Skessuhorn - 19.02.2003, Blaðsíða 11

MIÐVIKUDAGUR 19. FEBRUAR 2003
11

í nýútkominni skýrslu sam-
gönguráðuneytisins um ferðir
og flutninga kemur fram að
almennur flutningskostnaður
á einingu innanlands hefur
hækkað mjög umfram aðra
verðlagsþróun í landinu á
undanförnum árum. Þetta
hefur gerst þrátt fýrir bætta
vegi, samþjöppun og yfirlýst-
ar hagræðingaraðgerðir flutn-
ingsfýrirtækja sem áttu að
leiða til lækkunar á flutnings-
kostnaði.
Ef litið er á þróun flutn-
ingskostnaðar sl. 6 ár þá hefur
vísitala neysluverðs hækkað
um 20% en almenn gjaldskrá
flutningsaðila fýrir flutninga
út á land hefur hækkað um 70-
100%. Hlutfallsleg hækkun
hefur orðið mest á stöðum
sem fjærst liggja höfuðborg-
inni þ.e. á Vestfjörðum og
Austfjörðum. Þessar tölur eiga
við um almenna gjaldskrá.
Vitað er að veruleg frávik
þekkjast í formi afsláttar sem
flutningsfýrirtækin bjóða við-
skiptavinum sínum, en þar
ræður magn flutninga að öll-
um líkindum miklu. Hækkun
á flutningsþjónustu mun
þannig bitna misjafnlega á
þeim sem nota þjónustuna og
harðast á smæstu aðilunum
sem flytja minnst.
Það gefur því auga leið að
lítil og meðalstór fýrirtæki,
einstaklingar í verslun, þjón-
ustu og smáiðnaði verða harð-
ast úti í þessari þróun. Flutn-
ingakerfið er því enn einn
þátturinn sem verður til þess
að mismuna smærri fýrirtækj-
um og hindra þannig vöxt og
aukna fjölbreytni atvinnulífs á
landsbyggðinni.
„Sjóflutningar
á landi“
Flutningsjöfnunarsjóður
hefur tryggt jöfnun dreifingar-
kostnaðar á olíu, bensíni og
sementi. Þessi flutningsjöfnun
hefur verið miðuð við sjófiutn-
inga. Hvað varðar olíur er
miðað við dreiflngu frá
Reykjavík á hinar ýmsu hafhir
landsins. Þessir flumingar eru
nú komnir á land eða beint er-
lendis frá á örfáar hafnir. A-
fram er þó dreifingaraðilum
greitt eins og um sjóflutninga
ffá Reykjavík væri að ræða.
Svipaða sögu er að segja af
flutningsjöfhun á sementi. Sjó-
flumingar á sementi hafa nú al-
veg lagst af og flumingarnir al-
farið komnir á land. Því er nú
verið að styrkja allt aðra teg-
und fluminga en reglur segja
til um. Þessar breytingar hafa
átt sér stað án þess að reglum
sjóðsins hafi verið breytt. Með
þessu skeytingarleysi hefur
samkeppnisstaða sjóflutninga
verið skert stórlega. Af þessum
sökum er augljóst að mjög
brýnt er að endurskoða reglur
Flutningsjöfhunarsjóðs, annað
hvort þannig að þær taki mið af
raunveruleikanum eða að
sjóðnum verði í raun beitt til
eflingar sjófluminga.
Fákeppni og einokun
Fram um 1990 voru allt að 5
skip í áætlunarsiglingum á veg-
um tveggja stærstu skipafélaga
landsins við strendur landsins
sem komu við á 30 stöðum. Nú
er aðeins Eimskip eftir með
eitt skip í strandflutningum og
11 viðkomustaði. Það er ekki
aðeins að skipakomum hefur
fækkað heldur er þjónustustig
sjófluminga við ströndina mun
lægra en áður var. Þetta er þó
ekki hið eina er hefur gerst í
tengslum við sjóflutninga.
Áður voru nokkuð skýr skil á
milli flutningategunda. Skipa-
félögin sáu um sjóflutninga en
ýmis fýrirtæki og einstaklingar
sáu um landfluminga, en höfðu
með sér samstarf um vöru-
móttöku og afgreiðslu. Á þessu
hefur orðið gjörbylting. Skipa-
félögin eru orðin ráðandi í
vöruflutningum úti á landi.
Eimskip á stóran eignarhluta í
Flytjanda og Samskip eiga ein
Landflutninga. Fjöldi minni
staðbundinna flutningafýrir-
tækja og einyrkja hefur hætt,
verið keypt upp, verið rutt út af
markaðinum eða horfið af
sjónarsviðinu með öðrum
hætti. I skýrslunni kemur fram
að tíðni ferða milli staða hafi
aukist verulega og þjónustan í
landflutningum sé almennt
góð. I æ fleiri tilvikum era
sömu aðilar að sýsla með fram-
leiðslu, flutninga og sölu að-
fanga. En sama fýrirtækið hef-
ur oft og tíðum eignarhald á
skipafélögum, útgerðum og
fiskvixmslum og olíufélögum
ásamt stærstu fýrirtækjunum á
landsbyggðinni.
I niðurstöðum skýrslunnar
segir svo: „ Þegar flutningar
um landið og kosmaður við þá
eru skoðaðir kemur í ljós að
verulegar sviptingar hafa átt
sér stað að undanförnu. Fram-
boð strandflutninga hefur
dregist saman og siglir nú að-
eins eitt áætlunarskip á strönd-
ina en á sama tíma hefur ffarn-
boð landflutninga vaxið veru-
lega. Samþjöppun aðila í land-
flutningum og þátttaka skipa-
félaga gerir það að verkum að
Jón Bjamason
tveir flumingsaðilar eru með
nær alla landfluminga á Is-
landi. Fákeppni er því ráðandi í
þessum flutningum. Samfara
þessu hafa gjaldskrár flumings-
aðila hækkað veralega umffam
þróun neysluvöruvísitölu.“
Getur hver og einn lesandi
svipast um í sinni heimabyggð
og séð hver hefur orðið þróun
flutningsmála þar.
Grípa þarf til úrræða
Flestir ljúka upp einum
munni um að lækka þurfi
flutningskostnaðinn og jafha
aðstöðumun fýrirtækja og fólks
efrir búsem. Stór hluti útflutn-
ingsvara landsmanna kemur af
landsbyggðinni. Það leggst á
ffamleiðandann að skila vör-
unni á útflutningshöfh sem í
flestum tilvikum er á suðvest-
urhorninu. Ríkið fær því aukn-
ar skatttekjur ffá framleiðand-
anum því fjær sem hann er ffá
aðal inn- og útflutningshöfn-
um bæði í formi þungaskatts,
eldsneytisgjalds og virðisauka-
skatts sem ætíð leggst á síðasta
stig vörunnar. Hér er um millj-
arða króna að ræða sem ríkið
skattleggur dreifbýlið umffam
höfuðborgarsvæðið. Þessu get-
ur ríkið af sanngirni skilað að
hluta til baka.
Þessar leiðir má fara:
a) Bregðast við fákeppni í
flutningum og krefjast gagn-
særrar gjaldskrár þannig að
heilbrigð samkeppni fái þrifist.
b) Koma þarf á ströngum
siðareglum í flutningum hér á
landi hliðstæðum þeim sein
Samkeppnisstofnun hefur sett
nýlega um samskipti smásala
og birgja í verslun.
c) Beita flutningsstyrkjum til
atvinnugreina á jaðarsvæðum
til að jafna samkeppnisstöðu
þeirra. Það er gert bæði í Sví-
þjóð og Noregi . Þar höfum
við fordæmi sem ganga má
beint í og útfæra. Má líta á það
eins og endurgreiðslur á of-
teknum sköttum hjá viðkom-
andi fýrirtæki. En skilyrði fýr-
ir því að hægt sé að beita slík-
um jöfnunarstyrkjum er að öll
gjaldtaka flutningsaðilanna sé
gagnsæ.
d) Veita skattaafslátt til ein-
staklinga vegna aksturs til og
frá vinnu þegar aksmrinn fer
yfir vissa hámarksvegalengd.
c) Veita sérstakan flumings-
styrk til verslana á stöðum sem
ekki njóta þjónusm lágvöru-
verslana með samræmdu verði.
d) Finna leiðir til að bæta
samkeppnisstöðu sjófluminga.
Lokaorð
Þeir sem búa á landsbyggð-
irrni þurfa að yfirvinna fjar-
lægðir með einu eða öðru
móti, en æ fleiri hluti sem
tengjast ffamleiðslu og þjón-
ustu þarf að sækja til höfuð-
borgarsvæðisins. Þessar fjar-
lægðir virðast þó vera hafðar
að féþúfu hjá ýmsum aðilum.
Ríkisvaldið innheimtir drjúgan
hluta af tekjum sínum með
skatti á eldsneyti og flutninga.
En einnig virðist svo vera sem
að flutningsaðilarnir sjálfir séu
að innheimta fákeppnisrenm af
landsbyggðinni. Við þessu þarf
að bregðast með fesm og að-
gerðum þegar í stað .
Jón Bjamason
alþingismaðm• Vinstri grænna.
Skipar firsta sæti flokksins í
Norðvesturkjördœmi.

Eydís Líndal Finnbogadóttir
Þjóðgarður án heimammmcUir
Ég var að velta því fýrir mér
hvort stjórnvöld hafi gleymt
Vesturlandi við samþykkt fjár-
laga 2003? Hafa þau enn einu
sinni gleymt því að það kostar
að reka þjóðgarða, menning-
arhús og skóla? Er nóg að
geta barnið, sjá það fæðast -
brosa móðurlega til þess og
eiga síðan litla peninga til að
fæða það og klæða?
Hvar er
heimanmundurinn?
Á fjárlögum 2003 er gert
ráð fýrir 10 milljónum til
reksmrs á Þjóðgarðinum Snæ-
fellsjökli. Inn í því er allur
rekstrarkostnaður, þar með
talið laun þjóðgarðsvarðar og
landvarða, reksmr bifreiða og
leiga mannvirkja. Þetta er
upphæð sem er verulega skor-
in við nögl þegar litið er til
þess að við stofnun þjóðgarðs-
ins, í júní 2001, var gert ráð
fýrir stofnkostnaði upp á 100
milljónir. Stofnkostnaður á
meðal annars að kosta upp-
byggingu upplýsingamið-
stöðvar, merkingar og göngu-
stígagerð, kortlagningu og
gerð kynningarefnis svo eitt-
hvað sé nefnt. Heimanmund-
ur brúðarinnar Snæfellsjökuls
hefur hinsvegar ekki enn
borist þó svo að hún skarti
sínu fannhvíta brúðarslöri.
Ný atvinnutækifæri
Stofnun þjóðgarðs er ekki
einungis friðun á landsvæði,
heldur er um að ræða verulegt
atvinnutækifæri, ef rétt er að
staðið, þar sem þjóðgarðar
draga að sér mikinn fjölda
ferðamanna. Stofnun þjóð-
garða er augljóslega mikilvægt
byggðarmál og þar af leiðandi
er það skylda stjórnvalda að
standa undir þeim væntingum
sem heimamenn og aðrir
landsmenn hafa gagnvart
þjóðgarðinum.
Er nóg að
ýta úr vör?
Þjóðgarðurinn Snæfellsjök-
ull hefur upp á að bjóða stór-
fenglega náttúru, sögu og
menningu. Það er því brýnt að
stjórnvöld fari að greiða þjóð-
garðinum heimanmundinn,
svo að landsmenn jafht sem
erlendir ferðamenn geti notið
hans eins og best verður á kos-
ið. Það verður að vera skýr
stefna stjórnvalda að fýlgja
efrir málum sem þau ýta úr
vör, annars er betra heima set-
ið en af stað farið.
Eydís Líndal Finnbogadóttir
Jarðjræðingur
Skipar 4. sæti á lista Fram-
sóknmfl. í Norðvestnrkjördæmi.