurft
að bíða fram á miðjan næsta áratug
til að sjá eðlilegri hlutföll, þá er hægt
að greina fyrstu merki nauðsynlegra
breytinga í uppbyggingu kínverska
hagkerfisins sem munu draga úr
ójafnvægi, og umfram allt gera hag-
kerfið háðara innlendri eftirspurn.
Það myndi, þegar upp er staðið, vera
bæði gott fyrir Kína og alla heims-
byggðina.
Með því að marka rétta stefnu
mætti flýta fyrir breytingunum og
færa meira af hagnaði atvinnulífsins
til almennings, ýmist með breyttu
eignarhaldi, með sköttum eða, það
sem væri enn betra: blöndu af þessu
tvennu. Það er meira eða minna
óhjákvæmilegt að það þurfi á end-
anum að hreinsa upp hluta af skulda-
fjallinu og samhliða því ráðast í um-
fangsmiklar umbætur á fjármála-
geiranum. En það verður líka léttara
ef búið verður að lagfæra það ójafn-
vægi sem er í hagkerfinu, og þá sér í
lagi hvað það hefur verið háð fjár-
festingum.
Vaxandi líkur eru á að það takist
að koma á nýju og betra jafnvægi í
hagkerfi Kína, og jafnvel að breyt-
ingin gangi mjúklega fyrir sig. Sú
mynd sem Wen lýsti á sínum tíma á
enn við, en núna getum við a.m.k.
séð fyrir okkur að sagan fái
farsælan endi.
Loksins er hagkerfi Kína að ná jafnvægi
Eftir Martin Wolf
Gríðarlegri fjárfestingu
hafa fylgt miklir vaxtar-
verkir í Kína. Nú hefur
dregið úr henni og al-
menningur, sem meira
hefur milli handanna en
áður, er tekinn til við að
drífa hagkerfið áfram
með einkaneyslu sinni.
AFP
Fjárfesting í kínversku hagkerfi hefur dregist saman en einkaneysla fólks hefur á sama tíma aukist talsvert.