Börn og menning - 01.09.2004, Blaðsíða 6

4
Börn og menning
leiklist
Silja Aðalsteinsdóttir
Gleði-Glaumur hittir Snuðru og Tuðru
Það er barn í salnum. Ráðstefna um barnaleikhús í Gerðubergi 27. mars 2004.
Spjall um barnaleiksýnlngar I áratug eða svo.
Allra fyrst vil ég taka fram að ég er ekki
leikhúsfræðingur. Ég stend hér i krafti
þess að undanfarin 14 ár hef ég gagnrýnt
margar barnasýningar í leikhúsum, fyrst
fyrir Rikisútvarpið, síðan fyrir DV (og
núna fyrir Viðskiptablaðið). Ég tala þvi
sem gagnrýninn leikhúsgestur, mamma
og amma.
Ég komst að einu núna í vikunni. Ég
komst að því hver er harðasti og óvægasti
gagnrýnandinn af öllum samanlögðum.
Það er minnið.
Dómur þess er algerlega afdráttarlaus:
Annaðhvort man maður eða ekki, alla
vega í ótrúlega mörgum tilvikum. Við
undirbúning þessa erindis las ég meira að
segja umsagnir sem ég hafði sjálf skrifað um
leiksýningar sem ég hafði alveg áreiðanlega
séð - samt mundi ég ekki rasgat. Las hól
um leikara í hlutverkum og sá ekkert fyrir
mér. Las lýsingu á sviðsmynd og gat alls ekki
framkallað myndina.
Svo eru aðrar sýningar kýrskýrar í hausnum
- maður getur bara sett myndbandið af stað
í minninu og sýningin rúllar fram. Er þetta
ekki makalaust?
Frábær leikhúsupplifun
Ég byrjaði þessa vinnu á að spyrja sjálfa
mig hver væri besta barnasýningin sem
ég hefði séð og svarið barst undraskjótt:
Skilaboðaskjóðan í Þjóðleikhúsinu. Leikritið
sem Þorvaldur Þorsteinsson samdi í kringum
samnefnda bók sína sem ég hef oft sagt að
sé besta bók í heimi og algert kraftaverk.
Hvað var svona gott við Skilaboðaskjóðuna
og gerir að verkum að hún stendur enn upp
úr eftir rúmlega 10 ár (frumsýnd seint í
nóvember 1993)?
Fyrst og fremst er það sjálfur sögukjarninn,
sagan af drengnum sem þráir frægð og frama
(og líka að láta gott af sér leiða) og laumast
út að næturlagi til að leggja nátttröllið að
velli en verður fangi þess. Hann er alveg
að týna Ifftórunni þegar hinni hugrökku
móður hans tekst á síðasta augnabliki að
bjarga honum með hjálp allra dýranna í
Ævintýraskóginum og óviljandi hjálp hinna
illu afla líka. í leikhúsinu bættumst við
áhorfendur við í hinn mikla björgunarkór
og drógum ekki af okkur. Þessi saga er sögð
af list, stíllinn fjörmikill og leikið sér með
klisjurnar á skapandi, póstmódernan hátt.
Leikritið var sett upp ( Þjóðleikhúsinu en
ekki Möguleikhúsinu og þess vegna þurfti
að spinna við söguna, hún hefði bara
dugað í 45 mínútna sýningu. I viðbótartexta
sýnir Þorvaldur enn snilld sína því þar lifna
persónur sem í sögunni fá lítið rúm eða eru
jafnvel nöfnin tóm, ævintýrapersónurnar
Mjallhvít, Rauðhetta og Hans og Gréta en þó
einkum dvergarnir sem eru óljósir í sögunni
fyrir utan Dreitil en urðu hver af öðrum
sprelllifandi á sviðinu. Auk þess lætur hann
Putta ekki aðeins hitta Nátttröllið í nóttinni
heldur aðrar vafasamar persónur sem kalla
fram í huga að minnsta kosti hinna fullorðnu
leikhúsgesta margar þær hættur sem mæta
ungu fólki í (nætur)lífinu. Úlfurinn, Stjúpan
og Nornin verða í leiksýningunni að töfrandi
fulltrúum spillingarinnar, ísmeygilegar og
háskalega heillandl. Banvænar ef þær
nenntu að bana þessum drengstaula. Og þó
að ungir leikhúsgestir hafi kannski ekki gert
sér meðvitaða grein fyrir margfeldni þessara
sjarmerandi undirheimapersóna þá hefur
undirmeðvitundin vafalaust bært á sér og
farið að hvísla varnaðarorð. Boðskapurinn
er sýndur en ekki sagður (og þaðan af síður
tugginn ofan í áhorfendur) sem er einn
hinna stóru kosta verksins.
Það var Kolbrún Halldórsdóttir sem
setti þessa ógleymanlegu sýningu upp og
meðal leikaranna voru Margrét Pétursdóttir
(Maddamamma) og Harpa Arnardóttir (Putti)
sem mikið hafa starfað í barnaleikhúsi sfðan,
sömuleiðis Felix Bergsson sem lék Nornina