Morgunblaðið - 20.10.2018, Blaðsíða 4

BANDARÍKIN
Kristján Jónsson
kris@mbl.is
Réttindabarátta svartra verður sí-
fellt háværari í íþróttalífi Banda-
ríkjamanna. Bandaríkjamaðurinn
Colin Kaepernick, leikmaður í
NFL-deildinni í ameríska fótbolt-
anum, vakti mikla athygli þegar
hann kraup á kné undir bandaríska
þjóðsöngnum, en einhverra hluta
vegna er þjóðsöngurinn sunginn
fyrir alla deildarleiki í hinum og
þessum íþróttum þar vestra. Eins
og fram hefur komið vildi Kaepern-
ick með þessu mótmæla lögreglu-
ofbeldi og almennri mismunun sem
hann og fleira íþróttafólk segir svart
fólk sæta í Bandaríkjunum.
Eins og reifað var í umfjöllun
Orra Páls Ormarssonar í Sunnu-
dagsMogganum hinn 9. september
varð uppi fótur og fit þegar íþrótta-
vöruframleiðandinn Nike ákvað að
nota Kaepernick sem andlit auglýs-
ingaherferðar sinnar. Málið er há-
pólitískt og afar viðkvæmt, en á
meðal þeirra sem úthúðuðu Kaep-
ernick á opinberum vettvangi var
forseti Bandaríkjanna, Donald
Trump. Ekki þykir sérlega skyn-
samlegt í Bandaríkjunum að stuða
þjóðernisvitund landans og þykir
mörgum Kaepernick hafa sýnt þjóð-
söngnum óvirðingu með uppátæki
sínu.
Hálf öld frá leikunum í Mexíkó
Nú hefur gömul og sigursæl
kempa blandað sér í umræðuna.
Bandaríkjamaðurinn Tommie
Smith, ólympíumeistari í 200 metra
hlaupi á Ólympíuleikunum í Mexíkó
árið 1968, ræddi um baráttu Kaep-
ernick í viðtali við BBC. Viðtal sem
tekið var vegna þess að í október er
hálf öld liðin frá leikunum í Mexíkó.
Reynsluheimur Smith er áþekkur
því hann varð heimsfrægur fyrir að
steyta hnefann, klæddur í svartan
hanska, í átt að bandaríska fánanum
þegar hann stóð á efsta þrepi verð-
launapallsins á ólympíuleikvang-
inum 1968. Landi hans, John Carlos,
gerði raunar slíkt hið sama á pall-
inum en sá fékk bronsverðlaun í
hlaupinu.
Smith segist hafa vatnað músum
þegar hann sá Kaepernick fara nið-
ur á hnén undir þjóðsöngnum í mót-
mælaskyni. „Ég grét. Hann er ung-
ur og gaf frá sér vonir um feril sem
skipti hann miklu máli því hann
elskar (amerískan) fótbolta, gerir
enn og mun ávallt gera, hygg ég,“
sagði Smith meðal annars.
Hann áréttar í viðtalinu að sjálfur
hafi hann ekki talið sig sýna fán-
anum óvirðingu í Mexíkó fyrir
fimmtíu árum heldur því sem fáninn
stendur fyrir sem sé íbúar í Banda-
ríkjunum.
Miklar afleiðingar
Í báðum tilfellum höfðu aðgerðir
þessara tveggja íþróttamanna af-
leiðingar í för með sér. Þegar Smith
sigraði í Mexíkó 1968 voru svartir
uggandi yfir sinni stöðu í Bandaríkj-
unum. Ekki bætti úr skák að Martin
Luther King hafði verið ráðinn af
dögum nokkrum mánuðum fyrir
Ólymíuleikana. Þeir Smith og Car-
los vildu því mótmæla kynþáttamis-
rétti í heimalandinu. Var uppátæki
þeirra iðulega kallað „Black Power
Salute“ en síðar sagði Smith að
frekar ætti að tala um „human
rights salute“. Smith og Carlos voru
sendir heim af leikunum og ferill
Smith rann út í sandinn en hann
hafði stefnt að þátttöku á leikunum í
München 1972. Auk þess urðu þeir
fyrir alls kyns aðkasti og fjöl-
skyldum þeirra bárust morðhótanir
svo eitthvað sé nefnt.
Mótmæli Kaepernick mæltust
víða vel fyrir og var hann til að
mynda heiðraður af mannréttinda-
samtökunum Amnesty Inter-
national. Innan NFL-deildarinnar
hrifust menn ekki eins. Settar voru
reglur um að leikmönnum væri
skylt að standa þegar þjóðsöngurinn
er sunginn fyrir leikina. Kaepernick
var leikmaður San Francisco 49ers
en það sem vakið hefur mesta at-
hygli er að hann hefur hvergi fengið
samning síðan samningurinn við
49ers rann út snemma á síðasta ári.
Kaepernick er þrítugur og án fé-
lags. Þar af leiðandi gæti ferli hans í
deildinni verið lokið. Líklega af
þeim sökum valdi Nike að nota slag-
orðið: „Believe in something. Even
if it means sacrificing everything.“
Sem þýða mætti: „ Trúðu á eitt-
hvað. Jafnvel þótt það þýði að þú
þurfir að fórna öllu.“
Smith styður Kaepernick
 Ólympíumeistarinn með svarta hanskann frá 1968 grét þegar Colin
Kaepernick kraup í þjóðsöngnum  Hafa báðir glímt við afleiðingar mótmæla
AFP
Mótmæli Eli Harold, Colin Kaepernick og Eric Reid, leikmenn San Francisco 49ers, krjúpa á hliðarlínunni fyrir
leik gegn Dallas Cowboys á Levi’s-leikvanginum í Santa Clara í Kaliforníu.
AFP/Getty Images
Mexíkó 1968 Ljósmyndin fræga af Tommie Smith á efsta þrepi.
4 ÍÞRÓTTIR
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 20. OKTÓBER 2018
Síðdegis í dag verður tekið
á móti ungri afrekskonu í höfuð-
stöðvum ÍSÍ í Laugardal en hún
er væntanleg til landsins í dag
alla leið frá Argentínu með ól-
ympíugull um hálsinn.
Það hefur verið magnað að
fylgjast með Guðbjörgu Jónu
Bjarnadóttur skjótast fram á
sjónarsviðið á undanförnum
mánuðum.
Hún varð Evrópumeistari ung-
linga í sumar, og það í aukagrein-
inni sinni, 100 metra hlaupi, en
mátti láta sér nægja bronsið í
aðalgreininni, 200 metra hlaup-
inu.
Hún sló Íslandsmet fullorð-
inna í 200 metra hlaupi í sumar,
varð Íslandsmeistari fullorðinna
og er langt komin með að hirða
öll metin í þessum tveimur grein-
um í yngri aldursflokkunum. Já,
og hún er líka Norðurlandameist-
ari 19 ára og yngri.
Svo skákaði hún bestu stúlk-
um heims í Argentínu í vikunni
og er á heimleið með gullið eftir
öruggan sigur í 200 metra
hlaupinu.
Eitt af skemmtilegri íþrótta-
myndböndum ársins er af Guð-
björgu og viðbrögðum hennar
þegar hún vann Evrópumeist-
aratitilinn í sumar.
Ekki skemmir fyrir frá
sjónarhóli okkar í fjölmiðlastétt
að hún er góður viðmælandi og
hefur svarað vel fyrir sig, til
dæmis í góðum viðtölum við
Sindra Sverrisson hér í Mogg-
anum og á mbl.is í vikunni.
Guðbjörg er aðeins 16 ára
gömul og á því framtíðina fyrir
sér. Það er nægur tími til að
byggja upp væntingarnar en ég
efa ekki að haldið verður vel utan
um hana hjá ÍR þar sem hún er í
góðum höndum.
BAKVÖRÐUR
Víðir Sigurðsson
vs@mbl.is
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////