Morgunblaðið - 22.04.2022, Side 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 22. APRÍL 2022
HURÐIR
Tunguháls 10, 110 Reykjavík, sími 567 3440, vagnar@vagnar.is, vagnar.is
• Stuttur afhendingartími
• Hágæða íslensk
framleiðsla
• Val um fjölda lita í
RAL-litakerfinu
• Vindstyrktar hurðir
Bílskúrs- og iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir með gönguhurð
Bílskúrshurðir
Hurðir í trékarma
Tvískiptar hurðir
Smíðað eftir máli
Fyrsta flokks þjónusta og ráðgjöf
Örugg og traust þjónusta í fasteignaviðskiptum í áratugi
Ársalir ehf fasteignamiðlun, s. 533 4200, Engjateigi 5, 105 Rvk.
Bjart og vel innréttað
200 fm skrifstofu-
húsnæði á 2. hæð,
með sérinngangi.
Hæðinni er skipt í
rúmgott anddyri,
8 herbergi með
parketi á gólfum,
auk eldhúsaðstöðu
og tveimur
snyrtingum.
Húsnæðið er laust til afhendingar strax.
Áhugasamir sem vilja bóka skoðun,
sendið línu á: arsalir@arsalir.is
Tangarhöfði 6 - 2. hæð - 110 RVK
ÁRSALIR
FASTEIGNAMIÐLUN
533 4200
Í grein minni „Fyr-
irlestur í anda léttu
borgarlínunnar“, sem
birtist hér í Mbl. 12.
apríl sl., fjallaði ég um
ráðleggingar Jarretts
Walkers (JW) varð-
andi borgarlínuna.
Hann sagði í Kastljósi
síðla árs 2015 að fyrst
ætti að auka ferðatíðni
á stofnleiðum strætó
og fjölga þannig farþegum. Eftir því
sem farþegum fjölgaði mætti bæta
þjónustuna og fjölga sérakreinum
fyrir strætó. Í fyrirlestri í Salnum í
september 2015 lagði hann áherslu á
að hagkvæmasta almennings-
samgöngukerfið yrði valið. Því mið-
ur er ekki ætlun samgönguyfirvalda
að fara að þessum ráðum JW, þrátt
fyrir að SSH hafi fengið hann til að-
stoðar við undirbúning að útfærslu
borgarlínunnar.
Fyrsti áfangi borgarlínu
Ef farið hefði verið að ráðum JW
hefðu við hönnun 1. áfanga borg-
arlínu verið skoðaðir fleiri valkostir
fyrir tegundir og umfang sérrýma
og gerður hagkvæmnissamanburður
á þeim. Þess í stað var ákveðið fyrir
fram að hraðvagnaleiðin (e. Bus Ra-
pid Transit, BRT) yrði BRT-Gold,
þ.e. í hæsta gæðaflokki eins og al-
þjóðastofnunin ITDP (Institute for
Transport and Development Policy)
metur hraðvagnaleiðir. Aðrir gæða-
flokkar eru Silver, Bronze og Basic.
Víða um heim hafa verið byggðar
(eða er áætlað að byggja) hrað-
vagnaleiðir sem ITDP viðurkennir
ekki sem slíkar, en viðkomandi
rekstraraðilar kalla engu að síður
BRT-leiðir. Stundum eru slíkar leið-
ir kallaðar BRT-Lite.
Skilgreining ITDP á
hraðvagnaleið er mjög
ströng. T.d. viðurkennir
stofnunin engar af þeim
hraðvagnaleiðum sem
hún hefur gert úttekt á
í Svíþjóð. Þetta má
sannreyna á vefsíðu
Global BRT Data:
https://brtdata.org/
location/europe/sweden
þar sem hraðvagnaleið-
irnar í Svíþjóð fá ein-
kunnina „not BRT“. Til
að uppfylla kröfur ITDP þarf sér-
rými yfirleitt að vera annaðhvort
miðjusett í götuþversniði eða sér-
gata. Hvort tveggja er mjög dýrt,
mun dýrara en hin hefðbundna
lausn fyrir almenningsvagna sem er
sérakreinar hægra megin í götu-
þversniði.
Cowi og Mannvit gerðu svokall-
aða félagslega ábatagreiningu fyrir
1. áfanga borgarlínu. Það var aðeins
gert fyrir útfærslu sem reiknað er
með að ITDP viðurkenni. Í sam-
ræmi við ráð Jarretts Walkers hefði
verið rétt að gera einnig slíka grein-
ingu fyrir BRT-Lite-útfærslu og
velja hana, ef niðurstaðan hefði orð-
ið sú að hún væri hagkvæmari kost-
ur. Við hjá samtökunum Samgöngur
fyrir alla (SFA) höfum ítrekað bent
aðstandendum borgarlínu á þetta.
Eina svarið sem við höfum fengið er
að létta borgarlínan sé ekki hágæða-
almenningssamgöngur og komi því
ekki til greina. Það er auðvitað hrein
firra.
Dæmi frá Kanada um hag-
kvæma létta borgarlínu
Í borginni Saskatoon í Kanada er
áætlað að taka í notkun á árinu 2026
um 38 km af hraðvagnakerfi þar
sem aðeins um 3 km eru í sérrými.
Það uppfyllir því engan veginn kröf-
ur ITDP, en borgaryfirvöld kalla
það engu að síður BRT og lýsa því
sem nútímalegu hryggjarstykki al-
menningssamgangna í borginni.
Áætlaður framkvæmdakostnaður er
aðeins 12,5 milljarðar kr., eða um
330 milljón kr. á hvern km.
Talið er að núvirtur félagslegur
ábati af hraðvagnakerfinu verði á
bilinu 1,7-2,5 sinnum hærri en
kostnaður miðað við að reiknivextir
séu á bilinu 3-8%, sem telst góð hag-
kvæmni. Hér er krækja á ábata-
greininguna:
https://www.tac-atc.ca/sites/
default/files/conf_papers/schulzc-
saskatoon_brt.pdf
Íbúafjöldi Saskatoon-svæðisins er
tæplega 340.000 og reiknað með að
hann verði um hálf milljón eftir 25-
40 ár. Af kanadískum borgum vex
Saskatoon einna hraðast, enda að-
dráttarafl hennar mikið. Borgin er
efnahagsleg og menningarleg mið-
stöð í ríkinu Saskatschewan. Borg-
aryfirvöld telja nauðsynlegt að auka
hlut almenningssamgangna til þess
að bregðast við væntanlegri aukn-
ingu á bílaumferð. Markmiðið er að
hlutur almenningssamgangna í Sas-
katoon vaxi úr 4% upp í 8% á næstu
30 árum.
Veljum hagkvæmasta
hraðvagnakerfið
Eftir Þórarin
Hjaltason »Eina svarið sem við
höfum fengið er að
létta borgarlínan sé ekki
hágæðaalmennings-
samgöngur og komi því
ekki til greina. Það er
auðvitað hrein firra.
Þórarinn Hjaltason
Höfundur er samgöngu-
verkfræðingur.
thjaltason@gmail.com
Albert Jónsson,
fyrrverandi sendi-
herra og sérfræð-
ingur í utanríkis- og
varnarmálum, segir
að ekki sé þörf á her
með fasta setu á Ís-
landi (sjá greinina:
Ekki þörf á her með
fasta setu á Íslandi –
RÚV (ruv.is)). Það er
ef til vill rétt mat að
núverandi fyr-
irkomulag nægir í bili a.m.k.
Albert segir enn fremur: „…
ekki þörf á herliði með fasta við-
veru hér á landi í núverandi stöðu
heimsmála. Ísland sé aðili að
Atlantshafsbandalaginu og Íslend-
ingar eigi sameiginlega hagsmuni
með Bandaríkjunum, sem sæju
hag í að verja Ísland, ef til þess
kæmi að átökin í Úkraínu yrðu
kveikjan að heimsstyrjöld.“ Albert
segir að hún sé ekki á leiðinni.
Engin hernaðarleg ógn
fyrir Ísland, nema …
„Það er engin hernaðarleg ógn
sem steðjar að Íslandi fyrr en til
stórveldastyrjaldar kæmi, sem þá
næði til norðurhafa því Keflavík-
urflugvöllur myndi hafa stuðnings-
hlutverk við sóknaraðgerðir gegn
Rússlandi í norðurhöfum og auð-
vitað yrði Keflavíkurflugvöllur
skotmark í því samhengi. En eins
og ég segi, þetta er eina ógnin og
eina hernaðarhlutverkið sem Ís-
land myndi hafa í slíkum átökum.“
Með öðrum orðum yrði Ísland
skotmark í þriðju heimsstyrjöld-
inni, sem er kannski byrjuð en við
vitum ekki af því. En landið yrði
ekki bara skotmark, heldur ber-
skjaldað fyrir innrás og hemd-
arverkaárásum. Albert má ekki
gleyma því.
Rússar beittu þeirri aðferð við
töku Krímskaga og Donbass-
svæðanna tveggja að læða inn
flugumönnum og sérstökum
skemmdarverkasveitum fyrir inn-
rás. Sama er upp á teningnum
þegar þeir eru nú að reyna að taka
alla Úkraínu; þeir sendu inn morð-
og skemmdarverkasveitir á undan
innrásarliðinu.
Íslendingar þurfa því nauðsyn-
lega að ráða yfir öryggissveitum
(eða hvað við köllum þetta; heima-
varnarlið eða aðrar vopnaðar sér-
sveitir) til að ráða við fyrstu bylgju
árásar sem er þá í formi skemmd-
arverka og árása á ráðamenn þjóð-
arinnar. Reynt yrði að taka yfir út-
varpsstöðvar, flugvelli,
lögreglustöðvar,
klippa á sæstrengi og
ráðast á aðra mik-
ilvæga innviði. Hér
kæmu íslenskar varn-
arsveitir til sögunnar.
Við þurfum ef til
vill ekki á fastaher að
halda, en örugglega
vopnuðum sveitum
sem geta tekist á við
almenna hryðjuverka-
menn eða sérsveitir
erlendra herja sem
kynnu að vilja að ráð-
ast inn í landið. Viðbrögðin fyrstu
klukkustundir og daga skipta máli
eins og sjá mátti af innrásinni í
Úkraínu.
Ekki má gleyma því að ef til
þriðju heimsstyrjaldar kemur
verður Ísland út undan og líklegt
að Bandaríkjaher hafi hreinlega
ekki tíma eða mannskap til að
sinna vörnum á Íslandi. Hann
hafði ekki mannskap 2006 þegar
hann barðist í tveimur stríðum og
dró einhliða herlið sitt frá Íslandi
við kröftug mótmæli Íslendinga.
Bandaríkjamenn gætu því misst
landið úr höndum sér og þurft að
endurheimta það með vopnavaldi,
sem væri geysilegur skaði fyrir
Íslendinga.
Einnig er betra að við Íslend-
ingar, sem eigum allt undir, og
ekki Bandaríkjaher sjái um fyrstu
viðbrögð. Bandarískur her kemur
inn á eigin forsendum, ekki á for-
sendum Íslendinga. Það er
öruggt. Breskur og síðar banda-
rískur herafli á stríðsárunum var
hér á eigin forsendum.
Enginn, jafnvel ekki hern-
aðarsérfræðingurinn Albert Jóns-
son, getur séð fyrir framtíðina og
hvaða leiðir átök kunna að fara.
Betra væri að vera undirbúinn
eins og Agnar K. Hansen lög-
reglustjóri á stríðsárunum, sem
var byrjaður að þjálfa íslensku
lögregluna í vopnaburði þegar
Bretaher kom í „heimsókn“. Und-
irbúningur hans skipti sköpum
þegar lögreglan þurfti allt í einu
að eiga við erlendan her og her-
setu. Hún leysti hlutverk sitt af
hendi af fagmennsku.
Ef til vill væri fyrsta skrefið í
átt að „sjálfbærni“ í varnarmálum
þjóðarinnar að endurreisa
Varnarmálastofnun með sína
hernaðarsérfræðinga og hún sæi
um umsjón varnarmála landsins
og faglegs mats, en ég viðraði
þessa hugmynd 2005 hér í Morg-
unblaðinu. Einhver virðist hafa
hlustað, því hún var stofnuð
nokkrum árum síðar en aflögð illu
heilli af vinstrimönnum án faglegs
rökstuðnings.
Á friðartímum gætum við sinnt
daglegu eftirliti með loft- og land-
helgi landsins, t.d. rekið kafbáta-
leitarflugsveit, en nú þegar rekum
við sjálf ratsjárvarnarkerfi lands-
ins við góðan orðstír.
Fyrir ykkur sem viljið fræðast
meira, þá er ég með Morg-
unblaðsblogg sem ber heitið Sam-
félag og saga. Þar skrifa ég mikið
um hermál en einnig um dæg-
urmál.
Ekki þörf á her
með fasta setu
á Íslandi?
Eftir Birgi Loftsson
Birgir Loftsson
» Íslendingar þurfa að
hugsa upp varn-
armál landsins á ný;
gera sjálfstætt varn-
armat og taka varnirnar
meira í eigin hendur.
Fyrsta skrefið er end-
urreisn Varnarmála-
stofnunar.
Höfundur er sagnfræðingur.
Nú er farið að styttast í borgar-
stjórnarkosningar. Erum við Reyk-
víkingar ekki búnir að fá nóg af
óstöðvandi skuldasöfnun hjá vinstri
meirihlutanum? Erum við ekki búin
að fá nóg af óreiðu í stjórnsýslu
borgarinnar? Erum við ekki búin að
fá nóg af óþrifnaði í borgarlandinu?
Svona mætti lengi telja. Gefum
Sjálfstæðisflokki tækifæri til að taka
til hendinni í borginni eftir kosning-
arnar 14. maí. Ekki er vanþörf á því.
Viljum við að borgarstjóri stýri
borginni okkar í gjaldþrot?
Sigurður Guðjón Haraldsson.
Velvakandi Svarað í síma 569-1100 frá kl. 10-12.
Vöndum valið
Órækt Umhirðu og grasslætti í borgarlandinu hefur verið verulega ábóta-
vant á undanförnum árum að margra mati.
Morgunblaðið/RAX