Framsókn : bændablað - samvinnublað - 01.02.1939, Síða 2

FRAMSOKN
og traustari en önnur skógar-
ins tré.------ —
Jólakertin bi'unnu út, eitt og
eitt, og að sama skapi rökkvaði
í stofunni uns dimmt var orðið.
Þannig fannst okkur vinum
Theodórs syrta í lofti við fráfall
hans,
En það var aðeins i svip, þvi
góður drengur skilur ekki
myrkur eftir sig, heldur birtu.
Hún tendrast af þakklæti yfir
að hafa orðið vináttu hans að-
njótandi.
Það er bjart yfir minningu
Theódórs Arnbjörnssonar frá
Ósi. Og við sem þekktum hann
bezt vitum, að með honum er
einn gagnmerkasti fslendingur
þessarar aldar frá fallinn.
Ragnar Ásgeirsson.
III.
Yinur
máileysingja og smælingja.
Gleggst tákn hins hreina og
sterka trúarlífs, í anda Krists, er
kærleikurinn. En hvert er hið
óbrigðula ytra tákn kærleikans ?
Ekki að vera ástríkur gegn
maka sínum eða afkvæmi;
slíkt er lítii dyggð, því
því að þar vinnur hver fyrir
sjáifan sig. Ekki að vera góð-
ur og ljúfur vinur vina sinna,
þvi þar standast venjulega á
tekjur og gjöld. En sá, sem á-
valt kemur fram sem vinur
og málsvari málleysingja og
munaðarleysingja, hann hefir
borið kærleikanum það vitni,
sem enginn dirfist að véfengja.
Theódór Arnbjörnsson var
svo alkunnur dýravinur, að í
rauninni er óþarft um það að
fjölyrða við nútíðar menn. —
Hver sem les bækur hans:
„Hestar“ og „Járningar‘‘ getur
ekki annað en orðið snortinn af
þeim tilfinningum og þeixri
umhyggjusemi, sem þar fellur
hestinum í skaut.
Þetta land hefur átt mai-ga
góða liestamenn, en hversu
margir þeirra munu undantekn-
ingarlaust hafa fylgt þeiri’i
reglu Theódórs, hversu ferða-
lúinn sem hann kom á náttstað
á ferðalögum sínum, að fylgja
ávalt hesti sínum í hús? Þetta
er aðeins eitt dæmi af mörgum,
en það taiar sínu máli.
Theódór hafði næmt auga
fyrir listræna hluti, hvort sem
þeir voru gerðir af náttúrunni
eða mönnum, en aldrei vissi eg
hrifningu hans meiri en þegar
hann hafði eitthvert listaverk úr
riki húsdýranna fyrir framan
sig. Þar var þekkingin og dóm-
greindin örugg. —
Þá mun það engin tilviljun,
að fósturdóttir hans, sem teikn-
aði margar myndir í „Járning-
ar“, leggur fyrst og fremst á-
herslu á dýrin, og þá einkum á
hestinn, í teikningum sínum.
í gegn um starf sitt sem eft-
irlitsmaður fóðurbirgðafélaga,
gafst Theodór gott færi á að
vinna fyrir vini sína, málleys-
ingjana. Ef hans hugnæmu
snillyrði og eldmóður, í útvarpi
og ó mannfundum, hafa ekki
megnað að hræra hjörtu manna
til meðaumkunar með svöngu
og mögru dýri, þá veit eg ekki
hverjum hentar að taka upp
málfærslustarfið fyrir hina
þöglu hjörð.
Er iýððstjirn hugsanleg
á Islandi?
Eftir Jóhannes Úlafsson, hónda, Svífiltóli
I.
Fyrir tæpu ári skrifaði eg
greinarkorn i ,Framsókn“ um
ástand og horfur i fjármálum
og atvinnumálum þjóðarinnar,
eins og þau mál komu mér
þá fyrir sjónir. Virðist mér
ástandið ærið ískyggilegt og
horfurnar allt annað en björgu-
legar. Jafnframt benti eg á
nokkur atriði til úrbóta. En
sérstakleg'a lagði eg ríka áherzlu
á það atriði, sem mér þótti
skifta hvað mestu máli, sem
sé það, að stjórnmálaflokkarnir
í landinu sameinuðu krafta sína,
og legðust á eina og sömu sveif
um að bjarga athafna- og fjár-
málalífi landsmanna.
Með þessum ummælum átti
eg við myndun þjóðstjórnar.
Á síðasta Alþingi bái'u þingm.
Bændaflokksins fram rök-
studda dagskrártillögu um
myndun slikrar þjóðstjórnar,
en hún náði í það sinn ekki fram
að ganga.
II.
Síðan þessi grein var rituö,
hefir ástandið i atvinnu- og
fjárhagsmálum þjóðarinnar
sízt farið batnandi, jafnvel stór-
um versnað, svo áð líklega hefir
aldrei verið brýnni nauðsyn en
einmitt nú, að gera allar hugs-
anlegar ráðstafanir til að bjarga
hrynjandi atvinnuvegum og
stöðugt versnandi fjármálavið-
horfi lands og þjóðar.
Og þá er það enn sem fyrr
sannfæring mín, að eitt þýðing-
armesta atriðið sé, að einhuga
sarntök og öflug samvinna um
þau mál, mættu takast með sem
flestum stjórnmálamönnum
þóðarinnar.
III.
Við höfum nú um all-langt
árabil reynt stjórnarfar flokks-
ræðisins. Er þegar sýnt og
Mættu dýrin mæla og skynja
mundi söknuður þeirra mikill
og eftirmælin fögur.
Hugulsemi Theódórs við
málleysingjana var þjóðkunn,
enda varð hann þar að vinna
fyrir opnum tjöldum. Hitt
vissu fáir, að hans umhyggja
náði einnig til olnbogabama og
munaðarleysingja.
Þegar gengið hafði verið frá
líkbörunum niður við höfnina,
tók eg eftir litlum manni, fá-
tæklegum, sem eg kannast við.
Hann er manna feimnastur,
vikur úr vegi fyrir hverjum
manni og lætur sem minnst á
sér bera; hann þekkir fáa og er
ómannglöggur með afbrigðum.
Nú vakti hann athygli mína:
olnbogaði sig gegn um mann-
þyrpinguna, gekk djarflega að
líkbörunum, gerði krossmark
og hvarf síðan.
Hann kvaddi fyrir hönd
smælingjanna.
Hann þekkti Theódór.
Ásgeir L. Jónsson.
sannað, að engan veginn er-það
einhlítt eða sigurvænlegt til
frambúðar, nerna siður sé.
Þannig hefir það og einnig
reynst með öðrum þjóðum.
Ágallar þessa stjói’narfars eru
margþættir. Meðal annars koma
þeir fram i allríkx-i tilhneigingu
til æ meira einræðis, þar sem
þjóðræðið er litilsvirt, en þess
ákveðnar unnið að því, að ráða
ýmsum stefnuskrái’málefnum
ráðandi flokka til Iykta á
flokksþingum. Er þá oft næsta
lítið tillit tekið til annara
flokka, sem þó hæglega geta
talið sér meirihluta fylgi með
þjóðinni. Þegar svo er, er þjóð-
ræðinu — hinu sanna lýðræði
— herfilega misboðið. Lýðræðið
er, sem kunnugt er, vald meiri-
hlutans. Skiptir öllu máliýað vei
sé með það farið. Áhrifa
minnihlutans gætir oft einung-
is í gagnrýni á gerðum ráðandi
meirihluta, þar til hann kemst
í minnihluta aðstöðu. Þannig
gengur þetta á víxl. Hinir póli-
tísku flokkar berjast þannig um
völdin, og veitir þeim ýmist
betur eða miður, eins og gerist
og gengur. Með ótrúiega stuttu
millibili getur stjórnaraðstaðan
breyzt, og engin veit ári leng-
ur, hver með völdin muni fara
á hverjum tíma, því svo breyti-
legt er kjósendafylgi hinna
stríðandi flokka.
IV.
Hér á landi eru nú ekki færri
en 5—6 pólitískir flokkar, er
allir berjast um yfirráðin í is-
lenzkum stjórnmálum, í blöð-
um, á framboðsfundum, og iá
sjálfu Alþingi, — oft með hin-
um furðulegustu blekkingum
og drengskaparleysi. Er þessi
bardagaaðferð flokkanna oft
líkari því, að illa siðaðir götu-
strákar eigist við en fulltíða
menn, sem þó látast vilja njóta
álits og vii’ðingar almennings.
Hitt er þó liálfu vei-ra, að
þetta ófremdai’ástand er þegar
búið að eitra svo út frá sér í
ýmsum bygðum landsins, að
vart er svo tilnefndur hunda-
hreinsunarmaður, að ekki sé
fyrst spurt um skoðanir hans í
pólitík. Má nærri geta, hvílíkt
skaðræði þetta er fyrir alla heil-
brigða sambúð manna og fé-
lagslegan þroska.
Eg fæ ekki betur séð, ef þessu
fer fram um stjórnarfarið i
landinu, en að þjóðin hljóti,
áður varir, að biða þess óbæt-
anlegt tjón, siðgæðis- og fjár-
hagslega. —
Enginn neitar því, að rnitt í
öllu hafróti stjórnmálaflokk-
anna hafi margt og mikið á-
unnist til umbóta fyrir land og
lýð. En hver þorir að neita þvi,
að margt af þessu hefði þó mátt
betur farnast, ef samhugur og
fórnai-vilji sem flestra forystu-
manna þjóðfélagsins hefðu ver-
ið þar að verki? Hvex’i þorir að
neita því, að samstarfsleysi og'
ófriður þegnanna, í hvaða landi
veraldarinnar sem er, leiði æf-
inlega til böls og óhamhigju,
þar sem aftur á móti eining,
friður og bræðralag verkar til
góðs í hverju máli.
V.
Eg trúi því fastlega, að marg-
ir af okkar gætnari og beti’i
stjórnmálamönnum sjái, í hvert
óefni er komið stjórnarfari
okkar, og að þegar sé nokkuð
farið að rofa fyi'ir dagrenning í
þeim efnum.
Einkum má þó marka þetta
á umælum þeim, sem ýmsir af
leiðtogum stjórnmálaflokkanna
fluttu þjóð sinni á öldurn Ijós-
vakans 1. des. síðastl. Þá virtisí
rofa allverulega fyrir sól á
skammdegishimni íslenzkra
stjórnmála. Þá skeður sú ný-
lunda, að sá boðskapur birtist
alþjóð manna frá ráðandi
mönnum í þjóðfélaginu, að
farsælasta leiðin til sjálfsbjarg-
ar og þjóðfrelsis væxá sameig-
inleg átök og' einlæg samvinna
sem flestra Iandsins barna.
Einn af þeim, sem oi'ð fórust
á þessa leið var sjálfur forsæt-
isráðherra, Hermann Jónasson.
Eftir að hann hafði lýst því
yfir í ræðu sinni, hvílík nauð-
syn væri á þjóðlegi’i samvinnu
og fórnarvilja um mest varð-
andi úrlausnar- og ’ vandamál
þjóðfélagsins, en jafnfi’amt á-
talið sundrung og stéttaríg, þá
segir hann þetta m. a.:
„Tillitið til þjóðarinnar hefir
slj ófgast. Einstaklingshyggj an,
kröfurnar, hin hálfblindu stétta-
sjónarmið, hið miskunnarlausa
stríð milli flokkanna, er allt
andstætt þessu sjónarmiði, og
hefir glapið okkur yfirsýn um
þöi’f heildarinnar. En slíltt
má aldrei verða til lengdar. Það
leiðir hverja þjóð til glötunai\“
Og ennfremur segir forsætis-
ráðhei-ra: „Fyrir ofan alla ein-
staklingshyggju, fyrir ofan
kröfurnar til annara, fyrir ofan
stéttastríð og flokkabaráttu
verður ætíð að vera eitt, sem
tengir oss, og það er hin sam-
eiginlega ábyrgð á því, að lífs-
skilyrði og sjálfstæðismögu-
leikar þjóðarinnar glatist ekki.“
Síðan þessi orð voru töluð,
hafa svo aftur komið fram lijá-
í’óma x-addir þessum lofsamlegu
ummælunx Hei-manns Jónas-
sonar. Eru þar að verki þeir
hinir sömu friðarspillar, sem
fyrr og síðar ala á flokkaríg og
sundrung í íslenzkum stjórn-
málum.
En hér duga ekki orðin tóm,
heldur einhuga, sterk og mann-
úðarfull átök.
Allir þyrftu að skilja, að það
ei-u ekki sundrungaröflin í þjóð-
lífinu, heldur öfl samtakanna
og hins almenna bróðurkær-
leika, sem færa okkur nær því
takmarki, að verða frjáls þjóð
í frjálsu landi.
Og þetta verður því auðsærra,
sem þess er betur gætt, að eng-
inn einn stjórnmálaflokkur má
vænta þess, að fá sínurn floklcs-
hagsmunum einum fullnægt,
eins og heldur enginn einn
flokkur er fær um að bjarga
þjóðinni yfir torfærur sinnar
samtíðai’, og forða henni frá
utanaðkomandi hættum og erf-
iðleikunx.
Áður en úr verði bætt, þurfa
þess vegna að liggja fyrir sam-
konxulagsmöguleikar allra á-
byrgra stjórnmálaflokka með
þjóðinni, er síðan yrðu einskon-
ar samnefnari í þeirri grund-
völluðu starfsskrá, sem flokk-
arnir gætu komið sér saman
um. Gilti sú stai’fsskrá um
stórnarfarið í landinu, svo lengi,
sem það mætti haldast óbreytt.
Til að semja slika starfsskx’á,
þyrftu stjórnnxálaflokkarnir að
tilnefna valda menn, hver fyrir
sinn flokk.
Það leiðir af sjálfu sér, að
með slíku þjóðstjórnai'fyrir-
komulagi, sem hér er gert ráð
fyrir, hefðu allir ábyrgir flokk-
ar samvinnu um stjórnarmynd-
un, og ættu liver sinn ráðherra
í stjórn landsins. Gæti þá kom-
ið til þess, að eitthvað yrði að
fjölga í’áðheiTum frá því sem
er. Engin væri það goðgá. Og
sé þörf fyrir 3 bankastjóra í
einum banka, ættu nokkuð
fleiri menn að geta liaft næg
• verkefni að vinna í stjórn lands-
ins á erfiðleika tímum.
í annan stað nxætti að sjálf-
sögðu, með fleiri ráðherrum,
nokkuð spara opinbera starf-
rækslu á öðrum sviðum, svo að
sá útgjaldaauki sem leiddi af
einhverri fjölgun ráðherra,
þyrfti þar fyrir ekki að koma
hart niður á ríkissjóði.
Góðir Islendingar!
Strengjum þess heit með
hækkandi sól, að vinna sem
öflugast að þeirri aðkallandi
bræðralagshugsjón, sem hér
hefir verið gerð að umtalsefni.
Þá mun aftur birta yfir
landi og þjóð.
31. des. 1938.
Jóhannes ólafsson.
Landssamband útgerðarmanna
stefnað.
I sambandi við fund í Sölu-
sambandi ísl. fiskframleiðenda,
sem haldinn var um miðjan þ.
m., var stofnað Landssamband
íslenzkra fiskframleiðenda. Er
ætlunin að félagsskapur þessi
nái til allra útgerðarmanna og
að félagsdeiklir verði stofnaðar
í öllum verstöðvum. Kosin var
9 manna stjórn og þriggja
manna framkvæmdaráð.
Svo er að sjá af blöðum, að
Framsóknai’flokknum sé lítið
unx gefið félagsstofnun þessa,
og er það að vonum. Hann hefir
áður unnið af mætti gegn þvi að
framleiðendur liefðu þessháttar
samtök, sem líkleg væri til að
efla stéttarmeðvitund þeirra,
skilning þeiri’a og samtök til að
kx-efjast fullrar viðux-kenningar
á rétti sínum í þjóðfélaginu, og
reynt að rugla þau og brjóta
niður. Yei’ður nú fróðlegt að
sjá, hvort hann reynir að
„fleiga“ þenna félagsskap, eins
og hann gjörði um Landssam-
band bænda. Viljann þarf vart
að efa, en óhægra mun hann
samt eiga með að koma sér við
með það í þessum félagsskap.
— Kvenfélög og ungmennafé-
lög munu þó vera í verstöðvum
víðast, sem reyna mætti að
fleiga inn í raðir útgerðar-
mannanna.