Morgunblaðið - 13.02.2021, Side 18

18 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 13. FEBRÚAR 2021
Óseyrarbraut 12, 220 Hafnarfirði | Klettagörðum 5, 104 Reykjavík | stolpigamar@stolpigamar.is
Gámaleiga
Er gámur lausnin fyrir þig?
Við getum líka geymt gáminn fyrir þig
568 0100
stolpigamar.is
HAFÐU
SAMBAND
Búslóðageymsla ❚ Árstíðabundinn lager ❚ Lager ❚ Sumar-/vetrarvörur
Frystigeymsla ❚ Kæligeymsla ❚ Leiga til skemmri eða lengri tíma
og umhverfisvernd eigi hér augljósa
samleið og á þeim grunni hafi MSC-
verkefnið nú breitt úr sér um allan
heim. Þjóðir heims eru mislangt á
veg komnar við að votta sínar veiðar
og nefnir Gísli að sum lönd vinni líka
að hluta eftir öðrum kerfum. Í tilviki
Íslands hafi það snemma orðið
ríkjandi viðhorf innan sjávarútvegs-
ins að brýnt væri að stunda sjálf-
bærar veiðar, sem svo hefur verið
staðfest með fiskveiðivottun. Sjálf-
bærnin og vottanirnar tryggja í dag
leið íslenskra sjávarafurða til kröfu-
hörðustu kaupenda:
Nær allur íslenskur afli er vottaður
Til að hljóta MSC-fiskveiðivottun
þarf að fullnægja ströngum alþjóð-
legum skilyrðum og á Íslandi var árið
2012 félagið Iceland Sustainable Fis-
heries (ISF) stofnað til að sækja um
og viðhalda MSC-fiskveiðivottunum.
Í dag eru um 60 sjávarútvegsfyr-
irtæki aðilar að ISF en alls eru á Ís-
landi tæplega 200 staðir með rekj-
anleikavottun samkvæmt MSC-staðli
Ásgeir Ingvarsson
ai@mbl.is
U
pphaf MSC-samtakanna,
Marine Stewardship Co-
uncil (MSC), má rekja til
ársins 1992 þegar hrun
varð í þorskveiðum við
Nýfundnaland og olli atvinnulífinu á
svæðinu miklum skakkaföllum. Gísli
Gíslason er svæðisstjóri fyrir MSC í
Norður-Atlantshafi og upplýsir að á
þessum tíma hafi umfang þorskveiða
á Nýfundnalandi verið um tvöfalt
meira en er á Íslandi í dag. „Það var
alþjóðlegi matvælaframleiðandinn
Unilever sem hafði frumkvæði að því,
í samvinnu við World Wide Fund for
Nature (WWF), að koma á kerfi til að
votta sjálfbærni fiskveiða. Það var
ljóst að ef verslun með sjávarafurðir
úr ofnýttum fiskstofnum myndi leiða
til hruns fiskstofna þá myndi slíkt
bæði valda umhverfis- og samfélags-
spjöllum, ásamt orðsporsáhættu og
erfiðleikum í rekstri fyrirtækja.“
Segir Gísli að viðskiptahagsmunir
og geta þar með unnið og selt afurðir
úr MSC-vottuðum veiðum. „Það má
færa rök fyrir því að Íslenskur sjáv-
arútvegur hafi ákveðna forystu á
heimsvísu, m.a. við innleiðingu MSC-
vottunar á fiskveiðum. Árið 2019 voru
um 98% af öllum lönduðum afla á Ís-
landi í MSC-kerfinu á sama tíma og
það var um 90% hjá Norðmönnum en
55% í Kanada, sem hvort tveggja er
mjög gott og þetta endurspeglar
stöðu margra ríkja í Norður-
Atlantshafi,“ segir Gísli. „Ísland hef-
ur fengið 19 fiskstofna MSC-vottaða
og níu af þessum stofnum vorum við
fyrst til að fá vottaða. Í tilviki fimm
fiskstofna er Ísland ennþá eina þjóðin
með MSC-vottun og má þar nefna
loðnu en nú stendur yfir kærkomin
loðnuvertíð.
Ofveiðar á fiski eru ennþá vanda-
mál víða og stórkaupendur á borð við
stórmarkaði vilja vernda orðspor og
leggja sitt af mörkum til umhverf-
ismála með því að fara fram á að sá
fiskur sem þeir kaupa eigi uppruna í
sjálfbærum veiðum. Vottun er tæki
til að staðfesta að svo sé,“ útskýrir
Gísli og bætir við að þegar stóru að-
ilarnir á markaðinum gera svona
kröfur, í takt við óskir neytenda og
hagsmuni síns fyrirtækis, skapi þeir
þrýsting á fiskveiðifyrirtæki um heim
allan um að stunda sjálfbærar veiðar.
„MSC-vottun er valkvæð en markmið
samtakanna er að auka eftirspurnina
eftir sjálfbærum veiðum þannig að á
endanum verði heimshöfin öll nýtt
með ábyrgum hætti,“ segir hann og
bætir við að í dag séu ríflega 45.000
vörunúmer í yfir 100 löndum sem
skarta merki MSC á umbúðum.
Deilur um stofna ógna vottun
Það er hægt að missa vottun ef t.d.
gengur illa að samræma nýtingu
sameiginlegra stofna eða ef við-
kvæmar dýrategundir slæðast með
sem meðafli. Þannig var vottun á grá-
sleppuveiðum við Ísland afturkölluð
árið 2018 þar sem viðkvæmar fugla-
og selategundir voru að veiðast sem
meðafli. „Tóku hagsmunaaðilar og
stjórnvöld saman höndum til að leysa
vandann og var það m.a. gert með því
að banna beinar veiðar á landsel til að
hlífa stofninum og stöðva grá-
sleppuveiðar á ákveðnum svæðum
þar sem mest hætta er á óæskilegum
meðafla. Einnig eru aflaskráningar
veiða komnar á rafrænt form og von-
ast til að það auki skilvirkni. Þessar
úrbætur voru metnar nægjanlegar til
að endurheimta vottun og gaf
vottunarstofa út nýtt skírteini hinn
17. nóvember 2020 sem gildir í fimm
ár með árlegri úttekt. Þessar úrbæt-
ur og endurvottun voru kærkomnar á
helstu mörkuðum grásleppuhrogna.“
Eins og lesendur þekkja deila Ís-
lendingar norsk-íslenska síldar-
stofninum, kolmunna- og makríl-
stofnum með Norðmönnum,
Færeyingum, Evrópusambandinu,
Bretlandi, Grænlandi og Rússlandi.
Árið 2019 var niðurstaða faggiltra
vottunarstofa að afturkalla allar
MSC-vottanir á makrílveiðum í
Norðaustur-Atlantshafi og í lok árs
2020 fór öll vottun á norsk-íslenskri
síld og kolmunna sömu leið.
„Þær þjóðir sem stunda þessar
veiðar hafa ávallt verið sammála um
hver heildarnýtingin ætti að vera en
hafa ólíka sýn á hve mikið hvert ríki
ætti að fá í sinn hlut. Þess vegna hef-
ur heildarveiði allra landa á þessum
stofnum í Norðaustur-Atlantshafi
verið yfir ráðleggingum alþjóða-
hafrannsóknaráðsins (ICES) og er
það meginástæðan fyrir afturköllun á
vottun. Til að endurheimta vottun
þurfa þjóðirnar að tryggja að heildar-
veiði sé í samræmi við vísindalega
ráðgjöf,“ segir Gísli. „Það er ekki til
neitt yfirþjóðlegt vald eða dómstóll
sem getur einfaldlega úrskurðað um
rétta skiptingu heldur þurfa þjóð-
irnar að komast að samkomulagi sín á
milli. Þetta eru mörg auðugustu og
virtustu fiskveiðiríki í heimi sem hafa
alla burði til að setja gott fordæmi
fyrir aðra, en svipaðar áskoranir eiga
víða við um stofna, þar sem margar
þjóðir skipta á milli sín heildarafla.“
Þjóðir sem hafa
alla burði til að
setja gott fordæmi
Markaðurinn gerir kröfu um sjálfbærar, ábyrgar
og vottaðar fiskveiðar. Ósamræmi í nýtingu deildra
stofna í Atlantshafi hefur nú orðið til þess að dýr-
mætar vottanir hafa verið afturkallaðar.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon