Tíminn - 25.04.1926, Page 3

TIMIN*
77
Ekki þriggja mánaða heldur um
þrjátíu ára
reynsla bænda út um alt land,
sannar að
Alfa Iiaval
skilvindurnar reynast best.
Alfa Laval skilvindan hefir hlotið
yfir
1200 -- tólt hundruð --
fyrstu verðlaun á sýningum víðs-
vegar um heim, enda voru taldar
að vera í notkun um síðustu
áramót
hátt á Qórðu miljón,
og eru það miklu fleiri en frá nokk-
urri annari skilvinduverksmiðju.
Einkasölu á íslandi hefir
Samband ísl. samviélaga.
ititi m 11 i i nTTTnTin 111
Besta og ódýrasta efni í þök. Tíu ára ábyrgð á þökunum.
Þurfa ekkert viðhald þann tíma.
Létt -------- Þétt --------- Hlýtt
Betra en bárujárn og málmar. Endist eins vel og skífuþök.
Fæst alstaðar á Islandi.
jens Vílladsens Fabriker,
Köbenhavn K.
Biðjið um verðskrá vora og sýnishorn.
HAVNEMBLLEN
KAUPMANNAH0FN
mælir með sínu alviðurkenda rúg' mjöli o g hveiti.
Meiri vöruéæði ófáanleg.
S.I.S. slsziftir ©in.g-özxg-UL -við olsilcnjir.
Seljum og mörgum öðrum íslenskum verslunum.
verið drykkjumaður né á því, að
hann skyldi við konu sína. Byron
er varanlega frægur fyrir að hafa
verið eitt af höfuðskáldum heims-
ins. þó að Kr. Alb. færi á þrot-
laust fyllirí út um öll lönd, og þó
hann væri sendur af hinum um-
talaða blómræktarmanni Ólafi
frænda sínum, þá væri ekki til
neins fyrir Kr. að heimta heims-
frægð á borð við Byron fyrir það.
Ef út í samanburð ætti að fara,
yrði að leggja á metaskálar sitt
skáldverkið eftir hvom. Kr. hefði
Hilmar Foss, hið aumasta leikrit
sem nokkur andlegur húsgangur
hefir látið ganga á þrykk. Byron
gæti lagt Manfred á skálina á
móti, og hann yrði nokkuð þung-
ur. pó að Kristján vildi bæta
skáldskap Jóns Bjömssonar og
Laxness ofan á, yrði það ekki til
neins. því að fitegð Byrons hvílir
hvorki á minningu um ofdrykkju
né leirburð.
þjóðnýtingin á Sandi. þrjátíu
ára stríðið endaði með vestfalska
friðnum, en 30 ára stríð Guðm.
Friðjónssonar endaði með því að
hann komst á landssjóðinn. Guðm.
er nú landssjóðsfyrirtæki, rekinn
á bolseviskan hátt eins og
sprúttsalan. Og afurðir þessarar
þjóðnýtingar eru sá rímaði sam-
setningur sem við og við sést í
Mbl. og dilkum þess. það er und-
arleg hæðni forlaganna að Mbl.
skuli þurfa að birta þessa bolse-
vika-framleiðslu frá Sandi. Mbl.
hefir haldið á móti allskonar þjóð-
nýtingu sem vit var í, þar á með-
al á olíu og tóbaki. Mbl. hefir
sagt, að allur slíkur rekstur gengi
illa, bæri sig illa, væri dýr og af-
kastið lélegt. í mjög mörgum
tilfellum var kenning Mbl. röng.
Ríkið var á góðri leið með að fá
alt að hálfri miljón í gróða á tó-
bakinu. Mbl. verður að trú sinni
um Guðm. Rím hans verður æ
þynnra og þynnra. Enginn maður
lætur sér koma til hugar að læra
eina línu eftir hann hvað þá
meira, utanbókar. Seinast er
Guðm. farinn að finna vesöld
sína og þykist finna leirburðinn
rekinn af sjó. Mönnum verður að
trú sinni. Eigendur Mogga hafa
í þessu efni orðið fyrir sorglegri
reynslu. X.
Búnaðarnámskeið hafa verið
haldin í vetur á Austurlandi, að
tilhlutun Búnaðarfél. Islands. þeir
Metúsalem Stefánsson ráðanautur
og Hallgrímur þórbergsson bóndi
á Halldórsstöðum voru á náms-
skeiðunum fyrir Búnaðarfélagið,
Metúsalem kom aftur að austan
með „Esju“ 13. þ. m. Fyrirlestrar-
námskeið fóru fram á þessum
stöðum: Hornafirði. Djúpavogi,
Fáskrúðsfirði, Egilsstöðum, Borg-
arfirði og Vopnafirði. Auk þess
höfðu fyrirlesaramir fundi á
Kóreksstöðum og Sleðbrjótsseli og
fluttu þeir 4 fyrirlestra á hvorum
stað. Á Eiðum fluttu þeir 2 fyr-
irlestra. Á námsskeiðunum voru
til jafnaðar um 150 þátttakendur,
og samanlegt sótti þau yfir 1000
manns. I Vopnafirði var fjöl-
mennust þátttaka ca. 284. Máms-
skeiðin stóðu í 4—6 daga hvert
og voru fluttir um 20 fyrirlestr-
ar á hverjum stað. Hallgrímur
þórbergsson flutti fyrirlestra um
ullariðnað, hrossarækt, fjárrækt,
og nýbýli og ræktun. Metúsalem
Stefánsson flutti fyrirlestra um:
Áburð og ræktun, nautgriparækt,
kartöflurækt, hreppabúnaðarfélög
og erindi er hann nefndi: Hugur
og hönd. Umræðufundir fóru fram
á kvöldin um ýms efni viðkom-
andi sveitalífinu. Á Egilsstöðum
var þingmönnum Múlasýslna send
áskorun um að útvega viðlaga-
sjóðslán til að koma upp kembi-
vélum á Reyðarfirði, er kaupfé-
lagið þar ræki. Á Djúpavogi var
kosin nefnd til að sækja um fjár-
styrk úr sýslusjóði í sama til-
gangi; á Vopnafirði vær stofnað-
ur Framfarasjóður Vopnfirðinga,
og kosin 5 manna nefnd til þess
að leita samskota og semja skipu-
lagsskrá fyrir sjóðinn. Búnaðar-
samband Austurlands lagði til
einn fyrirlesara á námsskeiðun-
um, auk þess fluttu þar ýmsir af
héraðsbúum erindi. — I Múlasýsl-
um höfðu safnast, á þessum sam-
komum, 102 félagsmenn í Búnað-
arfélag Islands.
Ingþór á Melstað.
Ofl Ingþór í Reykjavik.
í 19. tbl. Tímans er grein eftir
Ingþór Bjömsson með fyrirsögninni:
„þórarinn á Melstað og þórarinn í
sameinuðu þingi“. Af þessari grein sé
eg að ekki er lokið fréttaburði af
þingmálafundum í kjördæmi mínu
Hélt eg þó að ekki myndi verða um
sinn vegið frekar í þarin sama kné-
runn. En þar sem söguberinn ritar
með fullu nafni og ritstjóri Tímans
hefir góðfúslega leyft mér rúm i
blaðinu fyrir stutt svar, skrifa eg
þessar línur.
Aðalefni greinarinnar er áfellisdóm-
ur yfir mér, fyrir það, að greiða
atkvæði með rökstuddri dagskrá í
sameinuðu þingi, út af þingsályktun-
artillögu frá Jónasi um val á sendi
mönnum til annara ríkja. Dagskrár-
tillagan taldi þingsályktunartillöguna
óþarfa, því það væru óskrifuð lög,
reisa þar nýbýli, og það er líka mikið
um það talað. En eg held að það geti
komið til álita, hvort nýbýlin verða
reyBt fyrir austan heiðina eða fyrir
vestan hana. Nýbýlin verða, a. m. k.
til að byrja með, að byggjast mest-
part á heysölu og mjólkursölu. Flutn-
ingskostnaður á heyinu er jafn,
hvorumegin heiðar sem býlin væru.
Aðstaðan til heyskaparins að vísu
betri fyrir býli austan heiðar, en
markaðsaðstaðan betri vestan heiðar,
og auk þess stuðningur af atvinnu
við útgerðina og i bæjunum, og það
býst eg við að dragi meira. Af þessum
ástæðum, sem eg nú hefi vikið að,
þykir mér fullkomlega álitamál,
hvort nýbýli þau, er reist verða
vegna járnbrautarinnar og Flóa-rækt-
arinnar, verða reist hérnamegin
heiðarinnar eða fyrir austan hana,
en í sjálfu sér er þetta máske ekki
svo mikilvægt atriði, því það getui
verið ávinningur, hvort sem fólks-
fjölgunin verður austur í sýslum eða
i bæjunum og nágrenni þeirra.
Háttv. flm. segja: Járnbraut, ekk-
ert nema jámbraut getur komið hér
að liði. En alt fram að síðustu tím-
um hefir það þó verið talið álita-
mál, eins og hv. þm. Vestur-Hún
vetninga (þ. J.) hefir best sýnt fram
á, hvort leggja ætti góðan bilveg eða
jámbraut, og það er það fullkom-
lega enn, meðal annars af þeim á-
stæðum, að jámbrautir, einkum
styttri brautir, eru yfirleitt að verða
undir í samkepni við bifreiðamar.
það hefir verið fært jámbrautinni
til gildis fram yfir vegina, að hún
þyrfti ekkert viðhald, en það þyrftu
vegimir árlega. Við þetta er fyrst og
fremst það að athuga, að æðimikill
munur er á stofnkostnaði hvors fyrir
sig; munurinn er um 3 milj. kr.
6% af þeirri upphæð, 180000 krónur,
mundi verða nokkurt fé til árlegs
viðhalds á veginum. í öðru lagi hefir
það og verið viðurkent, að með járn-
brautinni þyrfti lika veg, svo ekki
kemur þá til, að losnað verði við
alt viðhald á vegum austur. Að vísu
hefir það verið sagt, að sá viðhalds-
kostnaður yrði lítill, þar sem um-
ferðin um veginn yrði að sjálfsögðu
miklu minni. En þess ber að gæta,
að hugsað er, að hinn nýji vegur
verði mikið vandaðri en sá, sem nú
er og þó er ekki að vita, að við-
haldið á honum verði svo
mikið dýrara en á þeim gamla og
lélega, þó umferðamunur væri mikill.
Hærst. fjrh. (J. þ.) talaði þannig,
að hann taldi málið ekki eiga rétt
á sér, ef það yrði til að hindra
aðrar almennar framkvæmdir, en
taldi forsvaranlegt, af því að ætla
mætti að jámbrautin bæri sig. þetta
verð eg að telja mjög óákveðin um-
mæli. það vantar sem sé vissuna
um hvort áætlanimar munu stand-
ast, eða verða eitthvað nærri lægi
Áætlanir hafa oft bmgðist, þótt að-
eins hafi verið um stofnkostnað, og
hvað þá þegar þarf að gera áæltun
10 ár fram í tímann. Og þó svo
reyndist, að áætlunin væri nærri lagí,
þá hlýtur slíkt stórmál, sem þetta,
altaf að hindra að miklu eða tölu-
verðu leyti aðrar framkvæmdir. Fyrst
og fremst má búast við, að eitthvað
verði tekið af þvi fé, sem fyrir hendi
er, í viðlagasjóði, og mátti skilja á
hæstv. ráðherra, að hann teldi það
óhætt. En því fé verður þá ekki
varið til annars. Jafnframt yrði að
leggja á gjaldþol manna, til að
alfa fjár til fyrirtækisins og það
gjaldþol, sem til þess gengi, yrði þá
ekki notað til annars. í þriðja lagi
verður að taka mikið lán, en þaö
kostar árleg útgjöld í vaxtagreiðslu
og dregur frá lánstrausti landsins, ef
til þess þyrfti að taka til annara
hluta.
Eftir hugsanagangi sumra af for-
mælendum þess máls, þá eigum við
að standa betur að vígi til almennra
framkvæmda, eftir að hafa bundið
6—7 milj. í þessu fyrirtæki!
Samkvæmt áætlun þeirri er ligg-
ur fyrir um stofnkostnað þessa fyrir-
tækis, er hann áætlaður 6t/4—6l/o
miljón kr. og gert ráð fyrir, að
3 ár gangi til að koma því á fót.
Rekstraráætlun hefir verið gerð til
10. rekstrarárs, og á þessari áætlun
ætla eg að byggja útreikning um
hinn eiginlega rekstrarhalla fyrirtæk-
isins. Eftir áætlun þessari, verður
framlagið að meðaltali á ári í 3
ár nálægt 2,16 milj. kr. 6% vextir af
1. árs framlaginu verður um 12,96
þús. á ári. f 13 ár verða það því
um 1 milj. 680 þús. Á sama *hátt
reikna jeg framlag 2. arsins og verða
vextimir af því í 12 ár rúm 1 y2
milj. og framlagi 3 ársins í 11 ár tæp
IV2 milj. þetta verður samtals rúm-
ar 4,6 milj. Frá þessu ber svo að
draga tekjur þessara ára, og áætl-
un er gerð um þær á 1. og 10.
rekstrarári og eftir henni má gera
, ráð fyrir, að þær verði að meðaltali
| 185 þús. kr. á ári, og það í 10
ár verða 1 milj. 850 þúsundir. það
dregið frá 4,6 milj., eftir verða þá
ca. 2,8 milj., sem verður samlagður
rekstrarhalli til 10. rekstrarárs. Sé
: þetta svo lagt við stofnkostnaðinn,
: verður hann yfir 9 milj. En ef þess-
ari upphæð er aftur á móti deilt á
13 ár, þá verður það um 216 þús.
á ári. Mönnum kann nú að þykja
i þetta ekki gífurleg upphæð, en hún
j slagar samt upp i það, sem veitt
I hefir verið til allra verklegra fram-
kvæmda í landinu sum árin.
þá er athugunarmál, hvort það ætti
að vera ríkið eða félag einstakra
manna, sem ræki þetta fyrirtæki.
Væri það félag einstakra manna, sem
ræki það, væri fyrirfram ákveðið
hversu mikið fé ríkið legði fram, og
jafnframt tæki það enga ábyrgð,
hvorki á áæltun eða á rekstrarhall
anum. En ef ríkið ræki fyrirtækið,
þá yrði að taka ábyrgð á áætlunum,
ekki aðeins á stofnkostnaðinum held-
ur og líka á rekstrarkostnaðinum.
þvi hefir nú verið haldið fram, að
þessi áætlun væri mjög varlega
gjörð, sem eg ætla ekki að mótmæla,
því það má vel vera rétt En hitt er
þó víst, og á það hefir verið bent
með fullum rétti, að alt til þessa
hafa allar áætlanir um jámbrautina
verið mjög á reiki, og væri þá næsta
undarlegt, ef hún nú alt í einu væri
orðin óskeikul. Og jafnframt má
benda á það, að sjálfir flutningsm.
hafa vefengt hana, að því leyti, að
þeir hafa talið hana alt of varlega!
Eg skal fúslega játa, að þetta er
stórt mál, sem á skilið alla athygli.
En það á enga heimtingu á blindu
fylgi-
Sum mál eru svo stór og þýðingar-
mikil, að nauðsyn þykir að leita um
þau þjóðaratkvæðis, og jeg verð að
telja þe.tta mál meðal þeirra, þótt eg
hinsvegar búist ekki við að það verði
gjört. En því ver þykir mjer við eiga,
að ætlast til, að málið gangi fram nú
þegar á þessu þingi, svo að kalla án
þess að þjóðin fái nokkuð um það
að vita fyr en það er orðið að lögum.
Og heldur ekki kann eg við þá lægni,
sem reynt er að afla frv. fylgis með,
með því að halda þvi fram, að áhættu-
laust sé að samþykkja það vegna
þess, að það sé aðeins heimild fyr-
ir stjómina, og að hún muni þá
hafa vit og varúð fyrir þinginu
Af undirtektum tveggja ráðherranna
má skilja, að þeir hafa ekki viljað
taka ábyrgð á málinu með því að
bera það fram sem stjómarfrv., en
hinsvegar muni þeir taka fegins
hendi við heimildinni, ef þeir séu
aðeins lausir við ábyrgðina á málinu.
-----o-----