Morgunblaðið - 26.08.2022, Side 14

É
g er einfaldlega heltekinn af öllu því sem viðkemur
heilsu, eins og þeir sem fylgja mér líklegast vita. Ég
fylgist því vel með þróuninni í heilsufræðunum og
reyni að vera með puttann á púlsinum á sviði nær-
ingar og heilsu. Ég reyni að kynna mér allar nýjustu
rannsóknirnar og þær nýjungar sem koma upp hverju sinni.
Eftir að hafa fylgst með nokkrum af fremstu læknum og sér-
fræðingum á þessu sviði fjalla um hve öfluga innsýn blóðsyk-
ursmælingar veita inn í þína eigin heilsu, langaði mig að vinna
með minn eigin blóðsykur til að fylgjast með heilbrigði mínu og
mínum persónubundnu þörfum í mataræði og lífsstíl.
Á þessum tíma voru svona sílesandi blóðsykursmælar enn
illfáanlegir nema í gegnum lækni eða fyrir sykursjúka. Með
ákveðnum krókaleiðum náði ég að panta mér nokkra mæla að
utan til að prófa og í kjölfarið hóf ég mikla tilraunastarf-
semi á sjálfum mér varðandi mataræði og áhrif mis-
munandi matvæla á minn líkama. Nú, þegar
þessir mælar eru orðnir fáanlegir hér á landi,
hef ég fylgst með mælingum hjá tugum
manna og séð hvernig líkami fólks bregst
mismunandi við ýmiss konar matvælum og
lífsstílsháttum,“ segir Rafn Franklín.
Finnst þér blóðsykurinn hafa fengið of
litla athygli hingað til?
„Umræða um blóðsykur og blóðsykurs-
stjórnun á klárlega skilið meiri athygli þar
sem þetta er ein af mikilvægari vísbendingum
um eigið heilsuástand.
Eins og ég hef lengi predikað finnst mér fólk upp
til hópa of upptekið af útlitinu í stað þess að huga betur að
„innlitinu“, eða því sem er í gangi innra með okkur, bæði
líkamlega og ekki síður andlega. Við einblínum frekar á mat
sem fitar eða grennir okkur heldur en næringarefni, vítamín og
steinefni en það eru efnin sem gera okkur kleift að hugsa bet-
ur, líða betur og starfa betur. Þetta er skiljanlegt að ákveðnu
leyti þar sem útlitið blasir við okkur en til að fá innsýn í „inn-
litið“ þurfum við yfirleitt tól og tæki.
Í dag erum við hins vegar komin með tækni eins og sílesandi
blóðsykursmæla og öflugar blóðprufur sem Greenfit hefur til
dæmis verið að bjóða upp á hér á landi. Þessi tól getum við not-
að til að fá innsýn í eigið heilsufar og nýtt upplýsingarnar til að
gera viðeigandi breytingar, hámarka heilsuna okkar og vera í
toppstandi að innan sem utan. Það sem fólk gleymir oft er að
þegar þú tekur heilsuna í gegn þá fylgir útlitið og líkamsformið
yfirleitt með. En þegar þú tekur formið og útlitið í gegn er ekki
víst að heilsan fylgi,“ segir hann.
Hvað er fólk almennt að borða allt of mikið af sem er slæmt
fyrir blóðsykurinn og heilsuna almennt?
„Að mínu mati erum við Íslendingar að gera margt gott. Við
reynum að halda í góðar og gamlar venjur eins og að borða
reglulega fisk, innmat eins og lifrarpylsu og blóðmör, íslenskar
mjólkurafurðir, kjöt og grænmeti þar sem lítið er notað af
varnarefnum, lyfjum og lélegu fóðri. Við þyrftum hins vegar að
draga úr neyslu á öllum þeim ónáttúrulegu og verksmiðjufram-
leiddu matvælum sem hafa læðst inn á matarborðið síðustu
áratugi. Ýmsir láta ofan í sig óhóflegt magn viðbætts sykurs,
unnar fræolíur, ásamt hinum ýmsu bragð-, litar- og gerviefnum
sem eru notuð til að blekkja bragðlaukana og breyta matvæl-
um á ýmsa vegu. Við þurfum að færa okkur aftur í átt að fersk-
leikanum og upprunanum. Ferskt kjöt, fiskur, grænmeti,
ávextir, lítið unnar gæðaolíur, ferskar mjólkurvörur, hreint
smjör og fleira sem hefur haldið heilsunni góðri frá upphafi.“
Hvað hefur það kennt þér að vera með sílesandi blóðsykurs-
mæli?
„Ég hef lært heilmikið á þessum síðustu árum. Það eru
ákveðin matvæli sem virðast henta mínum
líkama verr en öðrum. Að sama skapi komu
önnur matvæli mér á óvart þar sem þau hækk-
uðu blóðsykurinn minna en ég hafði gert ráð fyrir.
Til dæmis hunang.
Það er ákveðinn misskilningur hjá mörgum sem hafa dembt
sér í þessar mælingar að halda að blóðsykurinn megi aldrei
hreyfast og eigi að vera stöðugur allan sólarhringinn. Það er
fullkomlega eðlilegt að blóðsykurinn hreyfist yfir daginn og
taki sveiflum þegar þú innbyrðir kolvetni. Það sem ég hef frek-
ar haft í huga eru stærðir og lengdir sveiflnanna ásamt lang-
tímablóðsykurstölum hjá mér. Þetta eru að mínu mati sterkar
vísbendingar um hversu góð efnaskiptaheilsan mín er, hversu
skilvirk blóðsykursstjórnin er og hversu vel líkaminn þolir mis-
munandi fæðu. Svo er líka áhugavert að sjá hvernig blóðsyk-
urstjórnunin breytist eftir streituástandi, svefngæðum og
fleiru.“
Haustið er tíminn þar sem fólk fer á fullt. Byrjar að æfa alla
daga og ætlar að massa þetta í eitt skipti fyrir öll. Hvers vegna
er það slæmt?
„Frá mínum bæjardyrum séð er alltaf frábært þegar fólk
ákveður að taka hreyfingu og heilsu föstum tökum. Vanda-
málið sem kemur hins vegar oft upp er að fólk ætlar sér of mik-
ið, of hratt og hefur kannski ekki skýra stefnu og haldgóða
þekkingu. Innblásturinn er oft mikil þegar rútínan skellur á
með haustinu. Þá er um að gera að nýta hann en vera hrein-
skilinn við sjálfan sig og breyta lífsstílnum í hóflegum skrefum.
Ef þú hefur ekkert æft sl. ár er kannski óraunhæft að ætla að
mæta í ræktina sex sinnum í viku. Enda líka algjör óþarfi.
Flott byrjun væri sem dæmi að setja sér það markmið að mæta
fast tvisvar í viku í líkamsrækt og reyna þess á milli að bæta
inn meiri hreyfingu í daglega rútínu, eins og í vinnunni eða
göngutúra eftir vinnu eða um helgar. Þegar þú hefur sýnt stöð-
ugleika í mætingu í að minnsta kosti 3 mánuði getur þú íhugað
hvort þú viljir bæta inn einum aukadegi. Það sama á við um
mataræði og aðra lífsstílsþætti. Það er betra að gera breyt-
ingar í smáum skrefum til frambúðar en að taka allt í gegn og
viðhalda því í viku.“
Rafn Franklín er fylgjandi því að fólk borði meira prótein til
að byggja upp frumur líkamans.
„Þetta er málefni sem ég fjallaði bæði um í bókinni minni
Borðum betur og hef upp á síðkastið verið að kafa dýpra ofan í
í hlaðvarpinu mínu 360° heilsa. Af orkuefnunum þremur, fitu,
próteini og kolvetnum, er próteinið frábrugðið að því leyti að
það er að minna leyti nýtt sem orkuefni og meira sem upp-
byggingarefni frumna líkamans. Fólk hefur síðastliðin ár rifist
fram og til baka yfir því hvort fitan sé óvinurinn eða hvort það
séu kolvetni og í leiðinni hefur próteinið orðið aðeins út undan.
Prótein er okkur virkilega mikilvægt fyrir hina ýmsu líkams-
starfsemi en einnig til að viðhalda og byggja upp vöðvamassa.
Að auki er prótein, út frá því sem ég hef séð, mest seðjandi af
orkuefnunum þremur. Gegnum árin mín sem þjálfari hef ég
tekið eftir því að flestir borða of lítið af próteini. Þetta leiðir
bæði til þess að fólk sér minni árangur af líkamsræktinni og
það endar yfirleitt á að borða meira magn af annað hvort fitu
eða kolvetnum heldur en það myndi gera ef prótein væri
stærra hlutfall máltíðarinnar.
Aukin próteinneysla getur því bæði auðveldað fólki að kom-
ast í betra form með því að draga úr heildarhitaeiningainntöku
og gefið líkamanum efnin sem þarf til að byggja upp aukinn
styrk og vöðvamassa. Svo ekki séu nefnd öll þau önnur hlut-
verk sem prótein sinnir í líkamanum til að halda þér við góða
heilsu og vellíðan.“
Hvað finnst þér vera mest spennandi af því sem er að gerast
í heilsuræktarheiminum akkúrat núna?
„Í heilsuræktarheiminum erum við að sjá þá þróun að fólk
og sérfræðingar eru meira að færa sig í átt að þeim mataræðis-
og lífsstílsvenjum sem hafa verið nokkuð stöðugar frá upphafi
mannsins. Sérfræðingar færast í auknum mæli nær því að
þessir þættir séu besta leiðin til að stuðla að bættri heilsu fólks
og virka sem fyrirbyggjandi lausnir á lífstílssjúkdómum. Lítið
unnin fersk matvæli, meiri tenging við náttúruna, meiri áhersla
á náttúruleg og frjálsari hreyfimynstur í æfingum, takmark-
aðri skjánotkun og fleira.
Á sama tíma erum við að nýta tækniþróun og aukna þekk-
ingu til þess að hjálpa fólki að komast að rót sinna heilsufars-
vandamála. Það er verið að búa til alls kyns tæki og tól sem
geta bæði hjálpað okkur að lifa heilsusamlegra lífi miðað við
nútíma lífsstíl og gefið okkur skýrari mynd af því hvernig við
bætum heilsuna okkar á persónubundinn hátt.“
Rafn Franklín Hrafnsson einkaþjálf-
ari segir að blóðsykurinn segi mjög
mikið um heilsufar fólks. Hann bendir
á að fólk eigi að beina athyglinni að
innra útliti, ekki því ytra.
Marta MaríaWinkel Jónasdóttir | mm@mbl.is
Colorbox
Ein afmikil-
vægari vís-
bendingum
um eigið
heilsuástand
Rafn Franklín
Johnson
14 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 26. ÁGÚST 2022