Tíminn - 25.04.1931, Blaðsíða 2

Tíminn - 25.04.1931, Blaðsíða 2
104 TlMINN Kjarni málsins Seint á þinginu í vetur kom í ljós* að tveir flokkar, sem jafnan hafa borizt á banaspjótum, höfðu gert með sér leynisamning um að gjöra algjörða byltingu á kjor- dæmaskipun landsins, og taka af sveitum landsins, eftir því sem blað annars flokksins hefir lýst yfir, hérumbil 10 þingsæti. Um nokkur undanfarin ár hefir Framsóknarflokkurinn beitt sér fyrir því að jafna metin í þjóð- lífinu, koma á margvíslegum framförum við atvinnurekstur í sveitinni, að sveitirnar stæði yfir- leitt jafnt að vígi við þéttbýlið í allri atvinnubaráttunni. Þetta starf Framsóknarflokksins hefir borið mikinn árangur, hvort heldur sem litið er á samgöngur, húsabætur, ræktun, verzlun, skóla- og menningartæki eða að- gang að veltufé. Engum getur komið á óvart þó að þeim þingflokki, sem með mik- illi giftu hafði tekizt að þoka á- fram svo að um munaði málstað byggðanna, þætti bylting þessi ó- fýsilegur atburður. Því lakari var málstaður íhaldsmanna í þessu efni, þar sem þeir höfðu jafnan fram að þessu reynt að telja bændum trú um að íhaldið væri sveitunum velviljað og að kjördæmaskipunin væri í þeirra augum gott og heilbrigti fyrir- komulag. En nú bætti íhaldið gráu ofan á svart með því að ætla að svíkjast að kjósendum. Nú í vetur átti að heimila að brjóta niður hin sérstöku kjör- dæmi. Á næsta þingi átti svo að framkvæma byltinguna. Framsóknarflokkurinn vissi að það átti að taka helminginn af fulltrúavaldi byggðanna, og að þetta átti að framkvæma með undirhyggju og lævísi. Landsstjórnin hafði eitt ráð og ekki nema eitt, til að vara alþjóð manna við þessu leynda samsæri. Þetta úrræði var að leggja til að Alþingi yrði rofið þegaf í stað. Þá féllu umboð þingmanna niður. Samsærið gegn kjordæmaskipun- inni varð opinbert. Og byltingar- mennirnir, sociaUstar íhald urðu að vinna tvennar kosningar áður en þeir gátu náð valdinu af hinum gömlu kjördæmum. En ef þing hefði ekki verið rofið, var aðeins um einar kosningar að ræða, þær í vor, og lítill tími frá þinglokum til kosninga, sem al- menningur gæti notið til að átta sig á málinu. Þingið er rofið vegna kjör- dæmamálsins. Kjósendur fá vald- ið í sínar hendur. Ef þeir vilja bræða heila landsfjórðunga í sama kjördæmi, þá geta þeir eng- an ásakað á eftir. Þá hafa bænd- ur landsins afhent sitt forna pólitíska vald tíl keppinauta sinna í þjóðfélaginu. En ef al- menningur vill vernda hin fornu kjördæmi, þá fellir hann nú í vor þá frambjóðendur, sem standa að byltingarstefnunni í þessu máli. Ihaldsmönnum kom þingrofið illa. Þeir óttast dóm kjósenda. Og þeir hafa á margan hátt sýnt, að þeim lízt ekki á þann dóm. Þeir hafa látið Einar Arnórsson gera sig að glóp framan í löndum sín- um og þeim þjóðum, er til ls- lands þekkja, með því að halda því fram, að þingrof sé ekki lög- legt. Enginn erlendur eða inn- lendur fræðimaður hefir tekið undir mál hans. Og að lokum varð Mbl. að hverfa frá öllum stóryrðum sínum, og lýsa yfir að úr því þingið hefði verið rofið, þá væru umboðin fallin niður, og öll málfærsla E. A. og blaðsins orðin markleysa ein. Annað atferli íhaldsmanna sýndi málstað þeirra. Þeir æstu götulýð bæjarins til að fara kvöld eftir kvíHd með ópi og iUuaa lát- um um bæinn, fylkja liði hjá heimili forsætisráðherra eða hjá sendiherra Dana og leika þar byltingarskrfl. Ef hér hefði verið góður málstaður, myndu for- göngumennirnir hafa treyst á rök og skynsamlegan málaflutn- ing. En hér var öðru nær. I stað laga og réttar vildu forgöngu- menn íhaldsins láta líta svo út, sem skrílræði ætti að ríkja á Is- landi. Ihaldsmenn vissu, að það myndi komast upp, að þeir sátu á svikráðum við kjördæmaskipun landsins, og að þingrofið var vörn fyrir hið gamla þjóðskipu- lag. En þeir vissu, að þetta var vatn á myllu Framsóknar. Þess vegna reyndu þeir að þyrla upp ryki um það að stjornin hefði leyst upp þingið, til að fá að lifa nokkrum vikum lengur. En þessari blekking hafa líka verið gerð góð skil. Forsætisráð- herra hafði lýst því yfir, er hann las upp boðskapinn um þingrofið, að stjórnin myndi skoða sig sem bráðabirgðarstjórn þar til þing gæti komið saman. En til að sýna að stjórninni gekk til þingrofsins áhugi fyrir því að verja kjör- dæmaskipunina, en ekki löngun ráðherranna til að framlengja líf sitt í stjornarráðinu um nokkrar vikur, þá ákváðu tveir af ráð- herrunum að segja af sér, og að í þeirra stað kæmi maður, sem annars ekki beitti sér í stjórn- málaátökunum. Með þessu hafði stjórnin brotið fyrsta varnagla byltingamannanna og um leið af- sannað allar áírásir andstæðing- anna um að þingrofið væri fram- kvæmt til að skapa mönnum þeim sem þá voru í stjórn, sérstaka valdaaðstöðu. Þannig liggur fyrir kjami þing- rofsins. Það er nú sannað að full ástæða var til þingrofs, þar sem annars myndi hafa verið svikizt að þjóðinni með stórfelldar bylt- ingaaðgjörðir. Það er sannað, að þingrofið var í einu löglegt og nauðsynlegt til að verja rétt borgaranna í landinu. Það er sannað að stjórnin sýndi í öllu málinu varfærni og gætni, og af- vopnaði andstæðinga sína með því að framkvæma þingrofið til almenningsheilla, en sýna um leið, að ekkert var gjört fyrir hina venjulegu flokkshagsmuni. Á hinn bóginn hefir íhaldið kom- ið fram eins og siðlaus flokkur. Lögskýrandi flokksins hefir gjört sig að undri með lögvillum sín- um, sem flokkurinn kastaði í ruslakörfuna. Þingmenn flokks- ins hafa látizt vera þingmenn eftir að umboð þeirra voru fallin niður, og loks skriðið bak við Gunnar á Selalæk, til að reyna að dylja vesöld sína. Skríll flokks- ins hefir sýnt hvað hann á að þakka handleiðslu lærifeðra sinna, hinna nýríku. Og blöð flokksins hafa ekki frekar en endranær, brugðizt skyldu sinni, að vera sönn fyrirmynd af því lægsta og siðlausasta, sem ís- lenzka þjóðin á til. Þetta er kjarni málsins. Með kosningunum í vor segir þjóðin álit sitt um framkomu byltingar- manna og málstað þeirra. J. J. fhaldið í vandræðum með „stjórnarskrárbrotið". EFTIRKÖSTIN. Stundin ljúfa Uðin er en líður seint úr minni; kaupa-Héðinn klórar sér kominn úr flatsænginni. Frá formanni Stúdentafélags Reykjavíkur hefir Tímanum bor- izt eftirfarandi „Leiðrótting. í 30. tölublaði Tímans er skýrt frá fundi, er haldinn var í Stúdentafé- lagi Reykjavíkur síðastliðinn sunnu- dag. Er þess getið að eftirtektarvert sé það, að 1 tillögum þeim, er sam- þykktar voru á fundinum sé hvergi minnst á stjórnarskrárbrol. Ástœðan til þessa var sú, að ekki var alitið rétt að Stúdentafélag Reykjavíkur færi að kveða upp úr um þetta atriði, þar sem aðeins lítill hluti féiagsmanna eru lögfrœðingar. Samþykktir lögfrœðilegs efnis áttu því naumast rétt á sér. Hitt atriðið, hvort um þingræðisbrot heíði verið að ræða, var annars eðlis. Úr því gátu allir skorið, enda lýstu fundar- menn áliti sínu eins greinilega og unnt var. Framangreind leiðrétting óskast birt í næsta tölublaði „Tímans". Reykjavík 24. apríl 1931. F. h. Stúdentafélags Reykjavíkur. Einar B. Guðmundsson, p. t. formaður." Framanritaða „leiðréttingu" birtir Tíminn með ánægju. Er gott að fá það einkennilega fyrir- brigði, sem skýrt var frá hér í blaðinu í sambandi við umrædd- an fund (þ. e. að í tillögunum var hvergi minnst á stjórnar- skrárbrot) staðfest af formanni félagsins. En undaríegt mætti það virðast, ef forvígismemi í- haldsins álíta flokksmenn sína, sem stúdentsmenntun hafa, mið- ur dómbæra um stjórnarskrána en mannsöfnuð þann, sem greitt hefir atkvæði með götusamþykkt- unum hér í bænum og samskonar yfirlýsingum í kauptúnum útd um land. Ástæðan var líka öU önnur, nl. sú, að Einar Arnórsson var orðinn sér til opinberrar minnk- unar, innan lands og utan, fyrir „lögskýringu" sína og, að lög- fræðingarnir í félaginu, þar á meðal formaður sjálfur, sem flutti tillöguna, vildu ekki leggja álit sitt í hættu fyrir flokkinn. — Tíminn vill ennfremur nota tækifærið til þess, að undirstrika fyrri staðhæfingu um, að blaðið telur að Stúdentafélag Reykja- víkur hafi nú lengi undanfarið starfað- sem póUtískt flokksfélag íhaldsmanna. Nægir í því sam- bandi að benda á það, að síðustu tvö árin og raunar lengur, hefir stjórn félagsins verið skipuð í- haldsmónnum eingöngu, enn- fremur að frjálslyndir stúdentar hafa séð sig knúða til að stofna annað félag og loks hina eftir- minnilegu tillögu fundarstjórans á sunnudaginn var um að birta fundarályktanirnar aðeins í Vísi og Morgunblaðinu! Væri félaginu stjórnað ópóli- tískt, væri t. d. annað óhugsanda en að Tímanum, víðlesnasta blaði landsins, hefðu verið sendar til- lögurnar til birtingar. Félag ungra Framsóknarmunn.i heldur fund í Sambandshúsinu á mánudagskvöld, sbr. auglýsingu á öðrum stað í blaðinu. Dómur er fyrir nokkru fallinn í meiðyrðamáli, sem Lárus Jónsson yfirlæknir á Kleppi höfðaði gegn rit- stjórum Morgunblaðsins. Voru um- mæli blaðsins um Láfus dæmd dauð og ómerk, og ritst.iórarnir dæmdir til að greiða málskostnað og sekt eða sæta einföldu fangelsi ella. Látinn er fyrir nokkru hér í bæn- um sr. Kjartan Helgason fyrv. pró- fastur í Hruna, hálfsjötugur að aldri, Sr. Kjartan var kunnur fyrir gáfur og lærdóm, m. a. prýðilega að sér 1 fornmálum, og ástsæll af sóknarbörn- um og samstarfsmönnum. Félag ungra Framsóknarmanna heldur fund í Sambandshúsinu mánudag 27. þ. m. kl. 8VÍ2 síðdegis. Eysteinn Jónsson skattstjóri hefur umræður um þingrofið og kosningarnar. Þeir, »em æskja inngöngu í félagið á þessum fundi, eru beðnir að gefa sig fram á skrifstofu Tímans í kvöld eða á mánudag. Félagsstjórnin. Árásírmar á vilavörð Reykjanassvitanw. Ég hefi öðruhverju í vetur verið að rekast á greinar í blöðunum, er snerta vitavörðinn á Reykjonesi og starfsemi hans. Höfundar þessara greina hafa ekki latið nafns síns get- ið, en kallað sig ýmist „sjómaður", „gamall sjómaður" eða þá. bara alls ekki neitt, ef mig minnir rétt. Allar hafa þessar greinar átt sam- merkt í þvi að vera samdar og hugs- aðar af lítilli greind og þekkingu, og eru einna líkastar smá-æfingum, til að búa sig undir að skrifa stjórn- málagreinar fyrir Morgunblaðið og verða með tímanum eftirtektarverð- ur „pólitíkus" í borgaralegri merk- ingu. pessum háttvirtu höfundum er lít- ill heiður skilinn fyrir sína vandlæt- ingastarfsemi, því ég veit <;kki bet- ur en að allt það sem þeir liafa sagt sé á litlum eða engum rökum byggt og eingöngu gert til að upphefja íyrverandi vitavörð Reykjanessvit- ans, Ólaf Sveinsson, á kostnað nú- verandi vitavarðar, Jóns Guðmunds- sonar. Höfundur þessarar greinar dvaldi á Reykjanesi i 5 mánuði á þessu ári eða irá 1. október til 28. febrúar, og get ég óhikað borið um það, að vitavörðurinn bar mikla umliyggju íyrir starfi sínu og hélt öllu í stakri röð og reglu. pað væri vel farið ef allir starfsmenn ríkisins hefðu jafn ríka ábyrgðartilfinningu gagnvart starfi sínu og hann. Ég sé í Alþbl. 18. þ. m. 7 spurn- ingar, sem einhver sjómaður leggur fyrir vitamáiastjóra og ríkisstjórn- ina. J)að er nú auðvitað ekki mitt að svara þessum spurningum, þar sem ég er hvorki vitamálastjóri eða ríkis- stjórri, en sökum þess að þar er farið með tilhæfulausar getsakir i garð manns, sem gætir mjög vel stöðu sinnar, þá langar míg tíl að gefa háttvirtum sjómanni upplýsingar við þeim spurningum, er ég sé mér fært að svara. Fyrsta spurning sjómannsins er livort það sé satt, að vitavörðurinn sé bilaður á sjón. Ég hygg að hann hafi alveg óbilaða sjón, að minnsta kosti varð ég aldrei annars var þann tíma sem ég var með honum. Um aðra spurningu sjómannsins um húsver-k og barnapössun vita- varðarins er það að segja, að það hlýtur að vera öllum mönnum leyfi- legt að hjálpa konu sinni og hlynna að börnum sínum, ef sá hinn sami \'anrækir ekki sín skyldustörf þess- vegna, og veit ég að slikt kom aldrei fyrir í vetur hjá vitaverðinum. Hvað'viðvíkur þriðju spurningunni þá er það að segja, að fyrstu 2 mán- uðina sem ég dvaldi þar syðra vökt- um við alltaf til skiptis á nóttunni. En sökum þess að vitamálastjóri bannaði að hafa upphitun í varð- klefanum, var ákveðið að leggja jarðsíma eða kapal úr vitanum og heim í húsið, var svo bjalla höfð í sambandi og hringdi hún straks ef ólag komst á vitann. Um allt þetta getur herra sjómaður fengið að vita hja landssímastjóra, þegar hann ósk- ar. þessum útbúnaði var þó aldrei treyst nema þegar mikið írost var, enda hefði vitamálastjóri inælt svo fyrir, að við þyrftum ekki að sitja uppi í vita þegar frost var mikið og jafn kalt í varðklefanum sem úti væri. í kafaldi og hríð vorum við alltaf á varðbergi að ekki festi snjó á rúð- um vitans. Ég get varla leynt þvi að mér finnst hálf kyndugt, eftir að vera búinn að gegna þessu starfi í 5 manuði og hafa staðið i hríðum og byljum úti á pallinum bjá Ijós- kerinu til að halda rúðunum hrein- um, þá heyri ég þessa bjánalegu spurningu: er honum (vitaverðinum) leyft að láta vitann vera gæzlulaus- an hvernig sem veður er? þarf aldrei að líta eftir rúðum vitans nú orðið? Mér er óskiljanlegt hvaðan sjómaö- urinn hefir heimildir til að tala svo heimskulega. I fjórðu spurningu sinni minnist sjómaðurinn á það hve hættulegt það geti orðið að láta vitavörðinn vera einan á þessum afskekkta og hættu- lega stað, og nefnir hann sem dæmi upp a þann voða sem að honum geti steðjað, jarðskjálftana. Að sjálfsögðu geta komið jarðskjálftar á Reykja- nesi eins og þeir hafa komið þar áð- ur, en hitt tel ég jafnvel meiri hættu ef óvandaðir menn haida áfram þeim upptekna hætti að bera hann allskonar óhróðri og telja öðrum trú um að hann gæti ekki stöðu sinnar sem skyldi. En sökum fjar- stöðu sinnar á vitavörðurinn ekki hægt með að svara fyrir sig og hrekja rógburðinn. I fimmtu spurningu sinni vill sjó- maðurinn fá að vita hvort það sé forsvaranlegt að vitavörðurinn fari í burtu frá vitanum og skilji hann eftir í gæzlu ómyndugs unglings. pví er þar til að svara að á þeim tíma sem ég var hja honum, fór hann að- eins tvisvar til Reykjavíkur og var þrjá daga í hvort skipti, getur það naumast talist mikið af heimilisföð- ur, sem sækir nauðsynjar sinar til borgarinnar. Ég hlýt auðvitað að viðurkenna að ég er ekki nema 20 ára gamall, en það er lítil sönnun fyrir því, að ég hefði gætt vitans betur þó ég hefði verið einu ári eldri. Hvað viðvíkur sjöttu og sjöundu spurningunum þá ætla ég ekki að leggja þar orð í belg, en samt held ég að fyrverandi vitavörður, Ólafur Sveinsson, hafi a ýmsum sviðum hagað sér ósæmilegar en núverandi vitavörður. Um það skal ég ekki deila við sjómanninn hver hafi verið burtrekstrarsök Ól. Sveinssonar, en ég held það sæmra fyrir menn yfir- leitt að skemta sér ekki við að bera út óhróðurssögur um menn, sem gæta vel stöðu sinnar, jafnvel þó eigá við meiri örðugleika að etja á sínu eigin heimili en margur annar. það er því tillaga mín í þessu máli að allir „sjómenn" og „gamlir sjó- menn" og aðrir nafnlausir greinar- höfundar hætti þeim ljóta ósið að rógbera vitavörðinn á Reykjanesi, þvi sennilega getur hann orðið þeim öllum til fyrirmyndar í trúrri þjón- ustu við ábyrgðarmikið starf. Aðalsteinn Kristmundsson. Tíðaríarið (vikuna 19.—25. apiúl). þessa viku, sem nú er að liða, hefir verið því nær óslitin vorblíða um allt land. þó hefir kólnað allmikið á Norður og Austurlandi í vikulokin með lítilsháttar snjóhreytingi og dumbungsveðri. En lítið hefir það náð til innsveitanna. Framan af vik- unni var loftþrýstingin mest um austanvert Atlanzhafið, en iægri yfir Gramlandi og myndaðist við það sunnanátt liér á landi og um allt miðbik Atlanzhafsins. í vikulokin hefir lægðarsvæðið frá Grænlandi færst suðaustur eftir, fyrir sunnan ísland, og er nú komið til Bretlands- eyja. Er áttin því orðin austlæg og norðaustlæg hér um slóðir, en hefir lítið kólnað sunnanlands. — Jörð er nú alauð orðin um allt suður- og vesturland. Á Norður- og Austurlandi er hinsvegar föl á jörðu eða flekk- ótt af snjó. Á Hraunum í Fljótum er snjódýptin 15 cm. eða meira. — í Reykjavík varð hlýjast 12 st. en kaldast 2 st. Úrkoman, yfir vikuna samtals 5 mm. Á pórshöfn í Norður-þingeyjarsýslu ætlaði Jón Björnsson kaupmaður að láta samþykkja „mótmæli" gegn þingrofinu. En til þess fékkst enginn maður nema fundarboðandi einn, og „mótmælin" þar með úr sögunni, samkv. símfregn frá Kópaskeri. Verkamannafélagið á Sandi hefir sent stjórn Alþýðuflokksins mótmæli gegn framkomu flokksins í þingrofs- málinu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.