Fréttablaðið - 02.11.2022, Qupperneq 8

Innan við 10 prósent
fólks á leigumarkaði
segjast vilja vera þar til
frambúðar.
Margt fólk er líka
skiljanlega reitt eftir
hrun, þegar því var
hent út á götuna og
fasteignin sem það
missti rauk síðan upp.
Már Wolfgang
Mixa, lektor við-
Háskóla Íslands
577 5600 | info@oskaskrin.is | oskaskrin.is
ÓSKASKRÍN GEFUR
SVO MARGT
Ný rannsókn bendir til að
stór hluti leigjenda á hús-
næðismarkaði sé fastur þar
til frambúðar. Á sama tíma
er ákveðin snjóhengja yfir
óverðtryggðum lánum sem
tekin voru á föstum vöxtum.
helgisteinar@frettabladid.is
Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands
stóð fyrir fundi í gær um stöðuna á
fasteignamarkaði. Tilefnið var að á
næstu tveimur til þremur árum mun
mikill fjöldi fasteignalána sem tekin
voru á föstum vöxtum verða tekinn
til endurskoðunar. Mörg heimili
munu glíma við hærri greiðslubyrði
og hefur þessari stöðu verið líkt við
snjóhengju yfir hagkerfinu.
Samk væmt Seðlabankanum
munu þau heimili sem hafa tekið
óverðtryggð lán á föstum vöxtum
til ýmist þriggja eða fimm ára
á árunum á 2020 og 2021 horfa
fram á verulega hækkaða greiðslu-
byrði næstu árin, ef vaxtastig í
landinu helst svipað og það er nú.
Heimilin sem bera þessar skuldir
munu þá annað hvort þurfa að
breyta skilmálum lána sinna eða
lengja í lánum til að reyna að lækka
greiðslubyrðina þegar til vaxta-
endurskoðunar kemur.
Páll Pálsson fasteignasali segir að
markaðurinn þurfi að venjast því að
horfa fram á 4 til 6 prósenta vaxta-
hækkun næstu fimm til tíu árin,
frekar en 2 til 4 prósenta hækkun.
„Ég er á þeirri skoðun að verðtryggð
lán eigi ekki að fara út af markaðn-
um nema við vitum hvað við fáum
í staðinn og það sem við eigum að
fá í staðinn eru lægri vextir á óverð-
tryggðum lánum.“
Páll bætir við að það sé mjög sorg-
leg staða að Seðlabankinn sé búinn
að herða reglur varðandi afborganir
sem þýðir að margir hafa neyðst til
að taka verðtryggð lán til að brúa
ákveðið bil í von um að ná upp
greiðslumati.
Már Wolfgang Mixa, lektor í
f jármálum við Viðskiptafræði-
deild Háskóla Íslands, bar einnig
saman stöðu leigjenda og kaup-
enda og segir að á Íslandi hafi ríkt
séreignarstefna seinustu 100 árin.
Sú menning veldur því að margir
leigjendur eru líklegri til að upp-
lifa eigið húsnæði sem eftirsóknar-
vert en innan við 10 prósent fólks á
leigumarkaði segjast vilja vera þar
til frambúðar.
„Bráðabirgðaniðurstöður benda
til þess að 40 prósent muni eiga
mjög erfitt með að safna sér fyrir
íbúð. Þetta er orðið algengt vanda-
mál og hefur það í för með sér að
fólk festist á leigumarkaði og ýtir
þessi staða undir reiði og óánægju
og er nú þegar farin að gera það.
Margt fólk er líka skiljanlega reitt
eftir hrun, þegar því var hent út á
götuna og fasteignin sem það missti
rauk síðan upp,“ segir Már.
Fólksfjölgun og ferðaþjónustan
hafa líka haft mikil áhrif á eftir-
spurn eftir húsnæði. Samkvæmt
Hagstofunni fjölgaði Íslendingum
um 37 þúsund manns frá árinu 2012
og fram til ársins 2019. Þar af voru
erlendir ríkisborgar um 23 þúsund.
Munaði þar mest um gríðarlega
eftirspurn eftir starfsfólki í ferða-
þjónustu.
Samkvæmt könnun sem Már og
Kristín Erla Tryggvadóttir unnu að
töldu 86 prósent leigjenda að það
væri óhagstætt að leigja íbúðar-
húsnæði á Íslandi. Samkeppni um
íbúðarhúsnæði er einnig misjöfn
og ljóst er að ekki hafa allir sömu
möguleika á að verða fyrir valinu
sem leigjendur. Um 40 prósent
leigjenda finna sér húsnæði í gegn-
um persónuleg sambönd og finna
margir erlendir leigjendur fyrir for-
dómum í umsóknarferlinu. Starfs-
maður hjálparsamtaka tók undir að
tengslanet skipti miklu máli í íbúða-
leit og nefndi að fólk leitaði mikið til
annarra innan „síns menningarlega
hóps“.
Már leggur einnig áherslu á hug-
takið „tvísýnleika“ sem lýsir við-
kvæmri stöðu einstaklinga á leigu-
markaði og hvernig uppbygging
leigumarkaðarins undanfarin ár
hafi skapað leigjendum aðstæður
sem einkennast oft af óöryggi.
Rannsókn sem Már vann með
Kristínu Loftsdóttur og Önnu Lísu
Rúnarsdóttur sýnir að streita hafi
aukist í íslensku samfélagi síðustu
áratugi. Aukinn stéttamunur og
efnahagsleg misskipting endur-
speglast í þeirri rannsókn, þar sem
flestir viðmælendur búa við streitu
vegna húsnæðisaðstæðna. n
Fjörutíu prósent ná ekki að eignast húsnæði
Mikið óöryggi hefur skapast á húsnæðismarkaði sem endurspeglast í aukinni streitu í íslensku samfélagi.
FRÉTTABLAÐIÐ/ANTON BRINK
Páll Pálsson,
fasteignasali
ggunnars@frettabladid.is
Ráðist verður í umfangsmikinn
niðurskurð hjá Reykjavíkurborg á
næstu árum. Þetta er meginstefið
í fjárhagsáætlun borgarinnar sem
lögð var fyrir borgarráð í gær.
Meðal þeirra aðgerða sem gripið
verður til er f löt aðhaldskrafa og
tæplega fimm prósenta hækkun
gjalda.
Einar Þorsteinsson, formaður
borgarráðs, segir stöðuna í rekstri
borgarinnar óásættanlega. „Við
hreinlega verðum að taka í hornin
á rekstri borgarsjóðs og gera það af
festu.“
Einar segir aðgerðirnar þær
umfangsmestu í rekstri borgarinnar
frá efnahagshruni. Mikilvægast sé
þó að takmarka áhrif aðgerðanna á
borgarbúa og verja þjónustuna.
„Það ríkir sátt um þetta í meiri-
hlutanum. Verðbólgan bitnar á
borginni eins og öðrum og lánskjör
hafa versnað. Við verðum því að
leita inn á við og hagræða.
Þrátt fyrir niðurskurðinn er útlit
fyrir sex milljarða króna halla á
næsta ári samkvæmt áætluninni.
Útgönguspá yfirstandandi árs gerir
ráð fyrir halla upp á 15 milljarða.
Aðspurður hvort þessar aðgerðir
dugi til segir Einar mikilvægt að
horfa til nokkurra ára tímabils í
senn og skera niður í skrefum. „Við
ætlum að ráðast í tveggja prósenta
hagræðingu strax á næsta ári og
halda svo áfram á því næsta. Okkar
áætlanir ganga út á að koma bönd-
um á reksturinn innan þriggja ára.“
Til þess að svo megi verða þurfi að
rifa seglin og draga úr útgjöldum að
mati Einars.
„Við sjáum til dæmis að launa-
kostnaður er orðinn allt of hár. Við
þurfum að stíga ákveðið á brems-
una þar og erum að gera það með
nýjum ráðningareglum sem gilda
á öllum sviðum nema í leikskólum,
frístund og í hluta velferðarþjónust-
unnar.“
Einar segist ekki ætla að fella
neina dóma yfir ákvörðunum fyrri
meirihluta varðandi stöðuna. Aðal-
atriðið sé að grípa til markvissra
aðgerða og horfa raunsætt á stöð-
una eins og hún blasir við í dag.
„Reykjavík er ekki eina sveitar-
félagið sem glímir við alvarlegan
rekstrarvanda um þessar mundir.
Málaf lokkur fatlaðra er undir-
fjármagnaður og það hefur áhrif á
rekstur sveitarfélaga um allt land.
Við erum einfaldlega að segja að við
þurfum að beita okkur á öllum víg-
stöðvum. Sækja aukið fjármagn frá
ríkinu og rétta þannig við rekstur
viðkvæmra málaflokka, en um leið
draga úr útgjöldum og koma grunn-
rekstri borgarsjóðs í betra horf,“
segir Einar. n
Nauðsynlegt að taka í hornin á rekstri borgarinnar
Einar Þorsteinsson, formaður borgarráðs, segir sátt ríkja í meirihlutanum um
aðgerðirnar. FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI
8 Fréttir 2. nóvember 2022 MIÐVIKUDAGURFRÉTTABLAÐIÐMARKAÐURINN 2. nóvember 2022 MIÐVIKUDAGUR