Morgunblaðið - 29.08.2020, Síða 22

Afli íslenskra fiskiveiðiskipa og verðmæti
Heildarafli íslenskra fiskiveiðiskipa, þúsundir tonna, fiskveiðiárin 2005/06 til 2019/20*
Útflutningsverðmæti sjávarafurða fyrstu 10 mán. hvers fiskveiðiárs 2011/12 til 2019/20, ma.kr. á gengi hvers árs, og gengisvísitala krónunnar
Afli íslenskra fiskiveiðiskipa
Þúsundir tonna, fiskveiðiárin 2005/06 til 2019/20*
* Að ágúst undanskildum
Heimild: Hagstofa Íslands og Seðlabanki Íslands
600
400
200
0
Loðna
2005/06 2019/20
400
300
200
100
0
Síld
120
80
40
0
Makríll
350
280
210
140
70
0
Kolmunni
300
200
100
0
Þorskur
120
80
40
0
Ýsa
80
60
40
20
0
Ufsi
80
60
40
20
0
Karfi
1.500
1.250
1.000
750
500
250
0
2005/06 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17 2017/18 2018/19 2019/20
15%
10%
5%
0%
-5%
-10%
2018 2019 2020
sept. okt. nóv. des. jan. feb. mars apríl maí júní júlí ágúst sept. okt. nóv. des. jan. feb. mars apríl maí júní
250
200
150
100
50
0
2010/11 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17 2017/18 2018/19 2019/20
1.202
1.330
1.112 1.098
925
1.028
1.343
1.271
980
1.227
927
1.001
1.166
977
880
Botnfiskafli Uppsjávarafli Heildarafli
442
493
416 431
700
913
Verðvísitala botfiskafurða, 12 mánaða breyting í erlendri mynt, september 2018 til júní 2020
Kórónuveirufaraldur
-7,8%
-3,9%
-2,0%
4,5%
Botfiskafurðir: Ferskar Landfrystar Saltaðar Sjófrystar
Þorskur Annar botnfiskur og flatfiskur Uppsjávarfiskur Skelfiskur og aðrar sjávarafurðir Gengisvísitala krónunnar
212
50
64
184
33
65
184
232
62
74
232
223
67
68
223 212
229
56
62
229
205
36
60
205
168
38
45
168
189
39
53
189
215
40
62
215
219
35
61
219
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
F
iskveiðiárið 2019/2020 sem nú
er að líða hefur ekki gengið
áfallalaust fyrir sig, öðru
nær. Ber hér hæst að nefna
loðnubrest og áhrifin af CO-
VID-19-faraldrinum. Þó má nú segja
að hin fordæmalausa staða sem nú er
uppi í heimsbúskapnum hafi sett allt
aðra merkingu á hlutina. Þannig að
þrátt fyrir að staðan í sjávarútvegi sé
vissulega erfið og óvissan óvenjumikil,
þá er hún samt allt önnur og betri en í
mörgum öðrum atvinnugreinum,“ seg-
ir Ásta Björk.
Hún segir
loðnubrest annað
árið í röð hafa ver-
ið verulega þungt
högg fyrir mörg
sjávarútvegsfyr-
irtæki með til-
heyrandi tekjutapi
og afleiddum
áhrifum. „Að
loðnubresti und-
anskildum,var
ágætisgangur í sjávarútvegi þar til
áhrifa COVID-19 tók að gæta. Slæmt
tíðarfar yfir háveturinn torveldaði þó
veiðar, en á heildina litið gekk fram-
leiðslan ágætlega og ástandið á mörk-
uðum var almennt gott.
Staðan á mörkuðum umturnaðist á
örskömmum tíma um miðjan mars
þegar faraldurinn náði sér á strik,
enda verður höggið þungt á eftirspurn
þegar stór hluti jarðarbúa sætir út-
göngubanni og vinnustöðum og landa-
mærum er víða lokað. Þar ofan á rask-
aði þetta ástand verulega
flutningsleiðum afurða til söluaðila,
sér í lagi með flugi en einnig sjó- og
landleiðina. Það leiddi jafnframt til
aukins kostnaðar fyrirtækjanna vegna
flutninga á sama tíma og þrýstingur
tók að myndast á verðlækkun afurða.“
Samdráttur í magni
Fyrstu áhrif kórónuveirufaraldursins
birtust í mars og var það sérstaklega
auðsjáanlegt hjá fyrirtækjum sem
flytja út ferskar afurðir með flugi, að
sögn Ástu Bjarkar. „Ferðaþjónustan
um allan heim er mikilvægur mark-
aður fyrir matvæli og er ljóst að högg-
ið er þungt þegar hún leggst nánast af
í okkar helstu viðskiptalöndum. Þetta
kom mest niður á eftirspurn eftir
ferskum og sjófrystum afurðum.
Ástandið virðist þó hafa batnað í byrj-
un sumars þegar væntingar voru um
að veiran væri á undanhaldi og í kjöl-
farið fóru mörg ríki að slaka á sótt-
varnaaðgerðum og fyrirtæki juku
starfsemi sína á nýjan leik. Nú virðist
sú bjartsýni hins vegar vera á miklu
undanhaldi með aukinni tíðni sýkingar
frá því um mitt sumar.“
Áhrif faraldursins á sjávarútveginn
eru vel merkjanleg í útflutningstölum
Hagstofu Íslands, útskýrir hún. „Far-
aldurinn skellur á af fullum þunga um
miðjan mars með tilheyrandi áhrifum
á útflutning næstu mánuði. Samdrátt í
útflutningsverðmætum á þessum tíma
má fyrst og fremst rekja til sam-
dráttar í útfluttu magni, en einnig
verður þó nokkuð snarpur viðsnún-
ingur á afurðaverði í erlendri mynt.
Á móti vegur talsverð lækkun á
gengi krónunnar sem vissulega styður
við afkomu greinarinnar í krónum tal-
ið enda eru um 98% sjávarafurða flutt
út. Viðsnúningur á sér svo stað í júní
og í þeim mánuði eykst útflutningur
talsvert á milli ára, þá bæði í magni og
verðmætum.“
Tafir valda skekkju
Ásta Björk segir vísbendingar vera
um að samdráttur hafi orðið á ný í júlí.
Tekur hún sérstaklega fram að ekki sé
hægt að fullyrða að þann samdrátt
megi rekja til kórónuveirufaraldursins
þrátt fyrir að hann hafi birst víða aftur
um þetta leyti. „Hér ber að halda til
haga að útflutningstölur fyrir tiltekinn
mánuð endurspegla ekki að fullu það
sem flutt var út í mánuðinum. Hluti af
afurðunum kann að hafa verið fluttur
út fyrir einhverju síðan en tafir geta
verið á gögnum. Slíkur tímamismunur
er algengari vegna gagna um uppsjáv-
arafurðir en aðrar sjávarafurðir, en
þetta leiðir til þess að erfiðara er að
greina ástandið á hverjum tíma.“
Styrkur í skipulaginu
Hún segir íslensk sjávarútvegsfyr-
irtæki nú standa frammi fyrir mikilli
óvissu vegna kórónuveirufaraldursins
og aðstæður kalli á breytingar í
rekstri þeirra. Þá sé rekstur sjávar-
útvegsfyrirtækja mjög fjölbreyttur og
eru því áhrifin mismunandi á milli fyr-
irtækja á framleiðslu, sölu og birgða-
stöðu.
„Í heildina virðist gangurinn í sjáv-
arútvegi þó almennt hafa verið betri
en á horfðist í fyrstu þegar faraldurinn
skall á. Þar skiptir sveigjanleiki ís-
lenskra sjávarútvegsfyrirtækja og
styrkur þess skipulags sem greinin
býr við sköpum. Sjávarafurðir eru afar
fjölbreyttar, bæði hvað varðar teg-
undir og vinnsluafurðir. Ólíkir af-
urðaflokkar sömu fisktegunda end-
urspegla sveigjanleika, það er að
svigrúm sé til tilfærslu á milli af-
urðaflokka eftir aðstæðum, eins og
þegar skellur kemur á eftirspurn.
Áhersla sjávarútvegsfyrirtækja á að
sækja á fleiri og ólíka markaði er ekki
síður mikilvægur sveigjanleiki, enda
er hægara um vik að bregðast við og
leita annað þegar viðskiptasambönd
eru víðar.
Svo er það aflamarkskerfið, sem
tryggir fyrirtækjum rétt til veiða á
tilteknu aflamagni innan fisk-
veiðiársins, ásamt samþættingu
veiða og vinnslu og órofinni virð-
iskeðju allt til erlendra kaupenda
sjávarafurða,“ útskýrir Ásta Björk
og bætir við: „Þótt ómögulegt sé að
spá fyrir um framhaldið, sem ekki
síst ræðst af því hvernig til tekst að
ráða niðurlögum faraldursins víða
um lönd, munu þessir eiginleikar
vafalaust flýta fyrir aðlögun sjávar-
útvegs að nýjum aðstæðum, en það
hefur sjaldan verið mikilvægara fyr-
ir þjóðarbúið en nú.“
Sveigjanleikinn gegnir lykilhlutverki
Augljóst er að fiskveiðiárið sem er að líða undir lok hafi verið óvenjulegt fyrir margar sakir. Það þótti því
viðeigandi að fá Ástu Björk Sigurðardóttur, hagfræðing Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, til að rýna í
þróun mála undanfarna mánuði.
Ásta Björk
Sigurðardóttir
22 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. ÁGÚST 2020
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum