Bæjarins besta - 11.06.1997, Page 6

6 MIÐVIKUDAGUR 11. JÚNÍ 1997
Heimsókn í
ratsjárstöðina
á Bolafjalli
– undir leiðsögn Viðars Axelssonar stöðvarstjóra, sem segir að stöðin
hafi svipað gildi fyrir Bolungarvík og ef frystitogari væri gerður út þaðan
Ratsjárstöðin á Bolafjalli við Bolungarvík er í hugum margra sveipuð
dulúð líkt og flest mannvirki Bandaríkjahers á landinu. Stöðina ber þó
vart að flokka sem hernaðarmannvirki því að auk þess að sinna eftir-
litsþætti vegna flugumferðar fyrir Varnarliðið þá gegnir stöðin einnig
veigamiklu hlutverki í þágu íslenskra flugmálayfirvalda. Starfsmenn
stöðvarinnar eru allir Íslendingar á launum hjá Ratsjárstofnun sem sér
um reksturinn samkvæmt samningi sem gerður var við bandarísk
stjórnvöld árið 1987.
BB ákvað að forvitnast um starfsemina á Bolafjalli og hafði samband
við Viðar Axelsson stöðvarstjóra, sem tók vel í beiðni blaðsins um að
fá að koma í heimsókn. Hann þurfti þó fyrst að fá grænt ljós hjá yfir-
boðurum sínum og fulltrúum Varnarliðsins sem gáfu leyfi sitt eftir að
Viðar hafði sent þeim upplýsingar um blaðamann og tilgang heim-
sóknarinnar. Það var svo morgun einn fyrir skömmu sem farið var af
stað í fylgd Viðars frá bækistöðvum Ratsjárstofnunar í Minnihlíð
áleiðis á topp Bolafjalls þar sem lífið er með talsvert öðru sniði en
gengur og gerist.
Í upphafi ferðar
Í Minnihlíð í Tungudal leigir
Ratsjárstofnun aðstöðu undir
ýmsan búnað sem þarf til
reksturs stöðvarinnar á fjallinu.
Þar eru t.d. geymdir vélsleðar
þeir sem starfsmenn nota til að
komast á milli yfir vetrar-
tímann, ásamt varahlutum í
tæki og tól. Viðar er sjálfur á
öflugum jeppa og byrjar í upp-
hafi ferðar á að hafa talstöðv-
arsamband við félaga sína á
fjallinu en hann segir það reglu
sem hafi með öryggi að gera.
Venjulega taki um fimmtán
mínútur að komast á leiðarenda
og hafi viðkomandi ekki skilað
sér eftir þann tíma sé farið að
grennslast fyrir um hann. Á
leiðinni gluggar blaðamaður í
söguna að baki stofnunar
Ratsjárstofnunar og Ratsjár-
stöðvanna á Bolafjalli, Gunn-
ólfsvíkurfjalli, Stokksnesi og
Miðnesheiði í bæklingi sem
Viðar hefur látið honum í té.
Forsagan
Þar kemur fram að á árunum
frá 1953 til 1957 hafi Varnar-
liðið hafið rekstur ratsjárstöðva
á Miðnesheiði, Heiðarfjalli,
Stokksnesi og Straumnesfjalli
til eftirlits með lofthelgi Ís-
lands. Ratsjárstöðvunum á
Straumnesfjalli og Heiðarfjalli
var lokað á árunum 1960 til
1961 og var eftirlit með loft-
svæðinu út frá norðanverðum
Vestfjörðum til svæðisins
norður af Norðausturlandi
takmarkað eftir það. Á árunum
1976 til 1983 tæplega tvöfald-
aðist fjöldi útkalla orustuflug-
véla Varnarliðsins vegna um-
ferðar óþekktra flugvéla í loft-
helgi Íslands og var því ljóst
að auðvelda þurfti Varnarliðinu
að rækja eftirlitshlutverk sitt
og tryggja jafnframt betur ör-
yggi almenns farþegaflugs.
Bygging ratsjárstöðva á
Norðvestur- og Norðaustur-
landi var talinn vænlegasti
kosturinn til að leysa vandann.
Þá höfðu íslensk stjórnvöld
einnig í huga að íslenskar
stofnanir gætu haft bein afnot
af nýjum ratsjárstöðvum vegna
almennrar flugumferðar, sigl-
inga í grennd við stöðvarnar
og til veðurathugana og ljóst
var að hægt yrði að veita
fullkomna flugumferðarþjón-
ustu fyrir innanlands- og milli-
landaflug. Þess má geta að þá
var gert ráð fyrir sérstökum
skiparatsjám á norðurstöðv-
unum, sem enn eru til um-
fjöllunar.
Áhugi Atlantshafsbanda-
lagsins á því að bæta úr fyrr-
greindu ófremdarástandi varð
þess valdandi að í nóvember
1983 var hafin ítarleg athugun
á því með hvaða hætti og hve
fljótt yrði unnt að reisa nýjar
ratsjárstöðvar á Vestfjörðum
og Norðausturlandi, auk endur-
nýjunar á fyrri stöðvum. Ís-
lensk stjórnvöld lögðu áherslu
á að kannað yrði hvernig
Íslendingar gætu tekið að sér
rekstur og viðhald nýrra ratsjár-
stöðva og hvernig upplýsingar
frá þeim gætu nýst flugum-
ferðarstjórn og siglingum á sjó.
Miðað var við að Mannvirkja-
sjóður Atlantshafsbandalagsins
myndi að mestu leyti greiða
kostnað vegna framkvæmda,
bandarísk stjórnvöld greiða
allan rekstrarkostnað, en
Íslendingar legðu til landsvæði
og önnuðust rekstur ratsjár-
stöðvanna. Varnarmáladeild
utanríkisráðuneytisins fól hópi
sérfræðinga að gera fyrrnefnda
athugun og í júní 1985 var
Ratsjárnefnd formlega stofnuð
og síðar Ratsjárstofnun sem
falið var að annast rekstur
stöðvanna.
Starfsmenn hafa
lokast uppi
Við erum enn í bílnum með
Viðari á leiðinni upp á Bolafjall
eftir þessa lykkju á leiðinni
sem ætluð var til að lesendur
áttuðu sig betur á í hverju
starfsemi stöðvanna felst og
þeim þáttum sem urðu þess
valdandi að ráðist var í bygg-
ingu þeirra. Viðar segir að flest
þau viðmið sem sett voru í
upphafi séu í gildi og í dag reki
Ratsjárstofnun fyrrgreindar
fjórar ratsjárstöðvar og að
upplýsingar frá þeim séu nýttar
af flugstjórnarmiðstöðvum
Varnarliðsins og Flugmála-
stjórnar. Hjá stofnuninni starfa
62 starfsmenn sem hafa fengið
þjálfun á sínu sérsviði bæði
innanlands og utan og þar af
starfa 12-15 manns við stöðina
á Bolafjalli sem tekin var í
notkun haustið 1990.
Á leiðinni upp er Viðar
spurður um ýmislegt er varðar
flutninga starfsmanna til og frá
vinnu. Hann segir að hluti
starfsmanna fari upp að morgni
og niður að kvöldi en tækni-
menn vinni á vöktum. Yfir
veturinn eru tæknimenn uppi í
sex daga í einu og fá svo frí en
yfir sumarið skipta þeir á milli
sín 12 tíma vöktum og fara til
síns heima á láglendinu eftir
vaktirnar. Yfir vetrartímann
ferðast starfsmenn mest á
vélsleðum en farið er með
snjóbíl þegar þess gerist þörf
vegna ófærðar. Ratsjárstofnun
er með samning um afnot á
snjóbíl Slysavarnafélagsins í
Bolungarvík og er ökumaður
bílsins einnig á vegum félags-
ins. Það segir sig sjálft að oft
getur leiðin upp á fjallið verið
torfær vegna óveðurs og ófærð-
ar og segir Viðar að það hafi
komið fyrir að allur mann-
skapurinn hafi verið lokaður
uppi í allt að fimm daga.
Almenn umferð
um veginn bönnuð
Viðar stöðvar nú bílinn við
afleggjarann upp á Bolafjall
en þar lokar leiðinni keðja sem
strengd er yfir veginn en
umferð um veginn er lokuð
ökutækjum öðrum en starfs-
manna. Sú ráðstöfun hefur
verið umdeild í nokkur ár og
vilja margir opna leiðina fyrir
almennri umferð hafandi í huga
ferðafólk sem sækist mjög í að
komast upp á Bolafjall. Viðar
segir að Bolungarvíkurkaup-
stað og Vegagerð ríkisins hafi
verið boðið að taka við veg-
inum og bera ábyrgð á honum
en því boði hafi ekki verið tekið
fram að þessu. Hann segir ljóst
að á meðan Ratsjárstofnun
hefur yfirráð yfir veginum
verði almenn umferð bönnuð
vegna þess að stofnunin treysti
sér ekki til að taka þá ábyrgð
sem fylgja myndi frjálsri
umferð. Hins vegar sé öllum
heimilt að fara veginn gang-
andi, en það sé ekki nema um
hálftíma gangur frá afleggjar-
anum upp á fjallið. Viðar segir
að ef vegurinn yrði opnaður
fyrir almenningi þá myndi
fylgja því aukið viðhald og
fleira. Hann rifjar upp að einu
sinni hafi ferðafólk sem fór
akandi upp fjallið, lokast uppi
vegna grjóthruns. „Það kom
auðvitað enginn til að opna
veginn, hvorki Vegagerðin eða
starfsmenn Bolungarvíkur-
kaupstaðar þannig að á endan-
um þurfti ég að fá moksturstæki
til að losa fólkið úr prísund-
inni,“ segir Viðar.
Eftir að Viðar hefur strengt
keðjuna aftur fyrir veginn og
læst henni, er ferðinni upp
fjallið haldið áfram. Hann segir
aðspurður að veðurfar á fjallinu
sé oft æði ólíkt veðrinu niður í
byggð og þá sérstaklega á
veturna. Það er þó ekki alltaf
verra uppi. „Í gær var t.d. þoka
alveg niður undir húsþök í
Bolungarvík en þá var sól og
blíða uppi. Við keyrum oft upp
úr þokuslæðunni á leiðinni upp
og það er gaman að verða vitni
að umskiptunum yfir í heið-
ríkjuna.“
Kúlan er 23
metrar að hæð
Loks er leiðarenda náð og
Viðar stöðvar bílinn við girð-
inguna sem umlykur ratsjár-
stöðina. Fyrir utan 23 metra
háa og 21 metra breiða trefja-
plastkúluna sem skýlir loftneti
ratsjárinnar fyrir veðri og
vindum, vekja margir háir
staurar eða möstur eftirtekt.
Viðar útskýrir og segir að þetta
séu loftnet sem taki við fjar-
skiptum flugvéla en tal- og
gagnaflutningar eiga sér stað
milli eftirlitsstöðvanna og
flugvéla í gegnum fjarskipta-
búnað ratsjárstöðvanna. Gögn
þessi eru send um samskipta-
kerfi til eftirlitsstöðvanna en
kerfið samanstendur af ljós-
leiðarakerfi annars vegar og
örbylgjukerfi hins vegar. Aðal-
sambandið er um ljósleiðara-
kerfið en örbylgjukerfið er
notað til vara.
Viðar segir að í ratsjárstöð-
inni séu tvær sambyggðar rat-
sjár, þ.e. frumratsjá með þrí-
víddarupplýsingum og svar-
ratsjá. Langdrægni ratsjánna er
allt að 250 sjómílur, nema þar
sem hindranir takmarka út-
sýnið. Frumratsjáin gefur kost
á að fylgjast með allri flug-
umferð á sviði ratsjárinnar, en
svarratsjáin gefur aðeins upp-
lýsingar um flugvélar sem
búnar eru sérstökum ratsjár-
vörum. Ratsjármerkin eru send
í stafrænu formi um samskipta-
kerfi Pósts og síma til eftirlits-
stöðvarinnar á Keflavíkur-
flugvelli og flugstjórnarmið-
stöðvarinnar í Reykjavík.
Reglur vegna gesta
eru strangar
Eftir að þessir tæknilegu
þættir hafa verið útskýrðir fyrir
blaðamanni býður Viðar hon-