Morgunblaðið - 04.03.2020, Blaðsíða 11

Á komandi árum og áratugum munu
íslenskar sjávarafurðir þurfa að
glíma við æ harðari samkeppni úr
öllum áttum. Helstu samkeppn-
islönd saxa jafnt og þétt á tækni- og
gæðaforskot Íslands og framboð eld-
isfisks eykst ár frá ári. Þá hafa orðið
örar framfarir í framleiðslu gervi-
fisks sem gerður er úr plöntuhráefni
og ekki ósennilegt að áður en þessi
áratugur er á enda muni neytendur
geta fundið, í hillum stórmarkaða,
fiskbita sem ræktaðir voru á til-
raunastofum.
Ingi Björn Sigurðsson, fjárfest-
ingastjóri hjá Nýsköpunarsjóði at-
vinnulífsins, segir brýnt að greinin
átti sig á þessari þróun og leiti leiða
til að aðgreina íslenskar sjávaraf-
urðir frá þeim vörum sem eiga eftir
að keppa um hylli neytenda. „Við
þurfum að fá sem gleggsta sýn af því
hvernig íslenskur sjávarútvegur á að
líta út eftir tíu ár og í hverju sér-
staða íslensks sjávarfangs verður
fólgin.“
Að mati Inga Björns er líklegt að
útflytjendur þurfi að hampa þeirri
staðreynd að íslenskur fiskur er
villtur, náttúrulegur próteingjafi;
gúrme-vara í hæsta gæðaflokki.
„Eftir því sem samkeppni frá fisk-
eldi og plöntufiski fer vaxandi verð-
ur æ minna vit í því að selja íslensk-
an fisk sem hrávöru. Það er t.d.
sennilegt að fisknaggar framtíð-
arinnar verði gerðir úr plöntupró-
teinum frekar en villtum fiski.“
Enginn fiskur verður í
fiskborgurum framtíðarinnar
Ingi Björn minnist samtals sem
hann átti fyrir skemmstu við starfs-
bróður sinn hjá Horzion Ventures,
sem er stærsti fjárfestingasjóður
Asíu og leiðandi í fjárfestingum í
plöntuafurðum: „Blasti við honum að
kjöt og fiskur munu ekki geta keppt
við plöntukjöt, plöntufisk og til-
raunastofuprótein þegar kemur að
verkuðum matvælum eins og ham-
borgurum eða fisknöggum. Villt,
hreint og náttúrulegt prótein mun
áfram eiga erindi við markaðinn, en
þá frekar sem sælkerafæða,“ segir
Ingi og bætir við að á sumum stöð-
um sé þessi þróun mjög langt komin.
„Þannig sló það mig í nýlegri ferð til
Svíþjóðar að hjá sænsku hamborg-
arakeðjunni Max Burgers sýndu
viðskiptavinir plöntuborgurum
meiri áhuga en kjötborgurum.“
Öflugt og úthugsað markaðsstarf
þyrfti að vega mun þyngra, að sögn
Inga Björns, enda vandséð að hægt
sé að auka útflutningstekjur hefð-
bundinna fiskveiða með öðrum
hætti. „Það eru blikur á lofti og við
sjáum að á markaðssvæðum eins og
Portúgal og Spáni var áður hægt að
fá mjög gott verð fyrir íslenskan
saltfisk enda sú vara sem neyt-
endum þótti bera af. Smám saman
hefur þetta sterka orðspor gefið eft-
ir, og greinilegt að vönduð markaðs-
setning skiptir máli við sölu á fiski.
Spurningin er hvort að tekst að
standa rétt að markaðsstarfinu, og
hvort að útflutningsverðmæti ís-
lenskra sjávarafurða verði þá nær
250 milljörðum króna eða 300 millj-
örðum að tíu árum liðnum. Eina leið-
in til þess að auka útflutnings-
verðmætið er að bæta í þegar kemur
að markaðsetningu enda erum við
ekki að fara að veiða meira magn í
náinni framtíð.“
Próteinbylting að bresta á
Ingi Björn segir líka rétt að at-
huga að hvaða marki íslenskur sjáv-
arútvegur geti tekið þátt í prótein-
byltingu komandi áratuga. Frekar
en að líta á grænmetisfisk, fiskeldi,
eða frumuræktaðan fisk sem óvin
gæti greinin tekið virkan þátt í ný-
sköpuninni. „Það er ekki spurning
að ýmis tækifæri, og jákvæð sam-
legðaráhrif, felast í því að geta boðið
upp á íslensk hnakkastykki annars
vegar og fisk úr plöntuhráefni hins
vegar, innan sömu virðiskeðjunnar.
Í því sambandi er gott að muna að í
þeim grænmetisfiski sem fram-
leiddur er í dag er fiskbragðið fengið
með próteinum úr alvöru fiski, og
grundvallast þróunin á vönduðum
vísindalegum rannsóknum. Við bú-
um að því að eiga vísindafólk á
heimsmælikvarða hjá stofnunum
eins og Matís og gætum byggt á ára-
tugalöngum rannsóknum. Hingað til
hefur ekkert land tekið forustu í
þessum geira, það tækifæri er opið
fyrir okkur.“
Ekki nóg með það heldur gætu að-
stæður á Íslandi reynst mjög hent-
ugar fyrir prótein-nýsköpun. „Það
svið sem mér þykir hvað forvitnileg-
ast er ræktun próteins með örver-
um. Er um að ræða framleiðslu sem
byggist umfram allt á efnafræði, og
notar sem hráefni vatn, orku og
koltvísýring. Eftir að hafa svipast
um sýnist mér að hvergi í heiminum
eigi þannig framleiðsla betur heima
en hjá íslenskum jarðvarmavirkj-
unum og væri t.d. hægt að brugga
þar prótein sem hefði í reynd nei-
kvætt kolefnisspor.“
Gætum tekið forystu í prótein-nýsköpun
Ásgeir Ingvarsson
ai@mbl.is
Sérfræðingar spá því að
eitthvað allt annað en villtur
fiskur verði notað sem hrá-
efni í fisknagga og -borg-
ara. Skerpa þarf á sérstöðu
íslensks sjávarfangs en líka
skoða hvar tækifærin liggja
í þeirri prótein-byltingu sem
er framundan.
AFP
Fisksali afgreiðir viðskiptavin í fiskbúð í Sjanghaí. Villtur fiskur, dreginn úr sjó, þarf í framtíðinni að keppa við bæði
eldisfisk, frumuræktaðan fisk og gervifisk gerðan úr plöntum. Sérstaða íslensks fisks má ekki fara milli mála.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Ingi Björn segir aðstæður á Íslandi
henta vel til að „brugga“ prótein.
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 4. MARS 2020 11
hafðu það notalegt
handklæðaofnum
Vagnhöfða 11 - 110 Reykjavík - www.ofnasmidja.is - sími 577 5177
Eigum úrval af
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Afurðaverð á markaði
3. mars 2020, meðalverð, kr./kg
Þorskur, óslægður 348,76
Þorskur, slægður 389,60
Ýsa, óslægð 323,26
Ýsa, slægð 291,16
Ufsi, óslægður 168,79
Ufsi, slægður 205,92
Gullkarfi 218,78
Blálanga, slægð 78,87
Langa, óslægð 227,00
Langa, slægð 207,01
Keila, óslægð 83,33
Keila, slægð 169,99
Steinbítur, óslægður 205,00
Steinbítur, slægður 288,85
Skötuselur, slægður 692,16
Grálúða, slægð 376,00
Skarkoli, slægður 433,58
Þykkvalúra, slægð 948,17
Langlúra, óslægð 229,74
Sandkoli, slægður 92,00
Bleikja, flök 1.577,75
Gellur 900,00
Grásleppa, óslægð 32,00
Hlýri, slægður 384,76
Hrogn/þorskur 435,74
Lúða, slægð 617,45
Lýsa, óslægð 13,29
Lýsa, slægð 113,42
Rauðmagi, óslægður 236,16
Skata, slægð 63,37
Tindaskata, óslægð 6,62
Undirmálsýsa, óslægð 101,00
Undirmálsýsa, slægð 203,79
Undirmálsþorskur, óslægður 266,74
Undirmálsþorskur, slægður 172,00