Morgunblaðið - 13.02.2021, Qupperneq 6

Ómar Garðarsson
fréttaritari í Vestmananeyjum
H
ún ólst upp við hefð-
bundnar aðstæður í
Vestmannaeyjum. Klár-
aði grunnskólann, byrj-
aði ung að vinna í fiski,
stundaði og þjálfaði fimleika af
krafti. Núna er hún verkstjóri yfir
allri bolfiskvinnslu í Vinnslustöð-
inni. Þar er í mörg horn að líta og
vinnudagurinn oft langur. Ekki
varð Covid-19 til að létta róðurinn
en með samstöðu allra hefur tekist
að sigla fram hjá öllum skerjum og
enn sem komið er hefur starsfólkið
og um leið Vinnslustöðin í heild
sloppið vel í baráttunni við þennan
ófögnuð.
„Ég byrjaði að vinna hjá pabba
þegar hann var yfir saltfiskinum í
VSV og ég í áttunda og níunda bekk.
Það gaf meiri pening og meiri vinnu
en unglingavinnan. Góður félags-
skapur, hresst og skemmtilegt lið
og margir sem eru að vinna þarna
enn þann dag í dag,“ segir Marta.
En lífið er ekki bara saltfiskur.
„Ég æfði fimleika í þrettán ár og
þjálfaði í ein fimm eða sex ár. Var
byrjuð að þjálfa með skóla og hélt
því áfram þangað til ég var átján
ára. Í dag er ég byrjuð aftur að æfa
fimleika, svokallaða fullorðins-
fimleika. Í nokkur ár vann ég í
verslunum en einhvern veginn lá
leiðin alltaf aftur í Vinnslustöðina.“
Marta byrjaði á gólfinu en svo lá
leiðin upp á við. „Ég var í eftirlitinu,
næst flokksstjóri á vöktum í síld,
loðnu og makríl þar sem unnið var á
vöktum allan sólarhringinn. Árið
2019 fannst mér nóg komið af vökt-
um. Hentaði illa fyrir heimilislífið
og dótturina og þá er mér boðin
verkstjórastaðan í bolfisknum. Ég
er yfir botnfisksalnum, humrinum
sem og öðru. Við verkstjórarnir og
flokksstjórar allra deilda vinnum
þetta sem heild. Ég með áherslu á
botnfisksalinn og hef yfirumsjón yf-
ir vinnslunni sem er mitt aðalsvið.
En það tengist á endanum í öllum
deildum.“
Heppnar mæðgur
Í dag eru á milli 60 og 70 manns í
vinnslunni sem er hinn fasti kjarni.
„Svo fjölgar á vertíðinni þegar
vinnslan fer á fullt í saltfiski og
loðnan sem við fáum loksins kallar á
aukinn mannskap.“
Dagurinn er tekinn snemma í
fiskinum og sjálf er Marta komin á
fætur fyrir allar aldir. „Vinnslan er
frá klukkan tíu mínútur í sjö á
morgnana til tíu mínútur yfir þrjú
eftir hádegi. Það er hefðbundinn
vinnutími. Við mæðgurnar vöknum
klukkan sex og ég er mætt ekki
seinna en hálfsjö. Um hálfátta þeg-
ar allt er komið í gang fer ég heim
og græja Ragnheiði Rut fyrir skól-
ann, sem tekur tíu mínútur. Við eig-
um frábæra fjölskyldu hér í Eyjum
sem hjálpar okkur mikið. Afi Gústi
og amma Fríða skutla henni í skól-
ann áður en þau fara í morgungöng-
una sína og ég fer aftur í vinnu.
Þegar ég þarf að mæta fyrr fær
Ragnheiður Rut að sofa hjá ömmum
sínum og öfum, ömmu Rut og afa
Jonna og Fríðu og Gústa. Þau eru
okkar kjarni hér í Eyjum og við er-
um einstaklega heppnar mæðgur.“
Þetta breytist þegar vaktir eru.
„Þá er unnið frá því fimm á morgn-
ana til fimm eða hálfsex á daginn.
Tólf tímar og getur verið meira.“
Samskipti á táknmáli
Ef hægt er að tala um blandaða vinnu-
staði á það við fiskvinnslu út um land
allt. Í VSV er um helmingur starfs-
fólksins útlendingar. „Mest eru þetta
Pólverjar og Portúgalar og sam-
skiptin ganga vel. Flestir kunna eitt-
hvað í ensku og margir Pólverjarnir,
sem hafa sest hér að og eru komnir
með fjölskyldu og börn, hafa lært ís-
lensku. Annars notar maður bara
táknmál og helstu orð sem fólk skilur.
Við erum með tvo pólska flokksstjóra.
Annar talar reiprennandi íslensku og
hinn ensku og það hjálpar mikið.
Þetta er hörkuduglegt fólk sem gam-
an er að vinna með. Það er góður mór-
all, allir að vinna saman, hjálpast að og
verkefnið er bara eitt, að klára daginn
sem best.“
Miklar kröfur
Fiskur sem fer um hendur fisk-
vinnslufólks á Íslandi í dag er afurð
sem oftar en ekki fer beint á disk
neytenda og það eru gerðar miklar
kröfur um nýtingu hráefnis, með-
ferð og hreinlæti. „Við erum að
vinna með mat og áherslan því mikil
á hreinlæti. Tyggjó og eyrnalokkar
eru bannaðir. Þú ferð aldrei inn í
vinnsluna nema með hárnet og ekk-
ert má standa út af. Karlar með
skegg eru með skeggnet og allir
með ermahlífar og þú snertir ekki
afurðina án þess að vera í hönsk-
um.“
Þegar talið berst að stöðu fisk-
verkafólks almennt og viðhorfi fólks
til starfa í sjávarútvegi segist Marta
vera sátt. „Ég væri ekki í fiski ef ég
væri ósátt, alls ekki. Mér líður vel
og finnst vinnan skemmtileg. Hún
er fjölbreytt og maður er alltaf að
læra eitthvað nýtt. Mikið um að
vera og líf og fjör. Ég get ekki
kvartað undan starfsfólkinu okkar.
Það virðir mig sem yfirmann en sem
verkstjóri er ég ekki að setja mig á
hærri hest en aðrir. Vil frekar hafa
fólkið með en á móti.
Þegar ég segist vinna sem verk-
stjóri í fiski, spyr fólk hvað ég sé
gömul. Ég svara því og þá er næsta
spurning: Hvað ertu búin að vera
lengi verkstjóri? Það vekur athygli
að þrítug stelpa úr Eyjum sé í þess-
ari stöðu hjá stóru sjávarútvegsfyr-
irtæki,“ sagði Marta að endingu.
Í lykilstöðu hjá stóru sjávarútvegsfyrirtæki
Marta Möller, verkstjóri í Vinnslustöðinni í
Vestmannaeyjum (VSV), er Eyjakona í húð og
hár, fædd 1990 og hefur komið sér vel fyrir
með dótturinni, Ragnheiði Rut Ólafsdóttur
Möller, í gömlu húsi við Vestmannabrautina.
Ljósmynd/Óskar Pétur Friðriksson
„Í nokkur ár vann ég í verslunum en einhvern veginn lá
leiðin alltaf aftur í Vinnslustöðina,“ segir Marta. Hún og
dóttirin Ragnheiður Rut nýta gott veður til útivistar.
6 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 13. FEBRÚAR 2021
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Útbreiðsla skollakopps í Hrútafirði,
Bitrufirði, Miðfirði, Steingrímsfirði
og við Grímsey var rannsökuð í lok
september 2020 og hafa niðurstöður
verið birtar á vef Hafrannsókna-
stofnunar. Þar segir að 17 staðir
voru rannsakaðir á fimm til 12 metra
dýpi og var notaður ígulkeraplógur
við veiðar.
Alls fannst skollakoppur á 15 af
þessum stöðum eða í 88% tilfella. Þá
segir að ígulkerin voru yfirleitt í
löndunarstærð og oft í töluverðu
magni. Á 65% þeirra svæða sem
voru skoðuð greindust kóralþör-
ungar, en þó í mismiklu magni.
Sunnanverður Steingrímsfjörður
reyndist ákjósanlegasta veiðisvæðið
og var fjöldi skollakopps þar mikill
og ígulkerin yfir löndunarstærð, auk
þess sem lítið var um kóralþörunga.
Aflinn í Miðfirði var þokkalegur og
ígulkerin stór „en þarna eru víða
þekkt kóralþörungasvæði sem ber
að varast“.
Engar plógveiðar á svæðum
með kóralþörunga
Lítill þéttleiki var í Hrútafirði og
Bitrufirði og skollakoppurinn sem
þar veiddist lítill. Í fjörðunum tveim-
ur var einnig mikið af kóralþörungi.
„Greinóttir kóralþörungar mynda
afar viðkvæmt og fjölbreytilegt bú-
svæði með hátt verndargildi. Þau
eru talin mikilvæg fyrir ungviði
nytjastofna og ætti því ekki að
stunda plógveiðar á slíkum svæð-
um.“
Það var Þórishólmi ehf. í Stykk-
ishólmi stóð fyrir leiðöngrunum og
var ígulkeraveiðibátur þeirra, Sjöfn
SH 707, notaður við könnunina og
var Gunnar Víkingsson skipstjóri.
Til rannsóknanna var notaður
ígulkeraplógur, 2,5 m að breidd.
Ljósmynd/Alaska Sea Life Center
Skollakoppur er annað af tveimur
algengustu ígulkerunum við Ísland.
Skollakoppurinn í
Steingrímsfirði stór