Morgunblaðið - 13.02.2021, Blaðsíða 8

Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
A
ugljóst þykir að verkefni Fiskistofu eru
töluverð áskorun enda hafsvæðið um-
hverfis Ísland stórt, auk þess sem 60
hafnarvogir eru víðsvegar um landið og
um 1.300 skip og bátar eru með aflamark
og sambærilegur fjöldi með sérveiðileyfi. Drónar
þykja því tilvalið tæki til stuðnings veiðieftirlitinu en
notkun þeirra er háð skilyrðum. „Fiskistofu ber að
hafa eftirlit með framkvæmd laga um stjórn fisk-
veiða og fleiri laga,“ segir Elín B. Ragnarsdóttir,
sviðsstjóri veiðieftirlits Fiskistofu, og hún segir að
stofnuninni beri þar af leiðandi lagaleg skylda til
þess að finna leiðir sem gera veiðieftirlitinu kleift að
ná sem mestum árangri. Hún telur framtíð eftirlits-
ins liggja í rafrænu eftirliti þar sem greining gagna,
myndavélar og drónar skipa aukin sess.
Fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar um
starfsemi Fiskistofu árið 2019 að eftirlit stofnunar-
innar væri ófullnægjandi og að eftirlitið þyrfti að
vera skilvirkt, gagnsætt og hafa tilætluð fælingar- og
varnaðaráhrif. Fiskistofa hefur metið það svo að
notkun nýrrar tækni sé leið til að koma til móts við
þær athugasemdir sem gerðar hafa verið við starf-
semi stofnunarinnar og hefur stofnunin fengið öll
þau leyfi sem drónaeftirlit krefst.
Framlenging áaugum eftirlitsmanns
Drónaverkefnið hefur átt sér nokkurn aðdraganda
og hefur Fiskistofa meðal annars átt í samskiptum
við Persónuvernd til að ganga úr skugga um að
drónaeftirlitið uppfylli skilyrði laga. „Við leituðum til
Persónuverndar með þessar hugmyndir og hvernig
við vildum framkvæma þetta. Í svari frá Persónu-
vernd gera þeir ekki athugasemd við vinnslu per-
sónuupplýsinga með þeim hætti sem við lýstum í
okkar erindi, en útiloka ekki að taka málið til frekari
skoðunar ef tilefni er til,“ segir Elín.
„Við lítum svo á að þetta sé framlenging á augum
eftirlitsmanns. Drónanum er stjórnað af eftirlits-
manni, það er ekki upptaka í gangi,“ útskýrir hún og
vísar til þess að eftirlitsmenn horfa aðeins á beint
streymi frá myndavél drónans. „Þeir fljúga yfir og
verði þeir þess áskynja að brot sé í gangi hefja þeir
upptöku. Öllum gögnum sem ekki sýna brot er eytt
og eru aldrei vistuð. En ef um er að ræða brot þá fer
það til meðferðar hér innanhúss hjá okkur og er efni
sem því tengist vistað eftir ákveðnum reglum og
gilda um það ákveðnar eyðingarreglur líka. Við vilj-
um ekki meina að þetta sé rafræn vöktun þar sem
þetta er ekki stöðug vöktun.
Við höfum til þessa verið með eftirlit í gegnum
sjónauka og myndatökur í gegnum sjónauka í ein-
hverjum tilvikum. Það má eiginlega segja að við
séum búin að setja sjónaukann á loft og lítum á þetta
sem framlengingu á augum eftirlitsmanns.“
Þegar orðið varir við brot
Eftirlitsmenn á vegum Fiskistofu fengu þjálfun síð-
astliðið haust í notkun drónanna og hafa tækin verið
í notkun frá því um miðjan janúar. Umfram um-
rædda þjálfun þurfa veiðieftirlitsmenn ekki sérstök
réttindi til að nota drónana, segir Elín en bendir þó á
að eftirlitsmennirnir hafi hlotið sérstaka fræðslu á
sviði persónuverndar.
Spurð hvort eftirlitsmenn hafi þegar orðið varir
við brottkast eða önnur brot, svarar Elín: „Já, tals-
vert. […] Því miður virðist vera að það sé meira um
brot en við hefðum viljað sjá.“
Þá eru sjö mál þegar í rannsókn hjá Fiskistofu.
„Væntanlega mun flestum þeirra ljúka með leiðbein-
ingarbréfi. Við reynum að gæta meðalhófs. Þetta er
nú nýtt eftirlit og við reynum að benda mönnum á að
þetta eftirlit er í gangi og ljúka einhverjum málum
með leiðbeiningarbréfi sem síðan er fylgt eftir með
áminningu. Ef um ítrekuð brot er að ræða, þá gæti
niðurstaðan orðið veiðileyfasvipting eða kært til lög-
reglu eftir umfangi og eðli.“
Langdrægir
Til þessa hafa drónarnir aðeins verið notaðir í eftirliti
með veiðum en einnig stendur til að nýta þá til að
fylgjast með löndunum í höfnum, að sögn Elínar. Þá
hefur tækjunum aðeins verið stýrt frá landi til þessa,
en tækin hafa töluvert flugþol og hægt að beita þeim
úr tíu til fimmtán kílómetra fjarlægð. Þegar fram
líða stundir stendur til að nota drónana á sjó og er
fyrirhugað að eftirlitinu verði meðal annars beitt frá
skipum Landhelgisgæslunnar.
Spurð hvað þessi tæki kunna að kosta segir Elín
þau ekki billeg og kosta ódýrustu drónar Fiskistofu
um 300 til 350 þúsund krónur stykkið og þeir dýr-
ustu um þrjár milljónir króna.
Elín kveðst sannfærð um að drónar verði til fram-
búðar hluti af eftirliti Fiskistofu. „Við teljum þetta
vera góða viðbót við þau úrræði sem við höfum. Það
er náttúrlega þannig að það er enginn að brjóta af
sér með veiðieftirlitsmann um borð endilega, þarna
erum við að horfa á eftirlitsþátt okkar með öðrum
hætti.“
Eftirlit af þessum toga hefur sætt einhverri gagn-
rýni enda kann sumum að þykja opinbera eftirlits-
stofnun vera að hnýsast í daglegt líf sjómanna um-
fram tilefni þegar hún hefur sveimandi myndavél yfir
höfðum þeirra. Eftir stendur að með einhverju móti
verður eftirlit að eiga sér stað. „Þetta er náttúrlega
sameign þjóðarinnar og okkur ber að umgangast
þessa auðlind af virðingu. Langflestir gera það en við
erum að sjá að það eru ekki allir,“ segir Elín.
Hún telur enga ástæðu til að óttast drónaeftirlitið
enda sé það og varsla efnis háð ströngum reglum og
viðmiðum. Spurð hvernig athugasemdum er svarað,
segir hún: „Maður keyrir ekki í gegnum höfuðborg-
arsvæðið án þess að þar sé myndavél einhvers stað-
ar, maður fer vart inn í verslanir, banka eða þjón-
ustustofnanir án þess að vera í mynd. Þetta eru
engar persónunjósnir sem fara fram. Við erum að
fylgjast með brotum úti á sjó. Það eru brot framin í
sjávarútveginum í heiminum og ávinningurinn er
heldur meiri en fólk gerir sér almennt grein fyrir.“
Myndavélaeftirliti frestað
Fiskistofa vann að því síðasta haust að koma á til-
raunum með myndavélaeftirliti um borð í fiskibátum
og -skipum í samræmi við tillögur verkefnastjórnar
um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni. Var það
verkefni unnið í samvinnu við Landssamband smá-
bátaeigenda og Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi.
Ekkert hefur orðið úr verkefninu ennþá vegna
lagalegra óvissuþátta, segir Elín. „Það verkefni er í
biðstöðu vegna persónuverndarsjónarmiða,“ út-
skýrir hún og bætir við að ekki sé búið að útiloka
myndavélaeftirlit. „Það þyrfti líklega lagabreytingar
til að koma slíku á. Væri mögulega hægt að gera
samninga við einstaka útgerðir en það er ekki komið
á það stig.“
„Meira um
brot en við
hefðum
viljað sjá“
Fiskistofa tók í janúar í
notkun dróna í þeim til-
gangi að hafa eftirlit
með nýtingu fiskveiði-
auðlindarinnar. Nú þeg-
ar hafa þessi nýju tæki
skilað stofnuninni upp-
lýsingum um brot og
eru mál til rannsóknar
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Fiskistofa býr yfir öflugum drónum sem þegar hafa verið notaðir við eftirlit með veiðum.
8 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 13. FEBRÚAR 2021
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum