Alþýðublaðið - 05.06.1936, Page 3

FÖSTUDÁGINN 5. JÚNÍ 1936
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
í ALÞÍÐUBLAÐIÐ
RITSTJÖRI:
b''. R. VALDEMARSSON
RITSTJORN:
Alþýðuhúsinu.
(Iringangur frá Ingólfastrseti).
AFGREIÐSLA:
Alþýðuhúsmu.
ilrmgangur frá Hvorfisgðtu).
SIMAR.
4900—4906.
v900: Aígreiosia, auglýsingar.
901: RitstjOm (innlendar fréttu
.902: Rítstjóri.
s903: Vilhj. S. Vilhjáimss. (heima
i904: F. R. Valdemarsson (heima
4905- Ritstjóm.
t906: Afgreiðsla
Alþýðuprentsmiðjan.
Sida. veðið.
SÍLDARVERÐ r íkisvterksmiðj-
anna heíir nú verið ákveðið.
ÖLlum er það gleðiefni að verðio
er nú mun hærra en um langt
skeið áður, og er nú svo hátt.
að víst má telja, að síldveiðar
roegi stunda með ágætum ára.sgri
í sumar.
I sambtandi við þessa ákvörðun
er vert að minna á þann regin
mun, sem ér og ætíð hlýtur að
vera á dnkorekstri og ríkisrekstri.
Stjórn ríkisfyrirtækis reiknar út,
fyrirfiam, eftir því, sem framasl
er unt, hvað liægt sé að greiða fyr
ir vöruna. ,1 sambandi við þann
reikning eru ekki gerðar aðrar
kxöfur fyrir fyrirtækisins vönd,
en þær, að það beri sig fjárhags-
lega, en hins vegar tekur fyrirtæk-
ið á sig þá áhættu, sem af því
ieiðir, ef verðlag framleiðslunnar
lækkar á þeim stiarfstíma, sem fer
í hönd. Fari svo, að verð lækki á
nfurðum verksiniðjianna í suina-,
iá búast við þvi, að þær verði
jeknar mieð halla, en sá halli
verður þá að skoðast sem fram-
lag ríkisins, til þess að lefla at-
vinnulíf í landinu. Fari verðlag
hins vegar fremur hækkandi en
lækkandi, tekur stjórn verksmiðj-
Knnia sennilega til athugunar,
hvart hægt verði að hækka síldar-
v«rðið þegar fnam á sumaxið kem-
nr.
All háværar kröfur hafa verið
ttppi um það, frá hálfu útgerðar-
manna 'Og sjómanna, að lágmar.vS
verð síldaiinnar yrði 6 kr. á mál.
Stjórn vexksmiðjanna er samhuga
nm það, að verksmiðjurnar geti
«kki boðið slíkt verð, þó að sjálf-
sögðu væri æskilegt að verða við
þtessari kröfu.
Hinax tvær mismunandi leiðir,
sem síjórnin htefir bent á, falla
að þvi leyti saman, að hvorug
þeirra gterir ráð fyrir því, að fært
sé að ákveða 6 kr. verð fyrir alla
vertíðina.
Minni hluti stjórnarinnar heldur
því fram, að rétt væri að ákveða
6 kr. verð fyrir það síldarmagn,
er svarar til þess lýsis og mjöls,
sem selt er fyrirfram, en þegiar
það síldarmagn « feingið, yrði
verðið tekið til nýrrar flthugunar
og gæti svo þá farið, að nauð-
synlegt yrði að lækka það mik-
ið. Augljóst virðist, að með þtessu
yrði áhætta útgerðiarmanina og sjó
mamna mun meiri, en þegar fast
verð, sem ekki geíur lækkað, er
ákveðið fyrir allan veið.tímamn.
Engum efa er það bundið, að út-
gerðarmenin og sjómenn munu
takft þessari verðákvörðun vel, að
sjálfsögðu htíðu þeir kosið hærra
verð, en þeir munu viðurkenna
þær staðreyndir, lað verðið er gott,
að verksmiðjunum væri óvariega
stjórnað, ef það yrði ákveðið
hærra, og flð verksmiðjurnar taka
á síg megináhættuna, sem fylgir
síldaröflun til bræðslu í sumar.
Prag-kvartettin.
1. hljómleikurinn er í kvöld og
byrjar stundvíslega kl. 7. Annar
hljómledkurinin »r þriðjudaginn 9.
jú*í.
Ihaldíö vill ekki hfáipa tii
íð verjast sjúkdómnnum.
parS mB banna rð kyatsé
meö Sfeamkolum f bæaani,
BÆJARSTJÓRNARFUNDUR
var haldinn í gær á venju-
legum stað og tíma. Fátt bar iil
tíðinda á fundinum, nemia hvað
það kom enn skýrt í ljós, hve í-
haldsmenm eru yfirleitt þröngsýnir
og tregir til nokkurra átiaka, sem
til framfara megi horfa.
Hjúkrunaxfélagið Líkn hafði
sótt til bæjarstjórnar um 3 þús-
und króna styrk til aukningar á
starf&emi sinni, en þennfln styrk
þurfti félagið að fá, samkvæmt
erindi formanns þess, til þess að
geta fengið ákveðimn styrk írá
ríkinu.
Pétur Halldórsson borgarstjóri
lagði til, að beiðni félagsins yrði
synjað, þar sem hér væri um að
ræða, starfsemi, sem ríkið ætti að
hafa á hendi.
Jón Axel Pétursson andmælti
þessu kröftuglega. Hann benti á
það, að það væri hlutverk ríkis-
valdsins að lækna berklasjúklinga
og standa straum af þeim meðam
þeir væru veikir, það gæti því
ekki verið nein afsökun fyrir því
að bærimn tæki ekki þátt í merki-
legri starfsemi, sem befði það
markmið, að koma í veg fyrir
það, að memn yrði sjúkir af berkl-
um. Enda væri starfsemi Lílcnar
ekki eingöngu miðuð við berkla-
varnir, heldur einnig ails konar
bari'.iavernd og mæðrahjálp og
nauðsymlega upplýsingastarfsemi.
Lagði hann fram tillögu þess efn-
is, að samþykt yrði að verða við
beiðni félagsins.
Jakob Möller lagði fram aðra
ttillögu um að veita félaginu 750
kr. á þessu ári og taldi það myndi
nægja, a. m. k. í bili.
Tillaga J. A. P. var feld með
8 gegn 7, en Jakobs samþykt í
einu hljóði.
Sótira vii ðpte iinkoIfjL
Fundurinn samþykti
bæjarráðs um að fjölga sóturum
um tvo, þ. ef a. s. að framvegis
yrðu þrír aðalsótarar og þrír til
aðstoðiar. Jafnframt hækka laun
aðalsótaranna lítið eitt.
í sambandi við þetta mál, saaði
Óiafur Friðriksson, að mauðsyn
bceri til að bannað yrði að kynda
miðstöðvar hér í bænum með
steamkolum. Það væri bantnað ier-
lendis vegna óhreinlætis. Það sæ-
ist heldur hvergi nema hér annað
eins kaf yfir bænum þegar kynt
væri. Auk þess væri mikill meiri-
hluti allra miðstöðva hér í hænum
ekki miðaður við steamkiol. Það
væri hægt að þekkaj þau hús úr,
sem kynt væri í með steamkolum.
Bæjarstjórn hafði borist mikill
fjöldi af boðum um forkaupsrétt
að erfðiafestulöndum, em öllum
þeim boðum var vísað á bug.
Fjöldi nýrra byggingaleyfa var
samþyktur á fundinum.
Samþykt var, að við fyrirhug-
aðar Þvergötur í Niorðurmýri rnegi
by'ggja tvilyft hús, en hins vegar
ekki að leyfðir verði kvistir á
báðum hliðum einlyftra húsa með
risi.
Einnig var samþykt að láía
byggja tjöruhreinsihús (viðbygg-
ingu) við Gasstöðina og bæjarverk
fræðingi og gasstöðvarstjóra falið
að bjóðia út bygginguna án grunn-
graftar, að gefa Sveinbimi Jóns-
syni o. fl. kost á lóð undir stál-
ofnagerð [ Rauðarárholti eftir
nánari útvísun bæjarverkfræð-
ings.
Gunmþórunn Halldórsdóttir og
Guðrún Jónasson, Amtmannsstíg
5, sóttu um leyfi til að byggja tví-
lyftt íbúðarhús úr steinsteypu á
lóðinmi nr. 5 við Amtmiannsstíg.
Stærð 87.53 ferm. Var það sam-
þykt með þvi skilyrði, að ef rifa
þarf húsið vegna breytts sðipu-
lags, skal þáverandi verðmæti
Stjóroarbylting
í Nlcaragua.
Porsetaaam teypt af stóli
EíNKASKEYTl TIL
ALÞYÐU BLAÐSl NS.
KAUPMANNAHÖFN í gær.
Bylting hefir brotizt út í lýð-
veldinu Nicanagua í “Mið-Ameríku.
Þjóðvarðarliðið hefir gert upp-
ieisn og neytt lýðveldisforsetaxm
til þess að segja af 6ér, eftir
nokkra umsát um forsetabústað-
inn. Landið hefir verið sett undir
herlög.
Það er ekki búizt við því, að
Bandaríki Norður-Ameríku skifti
sér fyrst um sinn neitt af þessum
viðburðum. STAMPEN.
Trulofun.
Á laugardag opinberuðu trú-
lofun sína ungfrú Elín Jóniasdótt-
ir, Sellandsstíg 5, og Guðmumdur
S. Sigurðsson, Bræðraborgarstíg
55.
skipuLagssjóður verður að greiða
fyrir eignina.
Einn maður tofði sent bæjar-
ráði erindi, þar sem hann bauðst
til að leigja sandnámur bæjarins
með vélum og öllu, en bæjar-
sttjórn samþykti að leigja þær
ekki að svo stöddu.
Skáksamband Islands sótti um
styrk til þess að senda 10 manna
flokk á alls herjar skákþing, sem
Jialdla á í Þýzkalandi nú í sumiar.
Bæjarráðið mælti ekki með beiðn-
inni, en bæjarstjórn samþykti að
veita um 700 kr. í þessu skyni.
Eftirtöldum mönnum var veitt
viðurkenning byggingarnefndar t!l
að stianda fyrir húsasmíði í Rviík.:
Kjardani Ólafssyni, Leifsgötu 16,
Sigurjóni Sigurðssyni, Nýlendug.
7 og Sigvalda Ó. Guðmundssyini,
Eskihlið D.
Synjað var erindi frá Fiskifé-
lagi islands um að bæjarsjóður
greiði bætur fyrir eða láti gera
við leka, sem komið hefir í ljós
í kjallara húseignar félagsins við
Ingólfsstræti og félagið telur að
stafi af sprengimgum vegna gatna-
gerðar þar hjá húsinu.
Páiitlsk tandabðld
bðioBé i Anstiníkí
i somar.
Beimwberliðið iær ekki
aö halda æf ngar.
ElNKASKEYTl TIL
ALÞYÐU BLAÐSIN.
KAUPMANNAHÖFN í gær.
CHUSCHNIGG kanzlari hefir
banmað alla pólitíska fundi á
tímabilinu frá 20. júní til 30. sept-
lember í sumar.
Opinberlega er því lýst yfir, að
þessi ráðstöfun sé gerð til þess
að afstýra öllum óspektum, með-
an ferðamannastraumurinn stend-
ur yfir.
En raunverulega er talið, að
baninið sé gefið út til þess eins
að hindra öll fundahöld og flllar
heræfingar Heimwehrmanna.
STAMPEN.
Has Tatari tekið neð
mikilii viðkðta ð
Englandi.
Einkaskeyti til Alþýðublaðsins.
KAUPMANNAHÖFN í gær.
Ras Tafari kom tii Southhamp-
ton með skipinu „Oxford“ síð-
degis í igær. 1 för með honum var
drottningin, ríkiserfinginn og iein
dóttir hans.
Þjóðabandalagsfélögin ensku
höfðu mikinti viðbúnað til þess að
taka á móti bonum, og hafði
múgur og margmenni safnast nið-
ur að höfninni, samkvæmt áskor-
un þeirra.
Einkaritari Antbony Edens ut-
anríkisráðherra, Robert Vansith
art, og sendiherra keisarans í
London, Dr. Martin, voru einnig
mættir við höfnina til þess að
taka á móti bonum.
STAMPEN.
Skömm
er að því, að Landsbókiasafnið
skuli ekki vera málað. Það væri
þó ekki vanþörf á því nú, þegar
ferðafólk fer að fcoma. Það er
nauðsynlegt að þetta verði fram-
kvæmt sem allra fyrst.
Bœjarbúi.
Badogllo kom til
Rómaborpr ár-
degis i gær,
Einkaskeyfi til Alþýðublaðsins.
KAUPMANNAHÖFN í gær.
Badogbo marskálkur kom til
Rómaborgar ádegis í dag. Um
hundrað þúsund mianns söfnuðusi
samian á járnbrautarstöðinni til
þess að taka á móti honum. —
Mussolini kom einnig til fundar
við hann.
Um leið 'Og Badoglio steig ut úr
lestinni hófst glymjandi herlúðra-
blástur, en Mussolini gekk til hans
og faömaði hann að sér. Hófust
nú ræðuhöld og mikil fagmaðar-
læti. Er Badoglio fagnað sem
hinum fornu sigurvegurum er þeir
komu til Rómar.
Badioglio fer ekki eftir til Ab-
essiníu. Er talið að hann muni
verða einkaráðunautur Musáolin-
is um hernaðarmál.
Suður- Kína
vill gripa tit
vopna gegn
japan
Milli Kantbn-stjórnarinnar og
Nankimg-stjórnarinnar befir lerigi
verið ágreiningur um afstöðúna
til Japan.
Fregnir ganga um það, að Kant-
on-stjórnin hafi fyrirskipað al-
menina bervæðingu. í suðuiyKína
er sterk þjóðernisleg andúðar-
alda gegn Japönum, og traustið
á Nanking-stjórninni sýnist vera
mjög valt þar.
2000 suður-kínverskir herraemn
eru nú á leið norður eftir landi
en óvíst hvert eða gegn hverjuín
för þeirra er heitið.
Sú skoðun breiðist óðfluga út i
Kína, að ekkert nemavopnuð mót-
staða geti frelsað Peiping frá því,
að fiajla í hendur Kínverja, og að
það sé sama sem að ofur&slja
sjálfstæði þjóðarinnax að grípa
ekki þegar í stað til vopna.
ályktun bygging'arinnax dregið frá þeirri
upphæð, sem bæjarsjóður eða
Framtíð Palestfiia,
_T INAR blóðugu' óeirðir, sem
■ nú standa yfir í Palestínu,
ru engin nýjung þar í Iftndi, síð-
n heimsstyrjöldinni lauk. Og þær
iga áreiðanlega eftir að endur-
i'.ca sig í 'enin þá aharlegri mynd.
.ð svo miklu leyti mun óhætt að
egja, að þær séu ekki annað
n skuggalegur fyrirboði þess,
em koma skial í þessu um deilda
g ógæfusama landi.
Þegar heimsstyrjöldin brauzt út,
ar Pialestína búim að vera öldum
aman undir oki Tyrkjaveldis. —
firgnæfandi meir.hluti íbianna
oru Axabar. En á næst síðas a
ri styrjaldarinmar, 1917, réðust
Inglendingar með her mflnns inn
landið að sunnan, frá Egipta
mdi, og lögðu það undir sig. Eft-
• það gaf þáverandi u'a rrildsráð-
erra EngLemdinga, Balfour, út yf-
•Iýsingu, sem allt af srðan hefir
erið kend við hann, þess efnis,
ð Gyðingum yrði eftirle.ðis Leyft
ð nema land í Falestínu, til þess
ð þeir gætu loksins öðlast ein-
vem samiastað á jörðunni, sem
eir gætu kallað sinn. Samkvæmt
essari yfirlýsmgu fékk England
rið 1920 umboð Þjóðabandalags-
rs til þess að stjórna landinu, og
m Leið var það opnað fyrir itnn-
utningi og landnámi Gyðinga.
E» þflð var þó ekki fyTst og
fremst af umhyggju fyrir Gyð-
ingum, að Englendingar seildust
til yfirráða í Palesúnu. Larrdið
hefir sakir legu sinmar gífurLega
þýðingu fyrir enska heimsveldrð.
Hafnarborgin Haifa er miðstöð
bæði á landleiðinni og loftleiðdnni
til IndLamds. Hún er einnig úískip-
unarstöð fyrir steiniolíu frá Mosul
í Irak — öðru nafni Mesopotamíu
— sem sjeinolíuaðdrættir Eng-
Lands eru að all verulegu leyti
undir komnir. Og síðast en ekki
sízt er höfnin í Haiía þýðingar-
mikil bækistöð fyr r enska ber-
skipaflotann í ausianveröu Mið-
jaröarhafi.
Innflutningur og landnám Gyð-
jnga í L ialestinu heíir vaxið mjög
ört. Síðan árið 1919 hafa um 300
000 Gyðingar flutt þangað. Árið
1921 voru Arabfli' enn þá um 90o/o
allra íbúanna; nú eru þeír ekki
nema rúmlega 70 °/o. Af ræktan-
legu landi í FaLestínu eiga Gyð-
ingar nú þegar um 16°/o, Aratar
um 84%. En hlutfallið er óðum
að breytast Aröbum í óhag. Mið-
aldafyrirkomulag bæði aö því er
snertir eignaréttinn á jörðunum
og ræktun þeirra gerir þaö að
verkrnn, að Arabar verða undir í
samkeppninni við Gyð.nga. Það
eru hinir innfluttu Gyðtngar, sem
á örstuttum tima hflfa með dugn-
aði sínum og þekkingu gert stóra
hluta af Palesíínu að blómliegu
landi á undanförnum árum.
En Arahar horfa meö sívaxandi
batri á þetta „syndaflóð" — eins
og þeir kalla það — af Gyðing-
um, sem streymir inn yfir land- ;
ið. í óeirðunum, sem nú síanda
yfir, er aðalkrafa þeirra til ensku
yfirvaldanna einmitt sú, a > land- i
nám Gyðinga verði stöðvað. Hins
vegar heimta Gyðingar — með
skírskioíun til Gyðinga oísóknanna
á Þýzkalandi — að ennþá rneira
sé gert til þess að greiða fyrir
því en nokkru sinni áður. Það eru
tvær kröfur, sem eru hvor upp á
móti annari; >og það er yfirleitt
ekki annað sjáanlegt en að allar
tilráunir til þess að sætta A.aba
og Gyðiiigá I Fialestinu séu þegar
strandaðar. Þjóðahat, ið, sem
skapast hefir milli þe.rra út af
þessmn mótsetKingum, logar ein-
att undir niðri og brýzt alt af)
ööru hvoru út í blóðugum heimd-
arverkum eins og þeim, sem und-
anfarið hefir verið sagt frá í
fréttaskeytunum frá útlöndum.
Það er ekkert annað en enski her-
inn, sem heldur andsíæðingunum
í skefjum og hindrar blóðuga
borgarasíyrjöld milli þeirra þaag-
að til búið væri að ganga af öÖr- j
um hvorum da.iðum. Það er þægi-
Leg röksemd fyrir England til
réttlætingar yíirráðum sínum í
Palestínu. Það getur með sanni ,
sagt, aö án ensku bersveitanna j
í Haifa er enginn stundinni
lengur óhultur um líf og limi í
þessu landi.
En hve lengi vara yfirráð þess? j
Hver einasta ný ógnarold, sem :
gengur yfir Palestínu, minnir á
það, aö sagan g-engur sinn gang
og mun eitt sinn heimta s.nn
rétt. Því að bak við uppreisnar-
hreyíingu Araba býr ekki aðeins
mótspyrnan gegn innflutningi og
landnámi Gyðinga, heidur einn.g
draumurinn um a.abiskt stórveldi,
sem Arabar eru vissir um að ein-
hvern tíma muni verða að veru-
leika. Margir gerðu sér vonir um
að sá draumur myndi rætast s.rax
að heimsstyrjuldinui Lokinni. Þe.r
urðu fytír vonbrigðum. En í þau
17-—18 ár, sem síðan eru liðm,
hefir þessi hugsjón hlotið me/ri
og meiri útbreiðslu og feng.ð á-
kveðnari og ákveðnari form. Ibn
Saud, sem var á striðsárunum
ekki nema lítt þektur þjððhöíð-
Ingi 1 lítí þektu ríki inni í miðri
Arabíu, er síðan búinn að legg.a
hér um bil allan ara ji-ska siiag-
ann — einnig Mekka, hina he.l-
ögu tórg ' Múhameðsír.a manna
— unciir sij. Það getur ve iö bj rj-
unin, eins og þegar Múi amoð
lagði grundvöllinn að stórveldi
Arala á miðöldunum. Og í cra-
bisku i jndumum í l;ring,: seai' enn
þá eru undir erlendu val i, Cl. ar
uppreisnin . rndir yf.rtorðinu. Ó-
eirðirnar í JF alcstinu á'.anda i
nánu sam’ ancli við uppreisnar-
bandalagsumboði Fra.ka — fyr
pardnn í vetur, og sjálfstæðii
baráttuna á Egyptalandi. Og þes
ólga í arabiska heiminum na
alla leið vestur í Norður-Afriki
nýlendur Frakka; Tunis, Algh
og Marokko. Það er enginn e
á því, að Mus&olini hefir lut
sendiLoða sinia róa undir i ciluj
þessum löndum til þess ab i
Engiendingum og Frókkum' anna
um að hugsa en herferð lians
Abéssiníu. En því er jafnvs
haldið fram, að þýzkir Na.dstr
hafi einnig gert sitt t.l þess a
blása að kólunum tii þess a
Hitler hefði frjálsari he-ndur í ö
rópu.
Það er forspil að útfc acsáln
nýlenduarðránsins, scm .oersí o
•eyrum ókkar austan • f:á bbh
Miojartarhafsins. Hinn aia’ris
heimur heimtar rétt sinnn 11 þ :
að ráða sér sjalfur. Þar eysti
er nýtt og víðáttumi dð riki í upj
siglingu, og þegar íram i í
stundir, veröur það hvor d á fæ
Engíands né. Fra .klands a'. hal
'þvi niéri. Það ei a, sem cyrópi
þjóoirnar gætu gert ac viti gags
vart því, sem þarna: er í aösig
væri að gefa umboösl .nd Þjóð
banáalagsins, Falesiinu Sýriútt
og ira’.r, írjáls og lá a s'.Öun sa-j
virmu við hiná aribisku íb
þcirra á gtundveíli fielsis ogja;.
f t is .. ÁBUR en sjálfstæði'
i Th. á 4. síðu.