Tíminn - 25.04.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 25.04.1931, Blaðsíða 1
©jalbfeti og afgrci&slumaður Címans er Hantipeig þ o r s t ei nsoóttir, £c5fjargötu 6 a. KeyfjaDÍf. ^fgreiböía íTimans er i Scefjargötu 6 a. (Dpin öagjeg,a- fl. 9—6 Strhi 2353 IV. árg. Reykjavík, 25. apríl 1931. 33. blað. Þjóðræði Horft til lslands. Fyrir ári síðan héldum við Is- i lendingar hátíð til minningar um þúsund ára sögu Alþingis. Um '' heim allan var því athygli veiti og um það fengin viðurKenning, að við ættum lengsta og um margt merkasta þingsögu allra þjóða.. |, Og nú ári síðar berast um heim- inn frá landi okkar svo fáheyrð- ar sögur um barnalegan hugsun- arhátt sumra stjórnmáJaflokka i sambandi við þinghaldið, að alla mun reka í rogastans, og þó mun þá furða mest á því að slíkar sög- ur skuli berast einmitt frá land- inu, sem á þúsund ára þingsög- una. * 1 öllum öðrum þingræðislöndum en íslandi er öllum almenningi vel um það kunnugt, hve þingrof er sjálfsagður og nauðsynlegur liður í stjórnarfarinu. Þar er kjósendunum sú hugsun runnin í merg og bein, að þegar ákveðnir viðburðir bera við í stjórnmálalíf- ínu, þá sé þingrof ekki einungis heimirt, heldur sjálfsagt og nauð- synlegt. í engu nágrannalandi okkar væri það hugsanlegt að hægt væri að æsa mikinn hluta höfuð- staðarbúa til óspekta út af því að skotið er til þeirra eigin úr- skurðar þýðingarmiklum þjóð- málum. , I engu nágrannalandi okkar gæti annar eins gamanleikur átt sér stað og sá að eftir að búið er að rjúfa þingið og málin þann- ig eru fallin undir dómstól þjóð- arinnar, þá strituðust gömlu þingmennirnir áfram við að sitja í þingstólunum, neituðu að ganga undir dómstól þjóðarinnar og þættust vera að halda þing. Undrandi horfa stjórnmála- menn erlendra ríkja á aðfarir Islendinga að loknu 1001 Alþingi þeirra. Annari samkomu gat slíkur barnaskapur verið samboð- inn — en allra sízt hinu elzta þjóðþingi veraldarinnar. Þingræði og þingrof. Því er haldið fram, í blákaldri alvöru að því er virðist, að þing- rofið sé brot á almennum þing- ræðisreglum. Er þá brotaminnst að rifja upp nokkur hin nýjustu dæmi úr sögu þingrofanna hjá nágrannaþjóð- unum. Árið 1924 fór jafnaðarmanna- stjórn með völd á Englandi í fyrsta sinn. MacDonald var for- sætisráðherra. Jafnaðarmenn höfðu ekki meirihluta. Frá síð- ustu kosningum studdist stjórnin við hlutleysi frá frjálslynda flokknum. Út af ýmsu er á milli hafði borið, en sérstaklega út af einu máli — verzlunarsamningum við Rússa — sagði frjálslyndi flokkurinn upp hlutleysinu og snerist gegn stjórninni. Það lá þannig fyrir að stjómin var kom- in í minnihluta. Hvað var þá gert? Þingið var þegar rofið og málum flokkanna þegar skotið undir dómstól þjóðarinnar með nýjum kosningum. Árið 1926 fór jafnaðarmanna- stjórn með völd í Danmórku. Th. Stauning var forsætisráðherra. Jafnaðarmenn höfðu ekki meiri- Atvinnumálaráðherrann nýi hluta. Frá síðustu kosningum studdist stjómin við hlutleysi frá radíkala flokknum. Út af ýmsu er á milli hafði boi- ið, en sérstaklega út af einu máli — mjög hækkuðum tekjuskatti af hátekjum — sagði radíkaíi flokk- urinn upp hlutleysinu og snerist gegn stjórninni. Það lá þannig fyrir að stjórnin var komin í minnihluta. Hvað var þá gert? Þingið var þegar rofið og málum flokkanna þegar skotið undir dómstól þjóðarinnar með nýjum kosningum. Árið 1929 fór vinstrimanna- stjórn með völd í Danmörku. Madsen Mygdal var forsætisráð- herra. Vinstrimenn höfðu ekki meirahluta. Frá síðustu kosn- ingum studdist stjórnin við hlut- leysi frá íhaldsmönnum. Útaf ýmsu er á milli hafði borið, en sérstaklega útaf einu máli — fjárveitingum til hermála — sagði íhaldsflokkurinn upp hlutleysinu og snerist gegn stjórninni. Það lá þannig fyrir, að stjómin var kom- in í minnahluta. Hvað var þá gert? Þingið var þegar rofið og málum flokkanna þegar skotið undir dómstól þjóðarinnar með nýjum kosningum. Svo kemur hliðstæða dæmið frá íslandi. Árið . 1931 fór Framsóknar- stjóm með völd á Islandi. Tryggvi Þórhallsson var forsætisráðherra. Framsóknarmenn höfðu ekki meirahluta. Frá síðustu kosning- um studdist stjórnin við hlutleysi frá jafnaðarmönnum. Útaf ýmsu er á milli hafði borið, en sérstak- lega útaf einu máli — stórfelld- um breytingum á kjördæmaskip- uninni — sögðu jafnaðarmenn upp hlutleysinu og snerust gegn stjórninni. Það lá þannig fyrir að stjórnin var komið í minnahluta. Hvað var þá gert? Þingið var þegar rofið og málum flokkanna þegar skotið undir dómstól þjóð- arinnar með nýjum kosningum. Það liggur í augum uppi að að- staðan á Alþingi Islendinga 1931 var nákvæmlega sama og aðstað- an í enska þinginu 1924 og í danska • þinginu bæði 1926 og 1929. Þingrofið á Islandi 1931 er framkvæmt af nákvæmlega sömu ástæðum sem þingrofið á Eng- landi 1924 og þingrofið í Dan- mörku 1926 og 1929. Þingrofið nú á Islandi er fram- kvæmt í nánasta samræmi við þær reglur, sem gilda í öðrum þingræðislöndum. Allt hjal um þingræðisbrot í sambandi við þingrofið er gripið úr lofti. Sannleikurinn er sá að ef Al- þingi hefði ekki verið rof ið nú, þá hefði verið framið brot á þeim reglum, sem gilda í þessu efni hjá öðrum þingræðisþjóðum. Þingrofið er framkvæmt til þess að fullnægja hinu sanna þjóð- ræði. Einræðishjalið. Ennþá hlægilegra og barnalegra er hjalið um það að stoihað hafi verið til einræðisstjórnar á ís- landi með þingrofinu. Og þetta á að vera einhver alveg einstakur viðburður. Og einræðið á að vera Þriðjudaginn 20. þ. m. var Sigurður Kristinsson forstjóri Sam- bands ísl. samvinnufélaga skipaður atvinnu- og samgöngumálaráðherra, jafnframt því, sem Jónasi Jónssyni dómsmálaráðherra og Einari Árna- syni fjármálaráðherra, var, samkvæmt beiðni þeirra, veitt lausn frá embættum. En lausnarbeiðni þeirra var send til frekari áréttingar því, að ráðuneytið skoði sig aðeins sem bráðabirgðastjórn, unz þing kemur saman eftir kosningamar, og því eigi þörf þriggja ráðherra. Atvinnumálaráðherrann nýi, Sigurður Kristinsson, er þjóðkunn- ur maður fyrir starf sitt í þágu samvinnufélaganna. Hann er fæddur í Öxnafellskoti í Saurbæjarhreppi í Eyjafirði 2. júlí 1880. Foreldrar hans voru hjónin Hólmfríður Pálsdóttir (sem enn er á lífi) og Kristinn Ketilsson bóndi í öxnafellskoti. Að loknu námi í Möðruvallaskóla dvaldi Sigurður nokkur ár við verzlunarstörf á Austurlandi. Árið 1906 réðst hann sem starfsmaður til Kaupfélags Eyfirðinga, en félaginu veitti þá forstöðu Hallgrímur heitinn bróðir hans. Árið 1918, þegar Hallgrímur var orðinn forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, tók Sigurður við framkvæmdastjórn Kaupfélags Eyfirðinga. Og við lát Hallgríms, snemma á ári 1923, féll það enn í hans hlut að halda áfram starfi bróður síns, því að Hallgrími látnum átti enginn jafn óskorað traust allra samvinnumanna í landinu og Sigurður Kristinsson. Kvæntur er Sigurður Guðlaugu Hjörleifsdóttur prófasts frá Undirfelli, systur Einars H. Kvaran skálds. Hér verða eigi nánar rakin æfiatriði Sigurðar eða grein gjörð fyrir hinu umfangsmikla og margháttaða staríi, sem hann á að baki. En þegar honum nú um stund a. m. k. hefir verið falið að fara með nokkuð af æðstu völdum þessa lands má fullyrða, að til þess hyggja margir gott, en enginn illt. í því fólgið, að vegna þingrofsins sé ekkert þing til, þangað til það vei*ður aftur kosið, er kosningarn- ar fara fram. Það eru meiri tíðindin á Is- landi þetta að þing er rofið og ekkert þing til í bili! Það er meiri stórviðburðurinn þetta, að ráðuneyti skuli leggja til, að þetta sé gert' Þetta sem er beinlínis fyrirskipað í stjómarskrámh und- ir vissum kringumstæðum. I 76. gr. stjórnarskrárinnar er svo ákveðið að ef tillaga um breyting á stjórnarskránni nái samþykki Alþingis „skal rjúfa Alþingi þá þejfar og stofna til al- mennra kosninga af nýju". Þetta einræði, sem verið er að hjala um, þetta ástand að stjórn- in situr og f er með völd án þess að nokkuð Alþingi sé til í bili, þetta „einræði", er beinlinis fyrir- skipað í stjórnarskránni. Er þess og skemmst að minnast hvenær þetta skelfilega „einræði" ,var síðast á íslandi. Það voru síð- ustu mánuðirnir fyrir síðustu al- mennar kosningar alveg eins og nú fyrir þessar kosningar. Þá, í þinglokin 1927, var sam- þykkt tillaga um breyting á stjórnarskránni og Alþingi var rofið og Jón Þorlaksson var „ein- )-æðisherra" til kosninganna alveg eins og ég er nú og álíka langan tíma. Munurinn er aðeins sá, að nú- verandi stjórn hefir lýst því yfir, og það hefir verið áréttað með sérstökum hætti, að hún muni fara með ríkisvaldið innávið einT ungis sem bráðabirgðastjórn, til Jvosninganna. En af háJfu fyrver- andi stjómar lá engin yfirlýsing fyrir um þetta 1927 og var þó til þess nægilegt tilefni, vegna yfir- lýsingar frá meirihluta neðri deildar Alþingis um það efni. Einræðishjalið er barnahjaL En fyrir þann er þetta ritar, er það vissulega hlægilegt, að vera fyrst borinn því orði árum saman að vera valdalaust núli, en fá svo allt í einu á sig stimpil um alveg hið gagnstæða og kallast: ein- ræðisherra. Og tilefnið ei* það á- stand sem beint er fyrirskipað í stjómarskránni! Og það sem gjört er, er það að leggja völdin og dóminn í hendur kjósendanna í landinu. Það er ekki einræði, sem komið hefir verið á á Islandi nú, frekar en áður er þing hefir verið rofið. Til þess að fullnægja hinu sanna þjóðræði hefir nú öllum málum verið skotið undir dómstól þjóðar- innar. Tryggvi Þórhallsson. Játníng íhaldsins Morgunbl. ómerkir yfirlýsingu Jóns Þorlákssonar. Sama kvöldið, sem síðasta svarið kom frá- konungi viðvíkj- andi þingrofinu hélt Jón Þorláks- son ræðu á svölum Alþingis. J. Þ. lýsti þá yfir því í áheym mörg þúsund manna,að íhaldsflokkurinn hefði ætlað sér að halda þing- störfum áfram þrátt fyrir þing- rofið, en væri nú fallinn frá þeirri fyrirætlun, og ástæðan væri sú, að Gunnar Sigurðsson frá Selalæk hefði ekki, þegar á reyndi, feng- ist til að taka þátt í þinghaldi áfram, og án hans væri ekM meirihluti í neðri deild, og deildin því ekki ályktunarfær. Mikill meirihluti áheyrendanna vissi, að Jón Þorláksson fór með ósannindi. Afstaða Gunnars frá Selalæk var ekki það, sein máli skiptá. Ástæðan var sú, að „hinir gætnari og hyggnari menn í íhaldsflokknum" (svo að notað sé orðalag Ólafs Thors) þorðu ekki og gátu ekki haldið áfram þiny inu og höfðu aldrei ætlað sér þa^ því að til þess þurfti stjórnarbylt- ingu. ? Viðurkenningu íhaldsflokksins á því, að Jón Þorláksson hafi far- ið með ósannindi á þinghússsvöl- unum og allar æsingatilraunir stjórnarandstæðinga hafi verið skrípaleikur, er að finna í Mbl. fimmtudaginn 23. þ. m. 1 smá- grein, sem heitir „Þingræðisbrot- ið og Alþýðublaðið", segir svo: „Eftir að úrslitasvar konungs var komið, þar sem haldið var tfast við þingrofið, var ekki til neins fyrir þingmeirahlutann, að setjast á þingbekkina og halda áfram þingstörfum. Með svari konungs var það öllum ljost, að Alþingi var leyst upp — það var ekki lengur til"*). Þannig er það nú loksins ját- að af sjálfu höfðumálgagni íhaldsflokksins, að öll þau ósköp, sem gengið hafa á hér í bænum undanfarinn tíma, voru ástæðu- laust fálm, sem engan löglegan. árangur gat borið, og að þær þús- undir manna, sem kvöld eftir kvöld var hóað saman til að hlustá á æsingaræður og götusamþykkt- ir, hafa verið hafðar að ginning- arfíflum á hinn hæðilegasta hátt af forsprökkum stjórnarandstöðu- flokkanna. *) Leturbr. Tímans.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.