Tíminn - 10.01.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 10.01.1931, Blaðsíða 1
LANI3SÖÓKA6AFN M123903 J"sí. -\NDö ©jaíbfeti 09 afg,rcit>slumaí>ur tEímans er Kannpeio, f> orsteins&óttir, £cef jargötu. 6 a. ZJeyfjapíf. ^fgteiksía Címans er í Scefjarcjötu 6 a. (Dpin oaglega fl. 9—6 Sími 2353 XVI. ár. Reykjavík, 10- janúar 1931. 1. blað. Óspektirnar í Reykjavík Viðtal við Hermann Jónasson lögreglustjóra. Aðdragandi. Þann 30. f. m. var skýrt frá því hér í blaðinu, að æsingamenn nokkrir úr hópi kommúnista hefðu þá daginn áður gjört hark nokkurt úti fyrir stjórnarráðshús- inu. Vakti þetta tiltæki raunar litla eftirtekt, en atvikaðist þann- ig, að sendinefnd frá verkamönn- um kom í stjórnarráðið í þeim tilgangi að eiga tal við atvinnu- málaráðherra viðvíkjandi atvinnu- bötum hér í bænum en, kommún- istarnir, sem höfðu pata af för nefndarinnar, söfnuðust saman og veittu henni eftirför. Nokkrir þeirra skipuðu sér við imigang . hússins og höfðu rauðan fána á lofti, en aðrir þyrptust að grindunum, sem lykja um stjórn- arráðslóðina. Höfðu þeir þar í frammi háreysti nokkra og sungu m. a. níðvísur um einn ráðherr- anna. Eftir að nefndin hafði lokið máli sínu, dreifðist hópurinn fljótlega, enda var veður í kald- ara lagi. Munu þeir, reykvísku kommúnistarnir, öðru vanari en að standa úti í vondum veðrum og því fremur hafa kosið húsa- skjólið að þessu sinni. Engin slvs, urðu eða óskundi af mannsöfnuði þessum og lögreglan, sem var viðstödd, lét hópinn afskiptalaus- an. Frásögnina um hliðstæða at- burði, og þó alvarlegri, sem síðar hafa orðið, byggir Tíminn á . skýrslum sjónarvotta og viðtali við lögreglustjóra, sem góðfús- lega hefir látið blaðinu í té upp- lýsingar um óspektir þær, sem orðið hafa, og lögreglan hefir lát- ið til sín taka. Bæjarstjórnarfundurinn 30. des. Þriðjudaginn 30. des. var fund- ur í bæjarstjórn Reykjavíkur. Fundarstaður bæjarstjórnar er í samkomusal gbðtemplara við Templarasund. Hófst fundurinn eins og venja er til kl. 5 síðdegis. Til umræðu var þá fjárhagsáætl- un bæjarins fyrir næsta f járhags- ár, og var gjört ráð fyrir, að þær umræður myndu standa nokkuð fram eftir kvöldinu. Svo hagar til á fundum bæjarstjórnar, að grindur eru í miðjum sal, og eru sæti bæjarfulltrúa þar fyrir inn- an. En framan við grindurnar er svæði ætlað áheyrendum. Var áheyrendasvæðið þéttskippð þ«nn- an dag, og m. a. staddir þar nokkrr þeir menn, sem að Verk- lýðsbláðinu svonefnda standa og beitt hafa sér fyrir kommúnista- samtökum hér í bænum. Klukkan átta síðdegis veitti forseti bæjarstjórnar futidarlilé til kvöldverðar. En jafnskjótt sem lýst hafði verið yfir fundar- hléi reis upp meðal áheyrenda kommúnisti einn, Guðjón Bene- diktsson að nafni, og kvaddi sér hljóðs. En að sjálfsögðu er það ólögmætt, enda eigi venjulegt, að áheyrendur tali á fundum bæjar- stjórnar. Krafðist Guðjón þess, að hætt yrði umræðum um fjár- hagsáætlunina, en í þeirra stað hafnar umræður um atvinnubæt- ur verkamanna, og kvað hann forseta hafa heitið sér; því, að það mál skyldi tekið fyrir þá um kvöldið. Lýsti G. B. jafnframt yfir því, að þar væri nægur lið- styrkur til taks til þess að knýja bæjarstjórnna til þess að verða við kröfu þessari, ef á þyrfti að halda. Eftir, að hann hafði lokið máli sínu, varð aftur kyrrt um hríð og yfirgáfu bæjarfulltrúarn- ir þá fundarsalinn um stund. Kl. 9V2 hófst fundur á ný, og var þá enn haldið áfram umræð- um um fjárhagsáætlun bæjarins. En að stuttri stundu liðinni tók að bera á ókyrrð frammi í saln- um meðal áheyrendanna. Um kl. 10 hafði Jakob Möller bæjarfull- trúi. kvatt sér hljóðs. Hávaðinn meðal áheyrenda var þá orðinn mjög mikill, svo að til vandræða horfði, ásamt tóbaksreykingum, sem bannaðar eru í salnum. For- seti ávarpaði þá áheyrendur og bað þá hætta slíku athæfi. 1 stað þess að gefa gaum að orðum hans, tóku kommúnistar að þoka sér inneftir salnum og inn fyrir grindurnar, þar sem bæjarfull- trúarnir sitja. Vörpuðu þeir þá jafnframt fram harðyrðum í garð bæj arf ulltrúanna. Þegar svo var komið máli og sýnt þótti, að bæjarstjórnin fékk ekki að halda áfram fundinum óáreitt, sneri forseti sér til lög- reglustjórans, sem fundinn sat, ásamt öðrum bæjarfulltrúum, og bað um lögregluvernd handa fundinum. Eftir skipun lögreglu- stjórá, voru þá íimm lögreglu- þjónar, sem nærstaddir voru, kvaddir inn í salinn. Tóku þeir sér stöðu innan við grindurnar, og báðu áheyrendur að rýma fundarsvæðið. Tókst Iögreglu- mönnunum í fyrstu að ýta þeim, sem komnir voru inn fyrir grind- urnar, aftur fram á áheyrenda- svæðið, án þess að til átaka kæmi. Hófst þá skyndilega gaura- gangur mikill frammi í salnum. Nokkrir kommúnistar stukku upp á bekki á áheyrendasvæðinu og höfðu í frammi ógnanir við bæj- arstjórnina. Hvöttu þeir félaga sína til þess að varna bæjar- stjóminni utgöngu. uns hún hefði látið að kröfu kommúnista. Þeir sem mest bar á af upphlaups- mönnum þessum voru Guðjón Benediktsson, Haukur Björnsson og Þorsteinn Pétursson. Þegar svo var komið, gjörðu sumir bæjarfulltrúarnir tilraun til að sefa óeirðirnar með því að tala til áheyrenda. Bentu þeir upphlaupsmönnunum á það, að samþykkt fjárhagsáætlunarínnar, væri beint skilyrði til þess, að um atvinnubætur gæti verið að ræða. Þegar orð þeirra báru eng- an árangur kvað forseti frekara fundarhald þýðingarlaust. Bjugg- ust bæjarfulltrúarnir þá til úfc- göngu. Gekk þá fyrstur út ehm af fulltrúum jafnaðarmanna. En kommúnistarnir vörnuðu honum með valdi útgöngu og hrundu honum aftur inn í salinn. Tveir lögregluþjónar, sem staS- ið höfðu meðal áheyrenda, og ekki voru í einkennisbúningi, tóku sér nú stöðu við hlið félaga sinna. Skipti nú engum togum, að upphlaupsmennirnir réðust á lög- regluna, og létu ganga á henni það, sem lauslegt var í salnum. Með því, að lögregluþjónarnir voru fáir, og lögreglustjóri hafði ekki talið rétt að gefa þeini skip- un um að beita bareflum að þessu sinni, tókst nokkrum upphlaups- mönnum að komast inn fyrit hana í salnum og sóttu þá að henni aftan frá. Hlutust þá meiðsl þau, er síðar verða -greind. Um þetta leyti hafði kommún- istum komið liðstyrkur nokkur. Hófu þeir þá á loft rauða íánann og spjöld, sem á voru letruð slag- orð byltingarmanna. Að stundu liðinni leiddisr, þeim þó þófið og urðu á brott úr hús- inu, og hurfu bæjarfulltrúarnir þá einnig á brott, enda fur.d' þá fyrir nokkru slitið. Þrír lögregluþjónar meiddust í viðurveigninni. Karl Guðmunds- son lögregluþjónn fór úr liði á þumalfingri hægri handar. Sveinn Sæmundsson lögregluþjónn hlaut áverka mikinn á enni af flösku, sem varpað var í höfuð honum, og auk þess hnefahögg í andlitið. Magnús Eggertsson lögrogluþjónn hlaut sömuleiðis áverka í andliti. Bæjarfulltrúarnir sluppu hinsveg- ar óskaddaðir. Þegar út úr fundarhúsinu kom söfnuðust kommúnistarnir saman í Vonarstræti og voru þar flutt- ar æsingaræður. Að því loknu stefndi hópurinn suður Tjarnar- götu og nam staðar við bústað forsætisráðherra.Gjörði hann þar einnig hávaða nokkurn og söng byltingarsöngva, en hvarf því- næst brott, enda var ráðherrann eigi heima, og eftir stutta stund dreifðist hópurinn. Óspektirnar á gamlárskvöld. Undir eins næsta dag — gamlársdag — eftir að uppþotið varð á bæjarstjórnarfundinum, hóf lögreglan rannsókn í málinu, í því skyni, að komast fyrir um upptök þess, og hverjir brotlegir hefðu orðið við landslög. Varð hún þess þegar vís, að sumir þeirra manna gengust fyrir lið- safnaði í því skyni að koma af stað óeirðum á gamlárskvöld, og að áform þeirra myndi vera að ráðast á lögregluna og ráða niður- lögum hennar. Lögreglustjóri gjörði þá þegar ráðstafanir til þess að tryggja viðbúnað til að halda uppi reglu í bænum, ef eitt- hvað skærist í. Þótti fyrirsjaan- legt, að ýmsir miður löghlýðnir borgarar, sem oft láta venju fremur á sér bera þetta kvöld, myndu snúast til liðs við komm- únistana, ef stofnað yrði til mót^ þróa við lögregluna af þeirra hálfu. Eins og áður var fram tek- ið, hafði lögreglan í uppþotinu á fundinum, farið að svo vægilega sem frekast var unnt og ekki neytt bareflanna, sér til varnar, þegar á hana var ráðist, sem henni er þó jafnan heimilt. Mátti við því búast, að óeirðaseggirnir álitu þessa hlífisemi stafa af van- mætti lögreglunnar og yrðu því aðgangsfrekari. Á áliðnum degi, þegar umferð- in fór að aukast á götunum, var allt lögregluliðið til taks, og auk þess hafði lögreglustjóri fengið því aukavarðmenn til aðstoSar. Jafnframt gaf hann lögreglu- mönnunum fyrirmæli um að nota kylfur, ef á þá yrði ráðist, til þess að árásarmönnum yrði1 það Ijóst, að reglu yrði haldið uppi, með öllum þeim ráðum, sem log frekast leyfðu. Jafnframt því, sem lögreglan gekk fram í því að halda uppi reglu almennt á götunum, hefði hún strangar gætur á þeim mönnum, sem uppvísir voru orðn- ir að óspektum á bæjarstjórnar- fundinum. Reyndist það ekki að nauðsynjalausu. Seint um kvöld- ið réðst einn þeirra, Þorsteinn Pétursson, með hóp manna inn á samkomu á Hótel Heklu, og neit- uðu þeir félagar að fara þaðan, unz lögreglumenn komu á vett- vang, en þá urðu þeir á brott janfskjótt. Um Guðjón Bene- diktsson, sem einnig voru hafð- ar nákvæmar gætur á, varð lög- reglan þess vís, að hann sat nokk- urn hluta kvöldsins inni á rit- st j órnarskrif stof u Morgunblaðs- ins, en ekki tók hann þátt í óspektum með félögum sínum þetta kvöld. Víðsvegar um bæinn urðu áflog og ryskingar. Nokkrum sinnum réðust óspektarmennirnir á bifreiðar með fólki í, og gjörSu tilraunir til að velta þeim um koll. Tókst lögreglunni þó að hindra slys af þeim orsökum. Hvað eftir annað var ráðist á lögregluna sjálfa og aðstoðar- menn hennar. Neytti hún þá bar- eflanna sér til varnar og tvístr- aði árásarmönnunum jafnharðan. Bar lögreglan fullkominn sigur úr býtum í öllum þeim viðskift- um. En ekki varð hjiál því kom- izt, að sumir árásarmannanna hlytu meiðsl í þeim viðskiptum, og gyldu á þann hátt ólög- hlýðni sinnar. Eru mál þeirra manna nú undir rannsókn, eftir því sem lögreglustjóri hefir tjáð blaðinú. Handtökurnar. 2. jan. voru eftirgrennslanir lögreglunnar komnar það á veg, að ástæða þótti til að hefja rétt- arrannsókn út af upphlaupinu á bæjarstjómarfundinum. — Þann dag tók lögregian fasta fjóra kommúnista, sem staðið höfðu fremst í óspektunum.^ Þessir 4 menn eru: Guðjón Benediktsson, Haukur Björnsson, Magnús Þor- varðsson og Þorsteinn Pétursson. Lágu tveir hinir síðasitnefndu áð- ur undir sektardómi fyrir af- brot þessu máli óviðkomandi. Guðjón Benediktsson og Hauk- ur Björnsson voru þegar næsta dag leiddir fyrir dómara og yfir- heyrðir. Játuðu þeir viðstöðu- laust þátttöku sína í óspekitun- um á bæjarstjórnarfundinum, Guðjón Benediktsson játaði enn- fremur, að ákveðið hefði verið fyrirfram af kommúnistum, að beita bæjarstjórnina ofbeldi, ef. atvinnubótamálið yrði ekki tekið á dagskrá. Kvað hann kommún- ista hafa haft liðsafnað og ann- an viðbúnað í þessu skyni og hefði ætlunin verið sú að loka bæjarfulltrúana inni í fundar- salnum þangað til krafan yrði uppfyllt, en standa vörð um hús- ið, svo að þeim gæti eigi komið hjálp að utan. En í þeirri ringul- reið, sem orðið hefði í bardagan- um við lögregluna, hefðí fram- kvæmd þessa áforms lent í handaskolum. Voru þeir Guðjón og Haukur úrskurSaðir í gæzluvarðhald, unz lokið væri undirbúningsrannsókn málsins. Við frekari yfirheyrslu játuðu einnig þeir Magnús Þorvarðsson og Þorsteinn Pétursson þátttöku sína í uppþotinu og árásinni á lögregluna. Miðvikudag 6. jan. var rann- sókninni lokið. Voru þá fang- arnir látnir lausir en þeim jafn- framt tilkynnt, að sakamál yrði höfðað gegn þeim. Meðan á rannsókninni stóð var talsverður uggur í bænum um uppþot af hálfu kommúnista og jafnvel búist við tilraunum til þess að leysa þá félaga úr varð- haldinu. Lögreglan var þyí jafn- an til taks, ef á þyrfti að halda. En ekki munu æsingamennirnir hafa talið slíkar tiltektir væn- legar. Um kvöldið 3. jan. var fundur háður í verkamannafélaginu Dagsbrún. Var fundurinn fjöl- mennur og af sumum forsprökk- um kommúnisfta gjörðar tilraun- ir til að eggja fundarmenn til uppþots. Hinsvegar réðu ýmsir hægfara jafnaðarmenn, svo sem Héðinn Valde'marsson og ólafur Friðriksson, eindregið frá því að grípa til slíkra óyndisúrræða. Máttu þeir sín meir en kommún- istarnir og endaði fundurinn friðsamlega, að öðru leyti en þyí, að hópur kommúnista fór, að honum loknum um nokkrar götur borgarinnar og lét dólgslega. M. a. staðnæmdust þeir félagar úti fyrir bústað forsætisráðherra og kyrjuðu byltingasöngva. Að öðru leyti var allt með kyrrum kjör- um. Á fundi bæjarstjórnar, sem haldinn var síðastliðinn fimmtu- dag, fór allt friðsamlega fram. Til frekari varúðar var, að fyrir- mælum lögreglustjóra, haldinn lögregluvörður um húsið. En kommúnistarnir gjörðu enga tilr raun til að hindra störf fundar- ins og létu ekkert á sér bæra. Var fjárhagsáætlun bæjarins af- greidd frá fundinum, en þar er m. a. gjört ráð fyrir, að hraða ýmsum framkvæmdum bæjarins, sem ákveðnar eru, og er það gjört í því skyni að auka at- vinnuna í bænum næstu mánuð- ina. Við fyrirspurn frá blaðinu hef- ir lögreglustjóri gefið þau svör, að lögreglan hafi sýnt lofsverðan vaskleik og þó jafnframt fyllstu gætni, í afskiptum sínum af framangreindum óspektum og að sér hafi engar kærur borizt, um að hún hafi þar farið út fyrir lögmæld takmörk. Menn þeir, þeir, sem talað er um að hafi orðið hart úti í þeim viðskiptum, virðast ekki hafa séð ástæðu til að kvarta við hann um fram- komu lögregluþjónanna. Réttarrannsókn út af óeirðun- um á gamlárskvöld stendur nú yfir, og yfirheyrslur margra manna, sem þar koma við sögu. Yfirlit er nú fengið um rekstur ríkis- skipanna á síðastliðnu ári. Tapið á rekstri Esjunnar er nál. 50 þús. kr. minna en næsta ár á undan, og má sjálfsagt aðallega þakka breytingu þeirri, sem varð á rekstri skipanna, og hinni á- gætu útgjörðarstjórn Pálma Loftssonar. Hæfilegur munnbiti handa íhaldinu, sem aldrei hefir linnt látum, að ásaka ríkisstjórn- ina . fyrir ráðstöfun hennar á rekstri ríkisskipanna. Steingrímur Steinþórsson skólastjóri á Hólum er stadd- ur hér í bænum, kom landveg aS norðan nú í vikunni.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.