Alþýðublaðið - 02.02.1937, Síða 3

ÞMÐJUDAGINN 4. FEBR. 1937.
ALÞÝÐUBL’AÐrH
áláfiliHJIILAlil
EUT&TJORl:
W, 8, VALDBMARSSIIH
RITSTJOItNi
AlþýðoJíflainæ.
■Ca®s«asuff ir& mgóltus&mtiB)
AVGtœWSLAt
AÍj^OubiMlnB.
'PSapuiglK ím B.rerOtsgemi
SOrAR:
4900—4906.
<i8@9s AígreiSsia, auglýBingaa.
»a*si: Rltstjðns Aiuaieiuiac trálifó,’
iSÍ^: Ritatjóri. .
iðM: ViliXj. S. Vilhjfl’mna jjjsötes®;
>MAs F. B. VaidsmwgacB tíbeSsm^
'S3is IIMplS,
«S3
^iiÍMpsstsnli^^
Fnntfð Korpnlfs-
staða.
1» IÐ þær umræður, siem fram
* Jhafa farið um hið fræga til-
boð 'Kvöldúlfsi 'ufen a;ð sielja
Land sjb ankanum Korpúlf sstaði,
hefir það orðið ljósit, að frám/-
tíð Korpúlfsistaðá hlýtur að verða
fyr eða sieinna, þjóðfélagslegt
vandiamál.
Sú sitaðreynd er fyr|r hetitíi,
að sjtórum slkerf i.af jFé þjóðar-
innar, sisnnilega um 2 milljónum
króna, hiefir verið v,arið til að
rækta Jendur Thor Jensien og
byggja húsi á þelim.
Um þetta væri vitanlega ekki
nema gott eitt ,að siegja, ef gætt
hefði verið fullrar forsijár í þessr,
um framkvæmdum. En því fer
fjarri, &ð sivo hafi verið.
Þó mun mqga segj^ að raekt-
unin hafi venið fnamkvæmd á
viðunandi hátt, en um biytgging-
arnar er það Sikemst að segja, að
þar hefir hvert axarskaftiö öðru
herfilegra verið framið, sjyio að
lendur Thorsj eru n'á isvo 'jvfir'-
byggðar, að ekkert viðlit er að
reka á þeim íhallalausan báskap
En þrátt fyrir þeisisar dýru bygg-
ingar er óhjákvæmilegt að reisa
nýjar, e|f hægt á ,áð vera aði
nytja lendur þeisisar til fulls.
Það er full vijsisia fyrir því, að
það getur undir engum kringum-
;stæðum dregist lengi, að kom,a
verði nýrri sikipan um búnaðar-
háttu á Korpúlfsistöðum, og öðr-
trm jörðum Thorsi og það mun
mega telj(a fullvísit, að sú skipan
verður í því fólgín, að sjkiftþ
jarð-eignunum niður í hæfileg^a
Sitóra parta, þannig, að viðunan-
legt megi teljasf að reka bú á
hverjum þeirra. Þá kemur og að
því, að reisa verður ný hús,
bæði fyrir m-enn og sikepnur, á
þeim nýbýlum, sem þannig
inyndasit, við hæfi íslenz'ks land.
búnaðar. En þetta þýðir aftur,
að mikið af núverandi bygging-
um yrði gagnsilaust, álíka gagns-
lausit eiras og hálfgerðia bryggjan
við Melsihús, bryggjap í Hafnar-
firði, búkkinn hjá KveldúlfsihSe-
bnum í Reykjavík, og fleira, sem
upp mætti telja.
ÖII þesisi saga kennir þjóðinni
það, að framkvæmdir atvinnulífsi
eiga ekki að vera í hömdum
braskara , heldur eiga þær að
að gerasí með föistu sikipulagi og
fyrirfram gerðum áætlunum, sem
reistar séu á þ-eirri beztu sér-
fræðiþekkmgu siem völ er á á
hverjum tíma og miða að því
einu að leysia atvínnuþörf þjóðar-
innar.
Embættisprófi K lögfræði
ler nýlokið. Þessir kandíídatar
luku prófinu: Baldur Magnússion
1. eink. 1161/3 stig. Baldvin Jóns-
son 1. ieink. 123 st. Friðlþjófur
Jobnsen 1. eink. 134 2/3 st. Jónas
Tboroddsien 1. eink. 1261/3 st.
Oddgeir Magnússion 2. eink. betri,
101 1/3 st. Þormóður ögmundsson
1. eink. 139 2/3 st. Þorvaldur Þór-
arinsaon 1. eink. 115 2/3 st.
Iðnaðiármannafélagið
slðtin ára á morgnn.
IÐNAÐ.4 RMANN A F £L AGIÐ í
Reykjavík var’óar 70 ára á
morgun. Það var stofnað 3. fe-
brúar 1867 af 31 iðnaðarmönnum
hér í bænum. Féiagið er víst
elzta atvinnustéttarfélag hélr á
landi, og er nú enginn stofnandi
þess á lífi. Hinn síðasti þeirra,
Siguróur Jónsjsan járnsmiður, lézt
í hitt eð fyrra.
Um það leyti, sem Iðnaðiar-
mannaféliagið var stofnað-, en þá
hét það Handiðnaðarfélagið, v-oru
ekki margir iðnaðarmenn hér í
bænum, eftir því sem Sigurður
Hall-dórsson trésmíðameistari hef-
ir skýrt blaðinu frá, mun þá hafa
verið hér fjölmennust trésmiða-
stéttin, en auk þ-ess voru járn-
smiðir, gullsmiðir, úrsmiðir,
söðlasmiðir, skósmiðir, bókbindar-
ar, prentarar, málarar, skipasmið-
ir, siteinhöggsmenn, ljósmynda.rar,
skraddarar -og einn hattari.
Kunnátta iðnaðarmannia v-ar af
mjög skornum skamti, sem eðli-
liegt var, enda ákiafl-ega erfitt um
alt nám.
Þiedr, sem gengust fyrir stofn-un
þessa félagsskapar og siýrðu
hionum á næstu árum, unnu aðal-
lega að m-enningu iðniaðarmain-na
og þroskjun þeirra; í sínu starfi.
Stiofnaði félagið þegar það
liafði star.Ba|ð í 2 ár, eða árið 1869
Kvöl-dskóla iðnaðiarmanna. Síð-ar
starfaði hann sem sunnudaga-
sikóli og upp úr honum óx svo
Iðnskólinn. Var skólinn víða til
húsa, í fangahúsinu við Skó-Ia-
vörðustíg, í gamta barnaskólan-
um, þar siem nú er lögreglustöð-
iin iQg í Iðnskólahúsinu. Kennar-
arnir voru aðallega áhug-asamir
iðnaðarmienn og ihvíldi kenslaln
oft að miestu leyti á stjórn fé-i
lagsius.
Fyrsta stjóan þess var að því
ier bezt verður vitað, en fund-
argerðiabækur fyrstu árianna eru
glataðar, Einar Þórðiarson prent-
arf, í-ormaður, Einar Jónsson
snikkari. féhirðir, iog Egill Jónsson
ritari.
A þiessum árum og alt fram yf-
ir ald-amót voru oft sóttir menn
til útland-a, þegar vinna þurfti
einbver stórvirki í landi, svo sem
við byggingar húsa, vita, brúa
io.’ s. frv. ■>
Þietta var illa séð af ið-n-aðiar-
mannastéttinni, en hinsvegar var
stoortur á velmenntuðum iðnaðar-
möninum. Kom þó brátt í ljósi, að
ísllendingar voru fljótir að læra
og tileinkuðiu s-ér í einni svipan
kunnáttu þeirra erlendra iðniaðar-
manna, siem noktouð viar af alj;
læra.
Iðnaðarmiannafélagið ræddi
þiessi mál miikið og fór að vinn-a
að því að gera félaga sína hæfa
til að standiast samtoeppni við er-
lenda iðnaðiarmenn. Félagið fór
að vinna að því, að efniliegir -og
duglegir iðnaðarmenn færu utan
og fóru margir bæði fyrir atbeina
féilagsins og -af eigin rammleik.
En um leið voru opnaðir mögu-
Jieikar fyrir því, að Islendingar
gætu Unnið sjálfir það sem þurfti
að gera að algengri iðnaðarvinnu
í landi sínu.
Þeir, s-em fóru utan, kendu
þieim sem heima vioru, er þ-eir
toomu beim, og smátt og smátt óx
upp stór h-ópiur ágætra iðnaðar-
tnanna, sem tóku störfin að sér,
og h-ætt var að sækja menn út
fyrir pollinn.
Það er auðfundið af frásögn
Sigurðar Halldórsisonar trésmíða-
m-eis'tara, að þetta hefir verið mik-
ið áhuga- iog h-agsmiunamál, því
að um teið og hann segir frá
þessu,. verðiur hann dálítið hörku-
tegur og háværari. en bn'mirnar
EINAR ERLENDSSON
-núverandi f-ormaður félagsins-.
síga: „Við unnum sigur í þessu
máíí," segir hann. „Þ-etta var einn
liðurinn í sjálfstæðisbaráttuþjóð-
arinnar á þieim árum.“
Siem dæmi um þ-etta má geta
þess, að 1870 kunni -enginin ís-
len-dingur að kljúfa stein. 10 árum
síðar var þó orðin mikil bneyt-
ing á þiessu. Þá er Alþingishúsið
byggt og komu þá hingað Svíar
og Bornhólmarar, en Islendingiar
námu af þeim. 1897 fór fyrsti ls-
lendingurinn utan til náms fyrir
atbeina félagsins.
'Eftir að félagið var stofnað
var bygging Iðnaðarmanniahússius
(Iðnó), mesta stórvirkið, sem það
réðist í. Það hóf byggiingu þess
árið 1896, jarðskjálftasumiarið
rnikla. Var Andrés- Bjarn,as-on
söðlasmiður einn af allrafrems-tu
forysitumöninum félagsins í þeirn
framkvæmdum.
Iðuó var, þegar hún var reist,
álíka mikið stórhýsi í hlutfalli
við stærð bæjarin-s þá eins
og ief nú væri byggt hús, sem
væri á stærð við Þjóðleikhúsið,
Gamla Bíó, iog Nýja Bíó, og Iðnó
í eiinni byggingu. Matthías í Holti
átti upptö-kin að þessari byggingu
og toom hann fyrst fram með
hugmyndina á fundi í félaginu 1.
febrúar 1891 -og v-ar síöan í 5
ár unnið að málinu og safnað fé.
Árið 1906 byggði félagið Iðn-
skólahúsið. Árið 1918 ældi fé-
lagið Frans Hákánsien Iðnó.
'Eiins og kunnugt er, gaf Iðnað-
arma-nnafélagið landinu ‘-mynda-
styttuna af Ingólfi Arniarsyni og
kostaði hún um 40 þúsundir kr.
e:n sama dag; og Ingólfur var af-
hjúpaður gaf félagið í styrktar-
S'jóð iðnaðarmanna 10 þúsund
kxónur.
Það ier því margt iog mikið, sem
liggur eftir Iðnaðarmannafélagiið
og þó er -ekki hægt að n-efna
ait það geysiþýðingarmlkla starf,
sem það hefir unnið í þágu
mentunar iðnaðármanna.
Félagið hefir al-drei beinlínis'
vierið .stéttarfélag, þiannig, að þ-að
hiefir ekki beitt sér fyrir kaup-
yfelum félagsmannía. Þetta befir
Jika haft jrau áhrrf, að í félaginiu
hafa aðieins verið noldtrir áhuga-
menn. Einnig hafði það þau áhrif,
að þegar iðnstéttirnar fóru að
vaxa. voru stofnuð féJ'ög fyrir
hverja greiin, félag hv-errar iðn-
gneiinar hefir tekið að sér m-ái
sinnar stéttar.
Iðnaðarmaninafélagið hefir þó
hal-dið hlutverki sínu áfram, að
vinna að almennum men,ningar-
málum iðnaðarmanna, og það
h-lutverk h-efir félagið v-el rækt
á undanförnum áraíugum og ber
þess ví’ða m-erki í íslenzku þjöð-
lífi.
I stjórn Iðnaðarmantiliféla-gsins
eru nú:
Einar Erlendsson formaður.
Sigurður Hall-dórsson varafor-
maður. ,
Guðm. Þorláksson ritari.
Arsæll Árnason vararitari.
Ragnai' Þómrinsson gjaldkieri.
Auk þeirra mála, sem getið er
hér að framan, hiefir Iðnaðar-
mannafélagið gengist fyrir iðnsýn-
ingum og haft mikil áhrif á alla:
löggjöf, sem s-ett h-efir verið um
i-ðju og iðnað.
Uogir Algýðn-
fíokksmenn í út-
varpinu.
Nfr kjósandi segir álit sitt.
ÞAÐ er óhætt að fullyrða það,
að um alt Island var fylgst
mieð athygli m-eð útvarpsumræÖ-
um þeim, s-em nýlega fóru fram
milli fulltrúa frá stjórnmálafélög-
um ungra mannia. Og það er líka
hægt að fullyrða það, að útvarps-
hlustendur bjuggust við því, að
hinir un-gu menn hefðu eitthvað
annað að flytja en hina „háu póli-
tí-k“ hinna eldri manna. Það var
að vísu ektoi búist við því, að
sportpólitikusamir í Kommúp-
istaflokfcnum, Nazistaflokknum —
eða Bændaflokknum h-efðu neitt
nýtt að segja, en það var full á-
stæða til þess að fulltrúar hinna
fliokkanna, siem v-erður að ætlast
til að haíi einhverjia ábyrgðartil-
finningu gagnvarí hinu unga fólki,
töluðiu um mál þess og aðstöðu
æskulýðsins í þjóðfélaginu.
Fulltrúi ungra jafnaðarmiainna,
Guðjón B. Baldvinsson, gerði
þietta iog í byrjun Umræðnanna og
Ása Þ. Ottesen, sem einnig var
fulltrúi ungra jafnaðarmiauna
hélt sér einnig algerl-ega við mál-
efni unga fólksins og hösliuðu
þau þar með umræðuvöllinn.
Vil ég sérstaklega þakka þ-ess-
um fulltrúum fyrir heiðarlega
framkomu við umræðurnar iog
góðian málflutning. Það var
sannarlega gott að fá að h-eyra
um þau mál, sem ungir Alþýðu-
fliokksmenn bera nú m-est fyrir
brjósti og hviernig ungir jafna'ear-
menn haga starfseminni í félög-
um sintmi og ég fullyrði það, að
Alþýðuflolttourinn hafi unnið mik-
ið traust rneðal unga fólksins um
land alt vegnia framtoomu full-
trúa sinna við þesaar umræður.
Mér diettur ektkii í bug að áfell-
ast þá fyrir það, þó að fulltrúar
ungra Alþýðuflokksinannia færu
út af þessum grundv-elli í um-
ræðunum sílara kvöldið. Allirhin-
ir neitu'ðu að ræða s-érstakl-ega
um hin mörgu hagsmunamál
unga fólksins, þeir hófu hiina hat-
römmustu árás og var því þar
með útilokað, að h-ægt vari aö
ræða sérstaklega um mál unga
fólksins. Hinsvegar fóru umræð-
urnar nú að snúast um hápólitík.,
sem við hlustum svo oft á hjá
h-inum eldri stjórnmálamönnium.
Var því sjálfsagt af þeim G. B. B.
og Guðmundi Péturs-syni að taka
á móti, sem þ-eir g-erðu svo vel,
að hinir urðiu eklld öfundsverðir.
Það mun ekiki hafa vakið n-eina
aðdáun hjá ungu fólki um land
alt, að íhialdið skyldi byrja með
því að senda tvo af þingmönn-
um síinum í umræðurnar. Það
virtist svio, að það hefði átt að
láta raddir unga. fólksins í sínulm
fl-okki beyrast þetta kvöld. En það
mun liafa vierið fátækt af slíku
liði, enda er það ekki ótrúlqgt,
Lístasafnið í Málmey
hefir á svartlistarsýningunni í
Charlott-enborg keypt tvö lista-
vierk eftir Jón Engilberts og tvö
eftir Gunnlaug Sch-eving. (FO.)
Húsaflutningur, 5. kapituli.
Nú er ég að semj-a bréf tii
bæjarráðsins út af urðarbletti til
að setj-a húsið á, hægra megin
við Tunguveg. Ég g-eri ráð fyrir
að ég fái meiri hlutann m-eð mér.
Jakob Möller hefir alloft vierið
mieð mér; ég býzt við hann
vierði það enn, þó hann sé geng-
inn í Endajaxliaflokkinn, (í þeim
flokki eru allir, sem búnir eru
að missa vígtennur og þvi ekki
leftir annað en endajaxlarmr). Þó
erindið mitt -fari frá bæjarráði
til bæjarstjómar og þaðan til
bygginganefndar og þaðan tii
lan d sf lutningaskrif stof uniniar og
það-an aftur til bæjarstjómar og
hafni loks ,'hjá bæjarráði aftur
eins og gangur ter málanna, þá
fæ ég blettinn með p-omp og
pragt. Með öllum lússídónum, mót
orum og -operati-onum eins og
G. Claessen kemst að orði iog
flutningar ættu að geta byrjað í
apríl. Guðs friði! Oddiur Sigur-
geirsson, Oddhöfða, hægra m-eg-
in við Kleppsv-eg.
Dr. Þórður Þorbjarnarson
log frú komu með Gullf-ossi frá
útlön-dum í fyrra-dag.
Glímufél. Ármaun
befir beðið þess g-etið, að -engin
æfing verði hjá kvenflokkum Ár-
rnanns fyr en fimtud. 4. þ. m).
en þá eru þær stúlkur, sem æft
íhafa í fIoikkun|u|mj í vetur, heðniar
að mæta.
The Argentine Magazine
í Buemos Aines flytiun í jóla-
hefti sínu ritgerð eftir Halldór
Kiljan Laxness, er hann niefnir:
Litierature in Ioeland, stutt yfirlit
yfir íslenzkar bókmenntir. í sam-
bandi við gnein Halldórs flytur
ritið myndir frá tslandi og all-ít-
arlegar upplýsingar um landið;
sem ferðamannaland. (FB.)
Námslkeið í listveínajði
hel-dur frú A-gnes- Davids-on í
marz -og aprílmánuði næstkom-
andi. Námskeiðið vierður haldið í
húsi K. F. U. M. og ve-rður frá
ikl. 1—6 daglega. Frúin hafði s-ýn-
ingu á lis-tvefnaði í vetur í
Sikemmuglugga Haral-dar, -og
I þótti vinnan afar-vönduð. Má bú-
as-t við mikilli aðsókn að nám-
skeiði frúarinnar.
Fidkmaþkaðurinn í Grimsby
laugardag 30. janúar: Rauð-
sip-etta 72 sh. pr. b-ox, stór ýsa
30 isih. pr. box, miðlungs- ýsa 34
sili. pr. b-ox, frálagður þ-orskur 25
sih. pr. 20 stik., stór þorskur 7/6
sih. pr. box og smáþorsikur 7 sh.
pr. hox. (Tilk. frá Fiskimálane-fnd
— FB.)
að sá flokkur sé fátækur af ungu
efnilegu fólki, sem altaf berst
■giegn öllum nýjungum, s-em alt
vill láta h-jakfca í samia farinu,
þrátt fyrir breytta tíma, br-eytiar
s-óstæöur iog aukna erfiðlieika m-eð
þá framleiðslu, sem við höfum
miest lifað á síðustu áratugima.
Við ungu útvarpshlustendurnir
bjuggumst við því að fá að beyra
um starfsiemi hinna ungu stjórn-
taálafélagia; í Reykjavík. Það feng-
um við ekki nema h-já fulltrúum
ungra Alþýðuflokksmanna -og ég
vieit að ég taliá fyrir munn fjölda
margra, þiegiar ég þakka þ-eim fyr-
ir igóðan málflutning öllum sam-
an, bæði kvöldin og ég fullvissa
þá um og yfirl-eitt alla Alþýöu-
flokksmenn, að úti um land hafa
þau Guðjón Baldvinsson -og Ása
Þ. Ottes-en og Guðmundur Péturs-
son orðið til þess að auka traust-
. 'ið á AlþýðufliOiktonum, sem raunar
fer dag-vaxiandi.
Akranesi, 25. janú-ar 1937.
„ Nýr kjósmdi.
Lentbvðid Menntaskdlans.
Tveggja Diönn.
Oomedia í 3 þáttum eftir
Goldoni.
Mentaskólanemendur hafa í
langan tíma leiikið eitt leikrit á
vetri fyrir bæja.rbúa, -og hefir
þeim -oft tekist vel bæði með
leikritaval og leik.
Á föstudaginn var frum-sýning
á þessa árs leikriti Mentaskól-
ansi. Leikritið sýnir hvernijg þjón-
inum tekst a-ð vera í þjónustu
tv-egigja hú-sbænida, áiekstrajia,
sem af því leiða (að eiga að
þjóina tv-eimur herrum) og hvem.
ig hann k-emst úr flestum klipum
m-eð sæmilegum h-eiðri og áður
en tjaldið fellur h-efir hann kriað
sér út kvenmann.
Aðalhlutv-erkið, þjóninn Trifio-
li-o, leikur Skúli Thoroddsen og
gerir það alveg ágætlega. Hin
galgopal-egu sl-óttugheit Trifiolios
hljóta að vekja hlátur allra, sem
sjá leikinn. Trifiolio gætijr þess,
að þjóna báðum hermnum og
hafa alt af eitthvað handa- sjálf-
um sér upp úr krafsinu. Hlut-
verkið er erfitt, því Trifolio er
-oft einn á leiksviðinu, og kemur
þá vel í Ijóis hve Skúli fer létti-
lega með hið vandasama hlut-
verk.
Speranza kaupmann leikur Þór
Guðjóns-son sæmilega vel.
Clementína dóttir kaupmanns
er leikin af Guðrúnu Gísladótt-
ur. Leikur hennar er áferðarfal-
legur, en heldur daufur. Doktor
Lombaidi er vel leikinn af Ad-
olf Guðmundsisyni og eins Silvio
sionur hans (Helgi Bergs). Bea-
trice, Geirþrúður Sivertsen, skilar
vel sínu tvöfalda hlutverki. Ro-
b-erto gestgjafi (Árni Hafstað) er
ekki eins vel leikinn, og er á
stundum eins og sú persóna sé
s-litin úr tengslum við leikilnn
sjálfan, en Emeral-dína (Drífa
Viða-r) fer mjö-g vel með sitt hlut-
verk -og stundum með ágætum.
Þjónn (Anna Magnúisdóttir) og
burðarkarlinn ern lítil hlutverk,
en vel af hendi leyst.
Þýðandi leikritsins og stjórn-
andi er hr. Bjarni Guðmundsson.
Á frumsýningunni ætlaði lófa-
klappinu í leikslok alclrei að
linna, og voru leikendumir oft
kallaðir fram, og eins! stjómand-
inn.
Ágóðinn af sýningunum rennur
i Bræðrasjóð.
Næ-st verður leikið á miðviku-
-daginn, -og ættu menn ekki að
láta. hjá líða að sjá þennan leik.
e + v.
Sigtðs Eiaarsson töisk&lð
Heill þér íslands söngva-sómi,
60 ára: Hvellum rómi,
biöjum vér þín harpa hljómi
■hundrað ár -og dag.
Fjallalandsins fljóð og synir,
fossar, dalir, blóm -jg hlynir,
-þrymji. nú, sem þínir vinir
„1000 nadda brag.“
Ámesingnr.
Æfi Trotzkl’s
eftir sfálfan hann,
ættu allir að lesa er kynn-
ast vilja pólitík Rússlands.
Fæst hjá bóksöliiin.
Kaupum tóm V2 kg. glös undan
sultu, mega vera loklaus,. á 10
aura stk. Kjötbúð Reykjavíkur.
V-esturgötu 16.
Húsmæ&ur! Daglega nýr fiskur
til að sjóða, í fars eða steikja.
Fiskbúðin, Þórsgötu 17..