Morgunblaðið - 22.04.2022, Síða 19

MINNINGAR 19
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 22. APRÍL 2022
Þótt þessi hálfa öld okkar
kynna hefði farið svolítið stirðlega
af stað, eins og var markmið hönn-
uðanna, þá breyttust þau fljótt og
örugglega í trausta vináttu. Við
áttum góða samleið á næsta vett-
vangi, í borgarstjórnarpólitíkinni.
Sjónarmiðum okkar svipaði sam-
an, þótt blæbrigðamunur gæti
orðið. Elín var kraftmikil, fjarri
því sérhlífin, hafsjór af fróðleik og
skipti þá sjaldnast máli hvert litið
var um upplýsingar eða frétt. Hún
var ýtin mjög þegar hún vildi, en
það er eiginleiki sem er óborgan-
legur fyrir góðan blaðamann. En
aldrei þó þannig að það skemmdi
fyrir málstaðnum í neinu. Á
löngum ferli hafði hún spunnið
margvíslegar tengingar innan
lands sem utan. Allt þetta lagðist á
eitt. Forvitni í þágu fréttar eða
greinar, vinnuþrek, tilfinning fyrir
hvert væri inntakið sem mest gildi
hefði fyrir verkefnið sem lá á að
ljúka í tíma og þannig að sómi yrði
að og öguð vinnubrögð sem
tryggðu að ekki yrði settur punkt-
ur þar til allt sem mestu skipti
væri komið í hús. Og ekki má
gleyma mikilli og eðlislægri hlýju í
garð þeirra sem áttu undir högg
að sækja.
Í borgarstjórnarslagnum hlífði
hún sér aldrei eða kom sér undan
verki. Hún gaf sig alla í verkefni
með félögum sínum og ekki síst
þeim sem henni var falið forræði
fyrir, svo sem þeim sem tengdust
umhverfismálum eða stuðningi við
Borgarbókasafn og svo margt
annað sem nefna mætti.
Móðir mín var í góðri vináttu
við Pálma skrifstofustjóra, föður
Elínar, og mat hann mikils eins og
allir sem kynntust honum, en
Ágústa Júlíusar, síðari kona hans,
var í hópi innilegustu vinkvenna
hennar.
Davíð Oddsson.
Það var auðvelt að líta upp til
Elínar Pálmadóttur fyrir ungan
blaðamann á Morgunblaðinu í
upphafi níunda áratugarins. Elín
var frumkvöðull í íslenskri blaða-
mennsku og vílaði ekki fyrir sér að
ganga í þau verkefni, sem fyrir
lágu, hvort sem það var að fara til
Heimaeyjar í upphafi goss eða
fara til Indónesíu þegar Íslending-
ar höfðu ákveðið að taka á móti
flóttafólki frá Víetnam á áttunda
áratugnum. Síðar átti Elín eftir að
heimsækja vígvelli Bosníustríðs-
ins og fara til Sierra Leone eftir að
þar hafði geisað 10 ára blóðug
borgarastyrjöld. Sagt er að þegar
tækifæri bauðst til að senda blaða-
mann til Bosníu hafi hafi hún ekki
hugsað sig um tvisvar að stökkva
til meðan vöflur komu á aðra
blaðamenn á ritstjórninni.
Elín var ein af þeim sem ruddu
brautina fyrir konur í blaða-
mennsku, en hún fékk engan af-
slátt út á það (gerði beinlínis um
það skilyrði), hefur örugglega oft
þurft að hafa meira fyrir hlutun-
um en karlkyns kollegar og var
einfaldlega í fremstu röð íslenskra
blaðamanna, galvösk og ákveðin.
Skrif Elínar settu mikinn svip á
síður Morgunblaðsins og átti hún
þátt í uppgangi þess og útbreiðslu.
Elín var góður blaðamaður og
góður penni og veitti lesandanum
afbragðs innsýn í þau mál, sem
hún fjallaði um.
Hún gat skrifað um hvað sem
er, þótt frekar kysi hún hörðu
málin en þau mjúku. Hún átti sér
líka hugðarefni, sem glöggt mátti
sjá á síðum blaðsins. Ber þar ekki
síst að nefna ást hennar á Frakk-
landi og áhuga á samskiptum Ís-
lands og Frakklands, sem hún
vann Grettistak í að skrásetja.
Ég kynntist Elínu best eftir að
ég tók við Sunnudagsblaði Morg-
unblaðsins um aldamótin. Hún
skrifaði iðulega í blaðið þótt hún
væri hætt störfum og þá áttum við
oft löng samtöl, skemmtileg og
innihaldsrík. Það var heiður að fá
að kynnast og vinna með Elínu
Pálmadóttur. Morgunblaðið kveð-
ur hana með þakklæti og söknuði
og sendir fjölskyldu hennar sam-
úðarkveðjur.
Karl Blöndal
aðstoðarritstjóri.
Kveðja frá Blaðamanna-
félagi Íslands
Það týnir nú óðum tölunni fólk-
ið sem breytti Íslandi og fætt var
snemma á fyrri hluta síðustu ald-
ar. Það átti ekki bara hlut að því
að breyta Íslandi efnahagslega og
hefja það úr örbirgð í allsnægtir,
heldur barðist það við staðnaðar
hugmyndir og hugarfar sem stóð í
vegi jafnréttis og framfara á svo
mörgum sviðum samfélagsins.
Þannig var það með Elínu
Pálmadóttur sem látin er í hárri
elli og var blaðamaður númer 1 á
félagatali okkar í BÍ. Félagatalið
endurspeglar hversu lengi hver og
einn hefur starfað við blaða-
mennsku og verið félagi í Blaða-
mannafélaginu. Elín braut blað
þegar hún réð sig blaðamann fyrst
á Vikuna í upphafi sjötta áratug-
arins og þegar hún færði sig síðan
yfir á Morgunblaðið árið 1958.
Þær voru fáar konurnar sem
gerðu blaðamennsku að ævistarfi
á þeim tíma og enn færri sem
gerðu það að skilyrði fyrir ráðn-
ingu að ganga í öll störf til jafns
við karlmenn, eins og hún gerði
þegar hún var ráðin á Morgun-
blaðið. Um það segir Elín í bók
sem Blaðamannafélagið gaf út í
tilefni af 110 ára afmæli félagsins
2007 og inniheldur viðtöl við elstu
blaðamenn landsins á þeim tíma:
„Hitt skilyrðið var að ég fengi að
ganga í alveg sömu fréttastörfin
sem strákarnir, en á þessum árum
var það venjan að konur hefðu að-
allega með höndum svokallaða
innblaðsvinnu, önnuðust þýðing-
ar, kvennasíður, dagbók og þess
háttar.“
Með þessu gerðist Elín braut-
ryðjandi jafnréttis á þessum vett-
vangi og mikilvæg fyrirmynd þess
að konum væru allir vegir færir á
þessu sviði sem öðrum. Þegar Elín
hóf störf á Morgunblaðinu var
blaðamennska karlastarf og að-
eins örfáar konur sem störfuðu að
blaðamennsku. Nú 60 árum
seinna er nánast jafnræði með
kynjunum í félaginu.
Á löngum ferli voru viðfangs-
efni hennar á vettvangi blaða-
mennskunnar býsna fjölbreytt og
margbrotin eins og hún kemur inn
á í fyrrnefndu viðtali. Hún skrifaði
um nánast öll umfjöllunarefni á
löngum ferli, en þekktust er hún
sennilega fyrir fréttir og umfjall-
anir um eldgos, sem hún sérhæfði
sig í, og jökla- og hálendisferðir,
en auk þess skrifaði hún árum
saman vikulegan skoðanadálk í
Morgunblaðið undir heitinu Gár-
ur.
Undirritaður starfaði með El-
ínu árum saman á Morgunblaðinu.
Hún hafði afskaplega mikinn
metnað fyrir hönd blaðsins og
blaðamennskunnar sem þar var
stunduð, en var jafnframt einstak-
lega ljúf í viðkynningu og laus við
merkilegheit í garð ungra ný-
græðinga í faginu. Hin síðari ár
kom hún stundum í föstudagskaffi
hér á skrifstofu BÍ, sem er vett-
vangur fyrir eldri blaðamenn og
þá sem hættir eru störfum til að
hittast og ræða það sem efst er á
baugi hverju sinni. Þá hafði hún
miklar áhyggjur af þeirri þróun að
mörk á milli óháðrar blaða-
mennsku og hagsmunatengdrar
upplýsingagjafar væru að verða
sífellt óljósari. Henni fannst það til
dæmis ófært að blaðamenn og
upplýsingafulltrúar gætu verið í
sama félagi. Þannig varðveitti hún
alla tíð lifandi áhuga fyrir góðri og
vandaðri blaðamennsku og vildi
veg hennar sem mestan.
Guð blessi minningu Elínar
Pálmadóttur.
Hjálmar Jónsson.
Kveðja frá Zontaklúbbi
Reykjavíkur.
Í dag kveðjum við konur í
Zontaklúbbi Reykjavíkur heiðurs-
félaga okkar, Elínu Pálmadóttur,
sem lést eftir langa og farsæla
ævi.
Zontahreyfingin er alþjóðlegur
félagsskapur kvenna í stjórnunar-
störfum, stofnaður í Bandaríkjun-
um. Var Elínu boðið í Zontaklúbb
Reykjavíkur sem fulltrúi blaða-
manna 1973 og var virkur félagi í
nánast fimmtíu ár. Þegar Elín hóf
störf í klúbbnum voru heyrnar-
málefni aðalviðfangsefni hans. Öll
sú mikla vinna skilaði sér með
stofnun heyrnarstöðvar í Heilsu-
verndarstöð Reykjavíkur, sem
síðar varð að þeirri merku stofnun
Heyrnar- og talmeinastöð Íslands.
Þegar fram liðu stundir breyttust
áherslur og reglur hjá Zonta-
hreyfingunni og nú skyldu við-
fangsefni snúast um réttindi
kvenna - á heimaslóðum og einnig
þar sem þörfin var mikil úti í
heimi. Það átti vel við áhugasvið
Elínar, því eitt af áhugamálum
hennar voru réttindi kvenna.
Þrátt fyrir mikið annríki á
fjöldamörgum sviðum sinnti Elín
klúbbnum vel og vildi hag hans
sem bestan. Hún kom iðulega á
fundi beint af öðrum mannamót-
um og hafði margt til málanna að
leggja. Áhugasvið hennar voru
víðfeðm eins og vel er þekkt, allt
frá ferðum með Jöklarannsóknar-
félaginu til starfs hjá Sameinuðu
þjóðunum. Af þessari reynslu
sinni miðlaði hún okkur zontakon-
um óspart og setti mikinn svip á
fundi okkar.
Elín var glæsilegur fulltrúi
klúbbsins, hvort sem var hér eða á
erlendri grund. Hún sótti fundi í
umdæmi okkar, Noregi, Danmörk
og Litháen, þegar tími vannst til,
og sagði vel frá þegar heim kom.
Elín hlaut æðstu heiðursviður-
kenningar bæði hérlendis og í
Frakklandi, en það land var henni
mjög kært frá því hún var þar í
námi og við störf sem ung. Lengi
mun nafn hennar lifa sem rithöf-
undur, en þekktar eru bækur
hennar um franska Íslandssjó-
menn. Eftirminnilegt var að
ganga um Franska safnið á Fá-
skrúðsfirði fyrir nokkru, þar kom
glöggt fram hjá leiðsögufólki hvað
Elín átti mikinn þátt í að safnið
yrði að veruleika.
Við fráfall Elínar hefur Zonta-
klúbbur Reykjavíkur misst kæran
félaga. Við minnumst hennar með
þakklæti og hlýju. Fjölskyldu
hennar sendum við samúðar-
kveðjur.
Sigríður Dagbjartsdóttir.
Aldamótaárið las ég bókina
Fransí Biskví eftir Elínu Pálma-
dóttur. Að lestri loknum las ég
hana aftur og hringdi svo í Elínu.
Með dyggri aðstoð hennar var sett
upp safn á Fáskrúðsfirði um veru
franskra sjómanna við Íslands-
strendur og bókin góða helsta
heimildin. Safnið átti eftir að vaxa
og dafna og brennandi eldmóður
Elínar og áhugi kom sér vel.
Reglulega kom hún austur fær-
andi hendi og sagði gestum safns-
ins frá af leiftrandi áhuga.
Elín var hamhleypa í heimilda-
öflun sinni, hún ferðaðist bæði inn-
anlands og um norðurströnd
Frakklands til að hitta fólk sem
mundi veiðar Frakka hérlendis,
heyrði óteljandi frásagnir sem
margar birtust á síðum Morgun-
blaðsins og síðar í bókinni Fransí
biskví sem gefin var út fyrir
nokkrum árum, endurbætt og
aukin. Klárlega besta heimild um
Íslandsveiðar Frakka.
Árið 2004 rak á fjörur okkar
löngu gleymda franska óperu, Le
Pays, sem fjallar um franskan sjó-
mann við Íslandsstrendur sem
lendir í strandi og vingast við ís-
lenska heimasætu. Óperan var
frumsýnd á Frönskum dögum og
Elín tók glöð að sér að vera sögu-
maður, til að auka á upplifun
söngvaranna fór hún með þau á
sögusvið óperunnar, Horn austan
við Hornafjörð.
Í vinabæjarheimsókn Fá-
skrúðsfirðinga til Gravelines í
Frakklandi fyrir um áratug kom
ekki annað til greina en bjóða El-
ínu með. Hún var hrókur alls fagn-
aðar og þekkti þarna svo að segja
hverja þúfu enda komið oft á slóð-
ir Íslandssjómannanna. Þá
greiddi það götu hópsins daglega
hve vel Elín var kynnt og heima í
öllum málum.
Með þakklæti minnist ég Elín-
ar Pálmadóttur vinkonu minnar
sem var vakin og sofin yfir sögu
franskra sjómanna hérlendis og í
Frakklandi.
Albert Eiríksson.
Kynni af Elínu Pálmadóttur
eru dýrmæt í mínum huga. Elín
var alvöru almennileg, afar góð,
raunar stórmerkileg manneskja.
Þungavigtar þegar á reyndi, fær í
að skynja og leitast við að skilja
þau mál sem á borð hennar bárust
eða hún tók til rannsóknar. Stund-
um með ærinni fyrirhöfn, ætíð
góðum vilja, fljót og snögg en
samt vandvirk og nákvæm eins og
unnt var hverju sinni. Hik var vart
til í hennar fari, en hafi svo verið
er nokkuð ljóst að hún lét, þegar
vit var í, vaða og gafst þá ekki upp.
Elín kom oft heim til okkar á
vinnufundi með mömmu þegar ég
var unglingur, og árum seinna
hittumst við aftur, á Morgun-
blaðinu við Aðalstræti og útibúi
þess í næstu götu. Ég næstum að
byrja í blaðamennsku, hún þaul-
reynd. Það gladdi mig að fá
óvænta hvatningu frá henni – hún
tók eftir blæbrigðamun í skrifum
fastra dálka. Einhvern veginn
tókst með okkur ágætur kunn-
ingsskapur, smám saman vinátta
held ég að sé óhætt að segja. Það
varð alveg ljóst í Kringlunni eftir
flutninga blaðsins þangað, árum
fyrir Hádegismóa.
Svo hélst ákveðinn þráður, við
hittumst einhvern tíma í París,
hennar gömlu borg, en þar var ég
um tíma við nám og tilfallandi skrif
fyrir Moggann. Líka man ég heim-
sókn til hennar í vesturbæ Reykja-
víkur, við mættum þrjár stöllur af
Mogganum og Elín bauð móderne
veitingar þetta sólríka síðdegi,
djúpsteiktar rækjuflögur sem
fyrst brunnu við vegna þess að sel-
skapið hafði svo margt að segja.
Þá var ekta Elín sem ekki blikkaði
auga, heldur tók annan skammt úr
skápnum, sem auðvitað heppnað-
ist. Svo tekið sé ofurlítið hvunn-
dagsdæmi um að láta ekki smott-
erí trufla en halda sínu striki.
Síðar ræddum við oft saman í
síma, gegnum árin í raun, ég svo
brött að spyrja fregna öðru hvoru
– aldrei stóð á svörum. Elín var
önnum kafin þótt langur og farsæll
Moggatími væri að baki, hún rat-
aði í ný ævintýri og tókst á hendur
hvert verkefnið af öðru. Því Elín
hélt áfram skrifum, samdi frábær-
ar bækur sem halda lesandanum,
með jarðbundnum texta og raun-
sæjum eins og hún sjálf. Hún
hætti ekki að skrifa meðan heilsan
leyfði.
Á Mogganum kallaði hún
stundum lágt til mín að koma inn á
kontórinn sinn, ég var þá blaða-
maður á menningarblaðinu, þar
skorti ekki verkefni, og fékk mig
til að segja það sem mér fannst
vera. Hún tók niður gleraugun
hugsi og hummaði já já. Svo leit
hún á mann og skipti annaðhvort
um umræðuefni eða gaf ráð líkt og
læknir resept. Það var þá hollt að
fylgja þeim, öruggur bandamaður
talaði.
Raunar hafði Elín ráð undir rifi
hverju. Hvernig losna ætti við
svæsna kvefpest, hita vatn í te á
síðkvöldi í hótelherbergi eða þá hið
góða ráð, ekki lofa næstu umfjöll-
un, yfirhöfuð neinu fannst mér, út í
loftið. Þótt oft komi maður í manns
stað, er ekki alltaf svo. Þetta vissi
Elín allt saman, hafði á sinni blaða-
mannsævi löngu áttað sig á grund-
vallaratriðum.
Nú kveðjum við framúrskar-
andi blaðamann og rithöfund. Elín
er ógleymanleg, skemmtileg og
hreint út sagt eldklár.
Með þakklæti, virðingu og
bestu kveðjum til systra hennar og
annarra ástvina.
Þórunn Þórsdóttir.
Heiðurskonan Elín Pálmadóttir
er látin. Ég kynntist Elínu vegna
vináttu hennar við föðursystur
mína Gerði Helgadóttur mynd-
höggvara. Þær vinkonur munu
hafa hist að því er ég best veit í
París. Í bók Elínar um Gerði er
mynd af Íslendingum saman á
kaffihúsinu Café Select við Mont-
parnasse-búlevarðinn sem voru,
ásamt Elínu, Gerður, Thor Vil-
hjálmsson rithöfundur, Valtýr
Pétursson listmálari og Guðmund-
ur Elíasson myndhöggvari.
Ég held mér sé óhætt að segja
að Elín hafi átt stóran þátt í að
kynna Gerði fyrir Íslendingum og
lagt sitt af mörkum til að verk eftir
hana væru keypt hér á landi. Eftir
því sem ég kynntist Elínu betur
leit ég svo á að hún væri eins konar
sendiherra Gerðar á Íslandi. Gerð-
ur var ákaflega þakklát fyrir að
eiga Elínu fyrir vinkonu.
Elín gerir í bók sinni um Gerði
ævi hennar góð skil. Hún er vel
skrifuð og dregur fram mjög skýrt
persónu Gerðar og ævi hennar frá
því er hún var barn á Norðfirði að
leika sér í fjörunni og í smíða-
skemmu afa síns og þar til hún
deyr þjökuð af krabbameini aðeins
47 ára gömul. Hún leitaði m.a.
heimilda í bréfum Gerðar og föður
hennar sem lýsa svo vel innilegu
sambandi þeirra, hvað Gerður var
að fást við á hverjum tíma og sigr-
um hennar og ósigrum. Án bók-
arinnar vissum við minna um
Gerði í dag.
Ég er þakklátur fyrir að hafa
fengið að kynnast Elínu og allar
þær stundir sem við áttum saman
þegar við töluðum um Gerði, líf
hennar og list eftir að Gerður dó.
Ég votta aðstandendum Elínar
innilega samúð.
Jón Snorrason.
Morgunblaðið/Kristinn Ben.
Heimaey Svona var umhorfs í Heimaey á þriðja degi Vestmannaeyjagossins þegar Elín kom út eftir mikið gjóskugos um nóttina.