Morgunblaðið - 31.10.2019, Síða 18

18 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 31. OKTÓBER 2019
Ásgeir Ingvarsson
ai@mbl.is
M
argir bíða spenntir eftir
að sjá hver hreppir
Hvatningarverðlaun
Sjávarútvegsráðstefn-
unnar og TM í næstu
viku. Þrjú stórmerkileg fyrirtæki
hafa verið tilnefnd og er dómnefndin
ekki öfundsverð af því hlutskipti að
þurfa að gera upp á milli þeirra.
Hólmfríður Sveinsdóttir, verk-
efnastjóri hjá Genís á Siglufirði, er
formaður valnefndarinnar sem til-
nefndi þessi þrjú félög úr stórum
hópi tillagna sem bárust úr ýmsum
áttum. „Verðlaunin eru veitt ungum
fyrirtækjum eða sjálfstætt starfandi
einstaklingum fyrir nýbreytni og
þróunarverkefni sem þykja hafa
skarað fram úr og skapa væntingar
um mikilvægt framlag í framtíðinni
sem treysta mun stoðir íslensks sjáv-
arútvegs,“ útskýrir Hólmfríður en
fyrirtækin þrjú sem koma til greina í
ár eru Sjávarklasinn, Codland og
Niceland Seafood. „Þau eiga það öll
sameiginlegt að vera afurðir stefnu-
mörkunar í sjávarútvegi þar sem
sjálfbærni, verðmætasköpun og auk-
in framlegð hafa verið sett sem
markmið og hugvit og markaðs-
þekking notuð til að drífa þróun
þeirra áfram. Nú þegar hægir á hag-
vexti er líklegt og mikilvægt að fyrir-
tæki af þessum toga stuðli að bata í
íslensku hagkerfi á næstu árum.“
Hugsað í lausnum
Starfsemi fyrirtækjanna er mjög ólík
en öll hafa þau vakið verðskuldaða at-
hygli fyrir öflugt starf og áhugaverð-
ar lausnir. „Niceland Seafood varð
fyrsta fyrirtækið til að selja ferskan
íslenskan fisk með rekjanleikalausn
sem leyfir neytendum að sjá ferðalag
fisksins allt frá því hann var veiddur
og þar til hann var afhentur í verslun
eða á veitingahúsi. Kóði sem fylgir
fiskinum er skannaður inn í Nicel-
and-snjallsímaforrit sem sýnir upp-
runa fisksins á myndrænan hátt og
gefur neytanda jafnframt aðgang að
eftirlitsgögnum og vottunum, veitir
upplýsingar um næringargildi og
býður upp á fjölda uppskrifta,“ segir
Hólmfríður en Niceland Seafood hef-
ur sótt af krafti inn á Bandaríkja-
markað og umsvif fyrirtækisins vaxið
hratt. „Þau hafa náð að svara kalli
neytenda eftir betri og ítarlegri upp-
lýsingum um uppruna og eiginleika
matvöru, og kröfu markaðarins um
sjálfbæra nýtingu sjávarstofna. Um
leið felst í nálgun Niceland mikilvægt
tækifæri til að aðgreina sérstöðu og
verðmæti villts fisks.“
Hjá Codland hefur áherslan verið
á að fullnýta þorskinn og leita leiða til
að framleiða hágæðavöru úr hliðaraf-
urðum sem verða til við veiðar og
vinnslu. „Þau eru að vinna með hluti
eins og hausinn og hrygginn, slóg,
roð og bein og eru að þróa aðferðir til
að skapa sem mest verðmæti úr
þessum afurðum,“ útskýrir Hólm-
fríður. Afraksturinn af starfi Cod-
land er m.a. kalk- og kollagen-
fæðubótarefni, hágæðalýsi og nær-
ingarríkt mjöl til að nota sem
dýrafóður eða sem lífrænan áburð.
Að sögn Hólmfríðar hefur starf
Codlands sýnt að fullnýting tegunda
eins og þorsksins er möguleg, og þarf
ekki að vera svo flókið eða kostn-
aðarsamt að breyta vinnu- og
vinnsluferlum þannig að ekkert fari
til spillis. „Hliðarafurðirnar hafa líka
að geyma verðmæt næringarefni sem
eru líkamanum nauðsynleg og eiga
fullt erindi við markaðinn.“
Starfsemi Sjávarklasans þarf svo
varla að kynna fyrir lesendum. Frá
stofnun árið 2011 hefur Sjávarklasinn
verið duglegur að vekja athygli á
mikilvægi nýsköpunar og í Húsi Sjáv-
arklasans tókst að skapa umgjörð ut-
an um frjótt starf einyrkja og smáfyr-
irtækja sem finna þar bæði
hvatningu, stuðning og samstarfs-
tækifæri. „Bæði hefur Sjávarklasinn
eflt nýsköpunarstarf með ýmsu hætti
og líka átt ríkan þátt í að bæta sam-
starf fyrirtækja, menntastofnana og
rannsóknarstofnana. Framtakið hef-
ur vakið athygli erlendis og m.a. orðið
fyrirmynd sambærilegra verkefna í
Bandaríkjunum.“
Eigum takmarkaða auðlind
Gaman hefur verið að fylgjast með
metnaði íslenskra sjávrútvegsfyr-
irtækja og -frumkvöðla undanfarinn
áratug og margir hafa náð undra-
verðum árangri á skömmum tíma.
Hólmfríður segir hægt að rekja þetta
blómlega nýsköpunarstarf allt aftur
til þess tíma þegar kvótakerfið var
sett á: „Það varð til þess að þvinga
fyrirtækin inn í þessa hugsun, enda
varð öllum ljóst að við erum að vinna
með takmarkaða auðlind. Þetta hefur
síðan reynst lykillinn að árangri
greinarinnar og í dag er sjávarútveg-
urinn sennilega sú atvinnugrein á Ís-
landi sem hefur hvað mesta forystu í
alþjóðlegri samkeppni.“
Hólmfríður segir mikilvægt að
hafa það hugfast að forskot íslensks
sjávarútvegs vari ekki að eilífu og
nauðsynlegt að slá hvergi af í þróun-
ar- og rannsóknarstarfi. Víða séu
tækifæri til að gera betur, nýta nýj-
ustu tækni til að spara handtök og
auka gæði, eða búa til verðmæta vöru
úr hráefni sem í dag fer í súginn. Hún
segir jafnvel vert að skoða hvort
skylda eigi útgerðir til að koma með
allar hliðarafurðir í land, svipað og
þær eru í dag skyldugar til að landa
þeirri fisklifur sem fellur til þegar afl-
inn er slægður. „Sem dæmi um
áhugaverða og vannýtta hliðarafurð
eru fiskmagar, en það er stór mark-
aður fyrir þá víða í Asíu, og hráefni
sem við eigum alveg eftir að reyna að
skapa verðmæti úr.“
Í öðrum tilvikum þarf að gera
breytingar á regluverki í takt við
tækniframfarir. „Líftæknifyrirtæki
hafa þróað betri aðferðir til að vinna
og hreinsa lýsi en reglugerðirnar
taka mið af eldri tækni og leyfa ekki
að lýsi sem unnið er úr slógi sé notað
til manneldis.“
Missi ekki dampinn
Þá hefur Hólmfríður áhyggjur af að
það geti dregið þróttinn úr nýsköp-
uninni ef þrengir að hjá sjávar-
útvegsfyrirtækjunum sem mörg hafa
haft beina aðkomu að stofnun efni-
legra sprota. Virðist sem að á sumum
stöðum sé komið annað hljóð í strokk-
inn nú en fyrr á þessum áratug þegar
rekstrarskilyrði sjávarútvegsins voru
betri og meira svigrúm í rekstrinum.
„Það er breytilegt eftir útgerð-
arfélögum hversu reiðubúin þau eru
að beina kröftum sínum og fjármagni
í nýsköpun og þróun, en þau sem hafa
sýnt hvað mestan metnað sjá góðan
árangur af starfinu. Er skemmst að
minnast þess að af þeim fyrirækjum
sem hlotið hafa Nýsköpunarverðlaun
Íslands frá árinu 2012 eru átta tengd
sjávarútvegi.“
Eitt og annað mætti laga til að örva
nýsköpun enn frekar og nefnir Hólm-
fríður að þrátt fyrir jákvæðar breyt-
ingar á skattalögum, sem létta byrðar
fyrirtækja sem verja miklu fjármagni
til rannsókna og þróunar, séu fyrir-
tækin oft á tíðum ekki að nýta sér all-
ar heimildir laganna þar sem þau
telja það of flókið. „Og þrátt fyrir
áherslu núverandi ríkisstjórnar á ný-
sköpun er verið að draga úr fjáfram-
lögum ríkisins til Tækniþróunarsjóðs
sem gerir þekkingarvinnu á fyrstu
stigum nýsköpunar erfitt fyrir.“
Þessu til viðbótar þarf mikið fjár-
magn og þolinmótt til að nýta ný
tækifæri á sviði líftækni, hvað þá ef
möguleikar koma í ljós á fæðubótar-
efna- eða lyfjamarkaði. „Þar dugar
ekkert minna en vandaðar og um-
fangsmiklar rannsóknir sem eru
kostnaðarsamar og taka tíma. Þannig
fjárfestingu fylgir alltaf áhætta sem
erfitt hefur verið að fá íslenskt fjár-
magn í, en gangi allt að óskum tekst
að búa til verðmæta vöru.“
Morgunblaðið/Hari
„Það er breytilegt eftir útgerðarfélögum hversu reiðubúin þau eru að beina kröftum sínum og fjármagni í nýsköpun og þróun,
en þau sem hafa sýnt hvað mestan metnað sjá góðan árangur af starfinu,“ segir Hólmfríður Sveinsdóttir um greinina.
Niceland Seafood gerir
neytendum mögulegt
að skoða allt ferðalag
fisksins frá veiðum yfir
í kæliborð verslunar.
Morgunblaðið/Ófeigur
Víða eru tækifæri til að gera enn betur
Sjávarklasinn, Codland
og Niceland Seafood
hafa náð eftirtektar-
verðum árangri með ný-
sköpunarstarfi sínu.
Codland setti m.a. á markað
drykk með kollageni sem
gerir húð og liðum gott.