Bæjarins besta - 30.06.2016, Qupperneq 8

8 FIMMTudagur 30. JÚNÍ 2016
henni var gefið á Rauðamýri, en
fékk ekki afsal af skika á eigin
jörð undir hann og fékk hún því
land hjá bróður sínum. Hún segir
að foreldrar þeirra hafi tryggt
að mestu veraldlegu verðmæti
þeirra, Rauðamýri sjálf sem telur
5000 hektara með heitu vatni og
laxveiðihlunnindum hafi farið í
eigu þeirra systkinanna, en þar
hafi ekkert verið gert og ekkert
þeirra mátt byggja sér bústað þar
vegna deilanna, sem sé innileg
synd og skömm.
„Ég held að ef þeir myndu
koma og sjá móður sína þá
myndu þeir hætta við þetta, en
þeir hafa ekki séð hana síðan þeir
fóru af stað í málaferlin og aldrei
mætt í dómssal sjálfir, heldur
bara sent lögfræðinga sína. Ég
held að það myndi enginn vilja
horfa upp á móður sína líkt og
móður okkar í dag. Ég held að
það sé svo sem ekkert náttúru-
lögmál að elska foreldra sína,
en mér finnst að enginn ætti að
vera vondur við þá. Ég get engan
vegin skilið hvernig einhver
getur gert svona nokkuð og ég
vona satt að segja að ég skilji
það aldrei.“
Hjálpar fólki að hjálpa sér
sjálft
Tal okkar berst að vinnu Auðar
með fólki í gegnum HAM (hug-
ræn atferlismeðferð) sem hún
hefur tileinkað sér af miklum
krafti og einlægni. Hún hefur
alltaf haft áhuga á geðheilbrigð-
isgeiranum og á kjörári hennar
eftir hjúkrunarfræðinámið valdi
hún að vinna á geðdeildum og
undanfarin fimm ár hefur hún
í æ meira mæli helgað honum
krafta sína. Auður segir að það
hafi oft verið erfitt að vinna inn
á geðdeildum á þeim tíma sem
hún var þar, þeim hafi verið
þröngt skorinn stakkurinn og þó
að fólkið þar inni væri allt af vilja
gert þá hafi oft þurft að útskrifa
skjólstæðinga of fljótt af yfir-
fullum deildunum og segir hún
ástandið í geðheilbrigðismálum
ekki hafa batnað síðan þá, því
fari síður og heilbrigðiskerfið í
raun allt að hruni komið verði
ekkert að gert.
„Eftir að ég kom til Ísafjarðar
þá var ekki mikið um úrræði fyrir
fólk sem hafði beðið einhver
skipsbrot í lífinu, ef einhver
leitaði til okkar þá fannst mér
mjög vont að það væri ekkert
í boði fyrir einstaklingana eftir
að þeir útskrifuðust frá okkur,
til að hjálpa þeim að fóta sig í
lífinu að nýju. Á þessum tíma var
Harpa Guðmundsdóttir iðjuþjálfi
að vinna með mér og við fórum
að hitta fólk utan vinnutíma í
litlum hópum. Harpa fór svo í
frumkvöðlanám á Bifröst sem
bar heitið „Í krafti kvenna” og
þar varð geðræktarmiðstöðin
Vesturafl til í kjölfarið.
Svo gerir Heilbrigðisstofn-
unin geðheilbrigðissamning við
Landsspítalann sem fól í sér
komu sálfræðinga vestur. Fyrst
voru tveir sálfræðingar sem
komu aðra hvora viku með viðtöl
og HAM námskeið, en þjónustan
var mjög háð því hvort það var
flogið. Elfa Björt Hreinsdóttir
tók svo við starfinu og ákveður
að fá hjúkrunarfræðinga við
stofnunina með sér við umsjón
HAM námskeiðanna, bæði til
að geta verið með þau vikulega
og líka að ef ekki væri flogið þá
þyrfti námskeiðið ekki að falla
niður. Þannig að hún þjálfaði
tvo hjúkrunarfræðinga, mig og
Svönu Guðnadóttur í þetta.”
Auður segist afar þakklát fyrir
að hafa fengið tækifærið til að
læra þetta af Elfu og samstarfið
hafi verið frábært og svo hafi það
þróast þannig að hún hafi haldið
starfinu áfram. „Í kjölfarið hef
ég sótt fjölmörg námskeið til að
dýpka og þróa skilning minn á
sálrænum stuðningi og hugrænni
atferlismeðferð.”
Hún segist algjörlega elska
að fá að liðsinna fólki við að
finna leiðir til að rétta sig af
með aðferðum hugrænnar at-
ferlismeðferðar og segir hún fólk
almennt svo frábært og hafa svo
mikla hæfni til að finna sjálft
svörin sem það leitar eftir og
með smávægilegri handleiðslu
geti það gert við sig sjálft, ef svo
megi að orði komast.
„Mér finnst gott að líta á þetta
þannig að ef að þú tekur egg og
brýtur það utan frá, þá slokknar
líf, en ef að egg brotnar innan
frá, þá kviknar líf. Þú getur ekki
troðið einhverjum skoðunum og
hugmyndum inn hjá fólki, fólk
verður að fá að finna sjálft svörin
í eigin lífi. Ég sé svo oft hvernig
það kviknar ljós hjá fólki þegar
það áttar sig sjálft á leiðum sem
það vill fara í aðstæðunum sem
það er í.“
Auður segir að með einfaldaðri
nálgun HAM sé það hvernig við
hugsum um hlutina, fremur en
hluturinn sjálfur sem getur valdið
okkur vanlíðan og við höfum
vald yfir hugsunum okkar og þar
af leiðandi vald til að láta okkur
líða vel í lífinu. Hún segir að
af öllu sem hægt er að taka frá
okkur sé ekki hægt að taka það
frá okkur að geta hugsað eins og
við viljum. Auður segir að stund-
um sé það svo að einstaklingar
þurfi á dýpri meðferð að halda
og stundum þurfi lyf til að geta
tekist á við vandann og oft þurfi
að leiða fólk í gegnum vandann
og styðja þangað til að það hefur
lært að labba sjálft.
Nýjar áskoranir
Fyrir átta árum var Auði sagt
upp starfi sínu sem deildarstjóri
við Heilbrigðisstofnunina vegna
skipulagsbreytinga er stjórn-
endastöðum þar var fækkað og
var hún á biðlaunum í eitt ár eftir
uppsögnina og mátti í raun ekki
vinna annað starf á meðan.
„Ég var mjög hrædd um að
ég yrði þunglynd við aðgerðar-
leysið, svo ég ákvað strax að ég
myndi halda áfram að vakna á
morgnanna líkt og ég var vön og
finna mér einhver verkefni. Svo
það varð úr að Bryndís Friðgeirs
hjá Rauða krossinum ættleiddi
mig og sendi mig til dæmis á
námskeið í sálrænum stuðningi
og almennri skyndihjálp, þannig
að ég öðlaðist kennsluréttindi
í því.”
Eitt hefur leitt af öðru í störfum
Auðar fyrir Rauða krossinn og
fyrir nokkru síðan þurfti hún að
skjótast á Ísafjarðarflugvöll með
pakka og þar var fyrir Jóhann
Thorarensen sálfræðingur, sem
meðal annars hefur mikið starfað
í áfallateymi Rauða krossins.
„Hann spyr mig þarna hvort hann
megi benda á mig sem fulltrúa
í alþjóðlegt áfallahjálparteymi
sem Rauði krossinn var að koma
á laggirnar og þar sem ég kann
ekki að segja nei þá sagði ég strax
já við því, enda þótti mér það afar
spennandi.“
Auður fékk í kjölfarið boð um
að koma í viðtal og hefur hún nú
verið valin ein af níu íslendingum
til starfans. Auður segist afar
montin af því að hafa verið valin í
þennan hóp og er hún eini hjúkr-
unarfræðingurinn í hópnum,
sem að mestu samanstendur af
sálfræðingum. Hún hefur verið
við þjálfun um hríð og á eftir að
ljúka tveimur námskeiðum með
félögum sínum í teyminu áður
en byrjað verður að senda þau
á vettvang þar sem þau munu
þjálfa upp fólk um allan heim,
oftar en ekki á hamfarasvæðum,
við að veita sálrænan stuðning.
Ef hamfaraástand skapast eða
flóttamannaaðstoðar er þörf
getur teymið með stuttum fyr-
irvara verið kallað til og er þá í
þeirra verkahring að þjálfa upp
fólk á vegum Rauða krossins á
viðkomandi stað, bæði í að veita
sálrænan stuðning og að vinna að
verkefnum líkt og að skapa skjól
fyrir börn sem eru afar varnarlaus
inn í aðstæðum sem þessum.
„Mér finnst þetta verkefni gíf-
urlega spennandi og á sama tíma
upplifi ég líka raunveruleikann
við að þurfa að fara inn í aðstæður
sem kunna að vera afar krefjandi.
Á námskeiði sem ég sat um
daginn fengum við að leita lausna
við aðstæðum sem höfðu í raun
og veru skapast og ég fann alveg
fyrir þunganum af því.”
Mikil tengsl á milli andlegrar
og líkamlegrar heilsu
Auður virðist með öllu óþreyt-
andi í störfum sínum að bættri
líðan fólksins í samfélaginu, því
auk þess að vera að vinna fulla
vinnu við Heilbrigðisstofnunina
kennir hún námskeið bæði við
Fræðslumiðstöð Vestfjarða sem
og Starfsendurhæfinguna. Hún
segir að sennilega megi finna
hjá henni einhverja ofvirkni-
tendensa en á sama tíma finnist
henni líka bara svo gaman að
vinna þetta gefandi starf.
„Fjölskyldan mín myndi
reyndar segja að ég væri meira
en lítið ofvirk og ég veit ekki
hvað það eru mörg ár síðan ég
horfði síðast á sjónvarpsfréttir.
Mér finnst manneskjur bara svo
ofboðslega spennandi að ég er
yfirleitt alltaf að sækja mér meiri
þekkingu á hvernig við virkum.
Ég hef svo gaman af fólki,
sérstaklega þeim sem hugsa á
annan hátt en ég, einu sinni var
það þannig að ég var næstum
því hneyksluð ef fólk var með
aðrar skoðanir en ég, en í dag
elska ég það.
Ég myndi ekki vilja vera að
ganga í gegnum þessar hörm-
ungar sem við höfum skapað
í minni fjölskyldu með sama
hugarfar og ég var með fyrir 10-
15 árum þar sem ég var sannfærð
um að öll dýrin í skóginum þyrftu
að vera vinir og ég var alltaf að
passa að það yrðu engir árekstrar.
Það er svo vonlaus staða að vera
í, því höfum ekki vald yfir öðru
fólki og þar af leiðandi getum við
ekki borið ábyrgð á því.”
Auður segist í starfi sínu sjá
gífurleg tengsl á milli andlegs
og líkamslegs heilbrigðis. „Það
er svo miklu auðveldara í okkar
samfélagi að leita sér aðstoðar ef
maður er með verk í bakinu, held-
ur en vegna andlegrar vanheilsu,
þá mætum við oft fordómum og
þá ekki síst okkar eigin. Þó það
hafi verið mikil opnun þá er enn
fólk sem sífellt leitar lækninga
vegna líkamlegra einkenna þegar
það er í raun eitthvað andlegt
sem er að hrjá það, en eins og
heilbrigðisþjónustan er upp-
byggð þá er yfirleitt ekki hægt
að komast að því í 15 mínútna
læknisheimsókn.
Tökum sem dæmi vefjagigt,
þar sem oftar en ekki eiga í hlut
einstaklingar með áfallasögu.
Þetta eru raunverulega mjög
sárir verkir og fólki líður alveg
hræðilega, en við vitum að rótin
er af andlegum toga og þá er ég
alls ekki að tala um að fólk þjáist
af einhverri ímyndunarveiki.
Heldur er búið að berja svo á
fólki tilfinningalega að það er
komið út í líkamleg einkenni. Við
þurfum að horfa miklu meira á
manneskjur sem bæði líkama og
sál og andleg veikindi eru ekki
þannig að það sé bara hægt að
gefa fólki einhverjar töflur og þá
lagist það bara. Það þarf hjálpa
fólki að finna lausn. Alveg eins
og að fólk hamast við að halda
líkamanum í lagi þá þarf að
leggja rækt við andlegu hliðina
og við megum alveg spyrja
okkur reglulega hvað við séum
að gera til að viðhalda andlegu
heilbrigði. Við getum ekki hlaðið
endalaust á okkur án þess að
taka reglulega til. Ég held að
við þurfum að læra að stoppa og
finna leiðir til að hlaða batteríin
og taka ábyrgð á góðri geðheilsu.
Þetta er líka spurning um af-
stöðu, við getum valið að horfa
alltaf á það sem okkur vantar
frekar en að horfa á það sem við
höfum og eftir að grunnþörfum
hefur verið mætt þá er ham-
ingjugenið í fólgið í því að vera
þakklát fyrir það sem við höfum,”
segir Auður að lokum.
annska@bb.is