Morgunblaðið - 04.03.2020, Síða 14

14 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 4. MARS 2020FRÉTTIR
HAGI ehf Stórhöfða 37 • 110 Reykjavík • S. 414-3700 • hagi@hagi.is • Hagi ehf HILTI
Hágæða
vinnuföt
í miklu úrvali
Sérmerkjum fyrir fyrirtæki
Verkfæri og festingar
Mikið úrval af öryggisvörum
Nú fástS s vinnuföt í
Við erum í hjarta borgarinnar
að Þverholti 13. Komdu við í
kaffisopa eða sendu okkur
línu og óskaðu eftir tilboði í
prentverkið þitt, stórt eða
smátt.
MIÐBORGIN
Árið 1951 sendi belgísk-bandaríski
rithöfundurinn Marguerite Your-
cenar frá sér bókina Endurminn-
ingar Hadríanusar (fr. Mémoires
d‘Hadrien), þar sem hún spinnur
sögu í kringum ástarsamband Ha-
dríanusar Rómarkeisara og hins
unga og ægifagra Antoníusar. Seg-
ir sagan að árið 130 hafi elskhugi
keisarans varpað sér í Níl til að
færa guðunum sjálfan sig sem fórn,
í þeirri von að Hadríanus myndi
læknast af sjúkdómi sem hafði
plagað hann um langt skeið. Eins
og við er að búast varð Hadríanus
harmi sleginn þegar hann frétti af
andláti Antoníusar, og vann úr
sorginni með því að setja á lagg-
irnar nýjan trúarsöfnuð tileinkaðan
ástmanni sínum. Var Antoníus til-
beðinn vítt og breitt um Róm-
arveldi lengi á eftir.
Dramtískir hlutir gerast víst enn
á þessu mikla fljóti.
Íbúar Eþíópíu vonast til að ný
risastífla sem þeir eru að byggja,
steinsnar frá landamærunum að
Súdan, muni marka kaflaskil í efna-
hagssögu landsins. Stíflan hefur
fengið nafn við hæfi; Grand Ethi-
opian Renaissance Dam – Endur-
reisnarstíflan – heitir þessi ógn-
arstóra virkjun sem lætur
Kárahnjúkavirkjun líta út eins og
lítið kríli. Á Kárahnjúkum fram-
leiðir langstærsta vatnsaflsvirkjun
Íslands allt að 4.800 GVst á ári
með sex hverflum sem hver um sig
geta framkallað 115 MV, en virkj-
unin í Eþíópíu rúmar fjórtán 400
MV hreyfla og tvo 375 MV hreyfla,
sem samtals geta framleitt um
16.150 GVst á ári.
Virkjunin ein og sér mun kosta
um 4,8 milljarða dala, eða um 5%
af landsframleiðslu Eþíópíu, og er
þá eftir að bæta við kostnaðinum
við rafdreifikerfið. Vonir standa til
að á rigningatímabilinu verði raf-
magnsframleiðslan svo mikil að
selja megi nágrannaríkjum Eþíópíu
umframorkuna. Ef Egyptar
sprengja stífluna ekki í loft upp
fyrst.
Vandinn er nefnilega sá að áin
sem verið er að stífla er sjálf Níl,
og íbúum Kaíró þykir ekki
skemmtileg tilhugsun að nágranna-
ríki þeirra geti svo að segja skrúf-
að fyrir kranann.
Munar um hvern dropa
Níl er jafn mikilvæg fyrir þetta
svæði og hún var á tímum Hadría-
nusar, og Tútankhamúns á undan
honum. Það gildir um Egyptaland
eins og aðra heimshluta að mann-
skepnan þarf á vatni að halda til að
lifa af, og sá sem ræður yfir upp-
tökum stórfljóta hefur hreðjatak á
þeim sem búa við árósana. Það er
af þeim sökum að Pakistönum
stendur alls ekki á sama um Kasm-
ír þar sem Indusfljótið á upptök
sín; eða að Kína, Kambódía, Laós,
Taíland og Víetnam eigi í miklum
deilum um hvernig megi virkja Me-
kong.
Meira en þúsund kílómetrar eru
frá Endurreisnarstíflunni að landa-
mærum Egyptalands, með Súdan á
milli, en ef röskun verður á vatns-
streyminu á meðan verið er að fylla
uppistöðulónið þá ógnar það fæðu-
öryggi og hagkerfi þriðju fjölmenn-
ustu þjóðar Afríku. Áætla sérfræð-
ingar að ef vatnsmagnið í Níl
minnki um aðeins 2% þá hafi það
veruleg áhrif á um milljón manns,
og þá einkum fólk sem á nú þegar
vart til hnífs og skeiðar. Ekki er
öðrum uppsprettum vatns til að
dreifa; 97% af öllu því vatni sem
Egyptar nýta fá þeir frá Níl.
Í fimm ár hafa löndin þrjú deilt
um Endurreisnarstífluna, og allan
tímann hafa steypuhrærivélarnar
verið í gangi. Varð úr á síðasta ári
að Súdan, Egyptaland og Eþíópía
leituðu til Bandaríkjanna og báðu
ríkisstjórn Donalds Trumps um að
miðla málum.
Egyptar vísa m.a. til samnings
frá árinu 1929 milli Egyptalands og
Bretlands – sem samdi fyrir hönd
þáverandi nýlenduríkja sinna þar
sem Níl á upptök sín. Samning-
urinn kvað á um að Egyptaland
réði yfir megninu af því vatni sem
berst með fljótinu og var Egyptum
jafnframt gefið neitunarvald yfir
hvers kyns framkvæmdum á Níl.
Hóta að beita hernum
Eftir því sem leið á síðustu öld
varð æ ljósara að þeim löndum sem
deila Níl með Egyptalandi hugnað-
ist ekki þetta fyrirkomulag og þyk-
ir óásættanlegt að Egyptar geti
sagt til um hvort og hvernig þeim
leyfist að nýta fljótið sem rennur í
gegnum þeirra eigin bakgarð. Á
móti hafa leiðtogar Egyptalands
margsinnis hótað, bæði beint og
óbeint, að beita hernaðarvaldi til að
verja yfirráð sín yfir fljótinu. Árið
1999 var því hafist handa við að
gera nýjan samning, með aðild
allra þeirra landa sem Níl rennur í
gegnum – að Erítreu undanskilinni
– til að bæði verja rétt þjóðanna til
að nýta fljótið, og gera það í sátt
og samlyndi. Samningurinn var
tilbúinn 2010, og hafa Búrúndi,
Eþíópía, Rúanda, Tansanía, Úg-
anda og Eþíópía samþykkt hann
fyrir sína parta, en Egyptaland og
Súdan þráast við. Framkvæmdir
við Endurreisnarstífluna hófust ár-
ið 2011 þegar allt var í hers hönd-
um í Kaíró og nýbúið að hrekja
Hosni Mubarak frá völdum.
Eþíópía ætlar aldeilis ekki að
láta Egyptaland stöðva sig. Í fyrra,
örfáum dögum eftir að Abiy Ah-
med Eþíópíuforseti hafði tekið við
friðaverðlaunum Nóbels, sagði
hann ekkert geta stöðvað fram-
kvæmdina, og að ef skyldi koma til
stríðsátaka þá væru milljónir
manna í viðbragðsstöðu. Ráðgert
er að byrja að safna í lónið síðar á
þessu ári og ætti rafmagnsfram-
leiðsla að hefjast 2021. Egyptaland
vill að uppistöðulónið verði fyllt á
fimmtán árum, og að tryggt sé að
það vatnsmagn sem þeim berst
haldist óbreytt til lengri tíma litið.
Leiðtogar Eþíópíu vilja fylla lónið á
næstu fjórum til sjö árum. Þeim
liggur jú á að setja túrbínurnar á
fullt því í þeirra huga er stíflan
upphafið að efnahagslegu risa-
stökki þjóðar þar sem landsfram-
leiðsla á mann er í dag ekki nema
um 2.400 dalir.
Útlit var fyrir að tækist að
semja, en um helgina kastaðist aft-
ur í kekki á milli Egyptalands og
Eþíópíu (Súdan er til friðs, enda
búið að sannfæra þarlenda leiðtoga
um að stíflan hjálpi til við að koma
í veg fyrir flóð og skemmdir Súd-
ans-megin). Fulltrúar Egyptalands
hafa samþykkt samningsdrög Ste-
vens Mnuchin fjármálaráðherra,
sem meðal annars tiltaka hve fljótt
uppistöðulónið verður fyllt, en
fulltrúar Eþíópíu segjast vilja ráða
ráðum sínum og þykir orðalag
samningsins ekki í samræmi við
það sem um var rætt. Súdan bíður
á hliðarlínunni.
Blessunarlega virðist sem samn-
ingar séu innan seilingar, og að æs-
ingurinn í leiðtogum Egyptalands
og Eþíópíu sé aðallega pólitískt
sjónarspil. Mnuchin er lunkinn
samningamaður og Trump myndi
fá enn eina fjöðrina í hattinn fái
málið farsælan endi.
Það er líka alveg komið nóg af
drama á Níl, þó þessi lönd fórni
ekki nokkrum hundruðum eða þús-
undum Antoníusa til viðbótar með
stríðsátökum sem væru jafn til-
gangslaus og fórnin sem guðirnir
fengu á sínum tíma.
Á Níl flæðir vald upp í móti
Ásgeir Ingvarsson
skrifar frá Istanbúl
ai@mbl.is
Eþíópía sætti lagi þegar
upplausnarástand var í
Kaíró og hóf að reisa risa-
stóra stíflu. Egyptar líta svo
á að þeir ráði yfir Níl alveg
upp að efstu uppsprettum.
AFP
Útsýnið er fallegt frá Endurreisnarstíflunni sem er þrefalt stærri en Kárahnjúkavirkjun. Að teppa Níl er ekkert grín.