Tíminn - 23.07.1932, Blaðsíða 3

Tíminn - 23.07.1932, Blaðsíða 3
TlMINN 121 þau hjónin, en eigi varð henni lengra lífs auðið. Fósturböm þeirra eru bæði á lífi: Jón Sívert- sen skólastjóri bróðursonur henn- ar og Fríða húsfreyja á Langár- fossi á Mýrum. Átta ár lifði frú Katrín mann sinn, vanheil hin síðari árin. En þeir eru margir, sem telja sig í meiri þakklætisskuld við þau hjón en flesta aðra. Og ekki treysti ég mér til að nefna önnur hjón jafnmerkari þeim samtíða á Islandi. - Tr. Þ. Innileg bökk til allra þeirra, sem sýnt hafa vinarhug og hluttekningu, vegna dætra minna Ásuísar og Guðrúnar. Vigfús Guðmundsson íhaldsarfur Hjartans þakkir lyrir mikla samúð og hjálp við andlát og jarðarför sonar og bróður okkar Friðjóns þorsteinssonar á Skarði. fyrir að gegna rikisféhirðisstörfum, útgáfa stjórnartiðindanna og til um- bóta og viðhalds á st.jórnarráðs- húsinu og ráðherrabústaðn- um.............. 181964,28 Greitt fyrir samning stjórnarfrumvarpa, álits- skjala o. fl......... 7 952,47 „Vin handa stjórninni" .. 1 340,50 Fimmti kaflinn í skrifum Mbl. um LR. 1930 eru stóryrði um það, að greitt hafi verið 25 þús. kr. meira fyrir aukavinnu í stjórnarráöinu 1930 en greitt var fyrir samskonar vinnu 1929. Ómögulegt er að sjá í LR. eða i athugasemd endurskoð- enda í hverju þessi aukavinna er fólgin. pessu er kastað fram án allrar nánari greinargerðar. En vitanlegt er það hverjum manni, sem vill viðurkenna það sem cr satt og rétt, að störf í stjóm- arráðinu 1930 jukust stórkostlega vegna alþingisliátíðarinnar. fað þurfti að taka á móti fjölda gesta, sem sænid landsins lá við, að vel vœri tekið á móti og greitt fyrir eftir frekustu föngum. Vegna hátíð- arinnar þurfti að gera ýmsar ráð- stafanir og ráða fram úr fjölda mála og allt þetta þýddi aukin störf fyrir stjórnina og skrifstofur hennar, stjórnarráðið. Auk þess var árið 1930 alveg sérstakt ár um fram- kvæmdir og einnig það jók störfin í stjórnarskrifstofunum að miklum mun. það sem ,máli skiftir og almenn- ingur þarf að vita, er ekki, hvort aukavinna í s-tjórnarráðinu hefir aukist 1930, því að allir vita að hún aí alveg sérstökum ástæðum, sem bent hefir verið á, hlaut að aukast að miklum m.un, heldur hitt, hvort kostnaðurinn við stjórnarskrifstof- urnar hefir aukist og þá hvað mik- ið og i hverju sú aukning er fólgin. Til þess nú að halla ekki á íhalds- stjórnina, þá tek ég árið 1926, sem var fremur óhagstætt og kreppa i viðskiftum og framkvæmdum og bera saman við árið 1930, þegar ár- ferði var gott, framkvæmdir miklu meiri en nokkru sinni fyr eða síðar og auk þess alþingishátíðin, sem hlaut að auka störf stjórnarskrif- stofanna að miklum mun. Árið 1926 voru laun starfsmanna stjórnarráðsins, annar kostnaður, borðsathugun villir í þessu efni eins og svo mörgum öðrum. Ein höfuðorsök til myndunar sam- steypustjórnar er oftast sú, að þeg- ar að kreppir og syrtir í lofti koma upp ný viðfangá'efni, sem sameigin- leg átök þarf til að leysa, viðfangs- efni, sem skifta ekki flokkum á sama hátt og viðfangsefni góðær- anna, viðfangsefni sem öllum er andstætt að þurfa að fást við, en nauðsyn þjóðarinnar heimtar þó að leyst séu. Gætir þeirra viðfangsefna bæði í innan- og utanríkismálum. Á þessum krepputimum,- þegar tap er á atvinnurekstri, dregst aJlt sam- | an, minkandi framleiðsla. og lækk- andi verðlag dregur stórlega úr tekjum ríkis, bæja- og sveitafélaga. Spamaður um allt, sem spara má án tjóns og vanvirðu, verður nauð- synlegur og óhjákvæmilegar auknar álögur, sem þó verður að koma svo fyrir, að svo miklu leyti sem unnt er, að ekki íþyngi aðþrengdum at- vinnuvegum. Um sparnað í fjárlög- um var allgott samstarf á síðasta þingi og þótti sumstaðar skorið all- nærri kviku. þó var fyrirsjáanlegt, að safnast mundu allmiklar skuldir , á þessu ári, enda margt bundið ' af f járlögum þessa árs, sem afgreidd voru áður en kreppan komst í al- gleyming. Ætlazt er til að tekjuauk- ar þeir, sem lögteknir voru hrökkvi a hálfu öðru ári til að greiða lausa- skuldasöfnun, sem fyrirsjáanleg og óhjákvæmileg er á þessu ári. Ber nú nauðsyn til, að ekki sé farið út fyr- ir ¦ þingheimildir í framkvæmdum og útgjöldum nema nauðsyn krefji, enda er það holl regla á hverjunl tíma og skilyrði gœtilegrar fjármála- stjórnar, að fjárveitingavald þings- Samt. kr. 191257,25 Árið 1930 voru laun starfsmanna stjórnarráðsins, annar kostnaður, fyrir að gegna ríkisféhirðisstarfinu, útgáfa stjórnartíðindanna og til um- bóta og viðhalds á stjórnarráðshús- inu og ráðherrabústaðnum 234194,94 Samning frumvarpa o. fl. 1700,00 Kr. 235 894,94 Ég skal geta þess, að samningur stjórnarfrv. er talinn í sérstökum lið í LR. undir „óvissum útg.jöldum", en sjálfsagt virðist að tolja þennan kostnað með stjórnarráðskostnaði eins og hverja a.ðra aukavinnu, ekki sizt þegar hann er eins gifurlega mikill og 1926. Að tolja þennan kostnað ekki með aukavinnu er það sama og fela hana. Ennfremur var vínið handa stjórninni einnig talið með „óvissum útgjöldum", en það virðist þá vera sjálfsagt að telja vín handa stjóminni, sem hún ekki greiðir af sínu eigin fé, með stjórnar- ráðskostnaði. Annars munu þessi út- gjöld aldrei hafa sést á LR. nema í tíð íhaldsstjómarinnar svo ekkert fordæmi er fyrír því hvar beri að telja þau. Af samanburði þessum sést nú að útgjöldin við stjórnarskrifstofurnar hafa .aukist um ca. 44 þús. kr þegar hið'mikla anna- og hátíðaár 1930 er borið saman við kreppu- og kyr- stöðuárin 1926. Verða víst ailir að játa það tvennt: að kostnaðurinn við skrifstofu stjórnarinnar hefir ekki aukist nándar nærri eins mikið og framkvæmdirnar, og að kostnaðar- aukning þessi er hófleg þegar tekið er tillit til þess, hvað störf og kostn- aður opinberra skrifstofa hefir aukist hin síðari ár, t. d. Reykjavíkurbæjar, eins og bent var á í síðasta blaði, og þá einkum þegar það er haft í huga að arið 1930 hlaut sökum alþingis- hátíðarinnar og hinna miklu fram- kvæmda að hafa alveg sérstakan kostnað i för með sér íyrir skrif- stofur stjórnarinnar. Séu nú athugaðir hinir einstöku ins sé virt af íramkvæmdastjórn- inni. Tíl fulls verður því þó ekki framfylgt fyr en þeirri skipun hefir verið á komið, að fjárlög gangi í gildi þegar eftir að þau eru sam- þykkt, því meðan svo er sem nú, að fjáriög eru samin rúmu ári áður en þau koma . til framkvæmda, kemur margt ófyrirsjáanlegt á dag- inn. þá væri og nauðsynlegt að draga úr örlæti þingsins í ýmsum efnum, og má það bezt verða með því, að samþykkja við næztu stjórn- arskrárbreytingu tillögu Halldórs Stefánssonar um það, að fjárlög fai afgreiðslu i sameinuðu þingi. Mundi það standa fastar gegn ýmsum þarflausum útgjöldum, að 22 at- kvæði þurfi til samþykktar en ekki ein 8 eins og nú er i annari deild- inni. þá vil ég benda é að óhjákvæmi- legt er að gera ríkari greinarmun en verið hefir á útgjöldum, sem ekki skila sér aftur og arðberandi fram- kvæmdum og taka upp þa reglu, að taka ekki löng lán til neins annars en þess, sem ætlað er að standa undir sér sjálft. þá reglu hafa allar þær þjóðir tekið upp, sem gætnar cru um fjármál sín. Festa og aðhald um alla fjármála- stjóm er því nauðsynlegri á þessum timum, þar sem þeir heimta marg- visleg útgjöld, sem góðærin eru laus við, og stáfa af lágu afurðaverði og lítilli atvinnu. það verður ekki hjá því komizt að draga úr þeim vand- ræðum sem stafa af langvarandi at- vinnuleysi fjölskyldufeðra. Að vísu er sjálfsagt að hinn eðliiegi atvinnu- rekstur fái að sjúga upp allt það vinnuafl, sem honum er unnt að taka á móti, en þegar atvinnurekst- urinn hefir nað hámarki um mitt liðir sést að 1930 hefir verið varið til viðhalds stjórnarráðshússins og ráðherrabústaðarins ca. 4 þús. kr. meir en 1926. Prentunar- og útsend- ingarkostnaður stjómartiðindanna hefir aukizt um ca. 6 þús. miðað við 1926, og eðlilega af þeirri ástæðu að þá voru stjórnartíðindin miklu stærri af' því að meira var starfað og framkvæmt. Kostnaðurinn við skrifstofu ríkisféhirðis hefir aukizt um 3.500 krónur af sömu ástæðu. það er því mjög fjarri að hinn aukni kostnaður stafi nándar- nærri eingöngu af auknu manna- haldi, heldur að miklu leyti af kostn- aði sem hlýtur ávalt að fylgja aukn- um framkvæmdum, hvað svo sem mannahaldi liður. pað virðist því alveg Astæðulaust íyrir Mbl. að nota öll þessi stóru orð um aukavinnuna í stjórnarráðinu, og það því fremur, sem blaðið minnist ekki á stór fjárhagsleg atriði af því að það mundi skaða flokk þess, íhaldsflokkinn. Nægir í þetta sinn að minna á að Mbl. minnast ekkert á ábyrgð, sem tilfærð er í LR. 1930 fyrir togarafélagið Kára að upphæð kr. 187.486,50 og þó varð ríkissjóður að greiða alla þessa upphæð vegna félagsins síðastliðinn vetur og var búinn að því áður en Mbl. byrjaði á skrifum sínum um LR. og öllu þessu fé tapar ríkissjóður án þess að sýni- legt sé að hann fái grænan eyri í staðinn. Abyrgðarheimild þessi var sam- þykkt á þinginu 1922 ásamt ábyrgð fyrir fleiri togarafólög. Hafði ríkis- sjóður annan veðrétt í skipunum. En á þinginu 1926 var að tilhlutun Jóns þorlákssonar flutt tillaga um að veð- réttur ríkissjóðs í togurum h.f. Kára yrði færður aftur fyrir allt að 150 þús. skuld félagsins til íslandsbanka. Enda var J. p. upp á sitt eindæmi búinn að færa veðréttinn til, hafði gert það i des. 1925, án þess að leita leyfis þingsins. Abyrgð þessi er arfur frá íhaldinu. Aður hefir verið bent á annan svip- aðan íhaldsarf úr Barðastrandaf- sýslu. En það versta er þó, að þótt hér sé um mikil fjárútlát að ræða íyrir rikissjóð, þá eru þó þessir ihaldsarfar, sem enn hefir verið bent á. hér, einungis örlítið brot af samskonar arfleyfð frá sjómartið íhaldsins eins og síðar munu færð rök fyrír. ¦——O--------- Árný Árnadóttir. Hjálmur porsteinsson. sumar, er annað óverjandi en að sinna að nokkru þeim fjölskyldu- feðrum, sem afskiftir hafa orðið. það eru langþreyttir menn, og skammt orðið fyrir þá og fólk þeirra yfir í sult og seyru. þá er annað viðfangsefni kreppu- tímanna þessu skylt, þegar afurðir bóndans falla svo í vorði að ekki verður staðið undir óhjákvæmileg- um gjöldum og skuldum, sem stofn- að var til af engri óforsjálni sem vítaverð sé, heldur með tilliti til hærra verðlags. Afurðimar og verð- lag þeirra er kaup bóndans. Lækk- andi verðlag er atvinnuleysi hans. Á síðasta þingi voru gerðar- ráðstaf- anir til, að ekki verði gengið að bændum um skuldagreiðslu, sem þeir teljast eiga fyrir, og er það réttmæt bráðabirgðaráðstöfun en engin lausn vandræðanna. Afurða- verð þarf að hækka til móts við það sem var 1929, til að skynsamlegar framkvæmdir, sem gerðar voru fram að þeim tíma, geti staðizt. Að öðrum kosti verður að grípa til öfl- ugri varna en tímabærar voru a síðasta þingi, og þá með ærnum kostnaði fyrir ríkissjóð. Vonandi er að verðlag færist af eðlilegri rés viðskiptanna og fyrir alþjóðaráð- stafanir í betra- horf, en bregðist það, þá þarf þjóðfélagið að vera við- búið að taka til annara ráða. Kreppuástand er kostnaðarsamt fyr- ir þjóðfélagið og skapar þarfir, sem góðærið hefir ekkert af að segja. Höfuðnauðsynin er að afurðir landsmanna komist í sæmilegt verð. það eitt er lækning allra meina. Allt annað er neyðarvörn, sem ekki verður haldið uppi nema um skeið. Við verðlag er erfitt að ráða. Um Óeirðir kommósiista Á-bæjarstjómarfundinum 7. þ. m. urðu nokkrar óspektir. Höfðu komm- únistar látið þau boð út ganga fyrir fundinn að þar mundu gerast tíð- indi. Kommúnistar allmargir og fjöldi forvitinna bæjarbúa hafði safnast saman utan við Goodtemplarahúsið þar s.em bæjarstjórnarfundir eru haldnir. Aðeins lítill hluti áheyrendanria komst ínn í áheyrendasvæði hússins og fylltist það á fáum mínútum. Mestur hluti hins aðvífandi fólks staðnæmdist því sunnan við húsið. Kommúnistar byrjuðu nú að halda æsingaræður á tröppum næsta húss. Kvöttu sumir þeirra til þess að ráð- ast a fundarhúsið og reka á burt lög- regluna, sem stóð í dyrum hússins. Byrjuðu kommúnistar nú að berja utan húsið og gerðu hvað eftir annað áhlaup á lögregluna, en hún stóð fyrir eins og veggur. Tóku þá komm- únistar að kasta í lögregluþjónana smágrjóti, mold og sanái og um svipað leyti brutu þeir tvær rúður i gluggum fundarhússins. Var þá tals- verður kur í mannþrönginni og óánægja yfir því að lögreglan skyldi líða óróaseggjunum slíka framkomu án þess að gcra annað en standa i vegi fyrir því að þeir brytust inn í húsið. Óróaseggirnir færðu sig nú enn upp á skaftið. peir réðust á einn lögregluþjóninn sem stóð í dyrum fundarhússins og drógu hann út i mannþröngina þar sem þeir mynd- uðu um hann bendu og íeyndu að hrinda honum. Annar lögregluþjónn kom nú þessum til aðstoðar, en þá réðust kommúnistar á hann, rifu af honum cinkennishúfuna og köstuðu henni í sorpið. Jafnframt reyndu þeir að koma þessum lögregluþjóni undir í þrönginni. Éftir að þessir lögregluþjónar voru i hættu staddir í bendu út í mannþrönginni varð þessi árás á lögregluna ekki þoluð longur. Lögreglan gerði því áhlaup með kylfum sínum og flúðu þá kommúnsitar hver sem betur gat og ruddi lögreglan ganginn kringum húsið á svipstundu. Urðu nokkrir menn fyrir dálitlum meiðslum, þó ckki alvarlegum. Lögregiunni verður ekki láð það, þótt hún gripi ekki til kylfanna fyr en í síðustu lög; með því sýndi hún að henni var það áhguamái að ekki það eru alheimsöfl að verki, sem smáþjóðir hafa lítil tök á.En nokkru máþó á orka með því að þjóðin og eínstaklingarnir dragi sig út úr kreppunni að svo miklu leyti sem unnt er, með því að búa sem mest að sínu heima fyrir meðan hríðin dynur á húsunum. Og skylt er þingi og stjórn að gera það sem kleift er til að verjast áföllum af hækkandi tollum og óeðlilegri verðlækkun fyr- ir óttaslegna samkeppni þeirra, sem saman ættu að starfa til að ná sem beztum árangrl. í þeim efnum hefir heldur rofað til síðasta mánuðinn að því er snertir samningaumleitanir við Npr- eg um kjöttoll og samstarf saltfisks- útflytjenda. Norðmenn sögðu í vet- ur sem leið upp kjottollssamningn- um frá 1924, sem að vísu var orðinn lítils virði en þó alárei svo að vont gæti ekki versnað. þeir höfðu neit- að öllum samningaumleitunum, þar til um síðustu mánaðamót að við Jón Ámason framkvæmdastjóri átt- um fundi með norsku stjórninni um málin, og er nú ráðið að gengið verður til samninga og verður und- irbúningurinn í höndum nefndar, sem er skipuð tveim mönnum af hvorri þjóð og koma fulltrúar Norð- inanna, þeir Andersen-Rysst fyrv. ráðherra og Johannessen verzlunar- ráð hingað til Reykjavíkui í næstu viku. Af hálfu íslendinga eru út- nefndir þeir Jón Ámason fram- kvæmdastjóri fyrir hönd landbúnað- arins óg Ólafur Thórs alþingismaður fyrir hönd sjávarútvegsins. Vonandi bera þessar umleitanir góðan árang- ur, og er mér kunnugt um að norska stjórnin gengur til samninganna með þvi hugarfari að árangurinn geti yrði stofnað til vandræða. þegar hús samt sem áður, var þvinguð til að grípa inn í gerði hún það með ein- beitni og karlmenn3ku. Kommúnistar hafa hinsvegar hlot- ið af þessu framferði megna and- styggð allra, sem á 1 ramferði þeirra horíðu. Og i þvi sambandi ér." rétt að menn geri sér það ljóst, að þessi uppþot kommúnistanna eru alstaðar ein þeirra helzta pólitíska bardaga- íiðferð og á að vera einskonar her- bragð. þeir stofna til óspekta, vand- rasða og meiðinga eða jafnvel stór- slysa til þess að láta bera á sér og auglýsa starfsemina, en eftir á telja þeir svo fólkinu trú um að lögreglan hati ráðist á „saklausa verkamenn" og reyna þannig að vekja ofstopa og hatur gegn lögreglunni. Vegna þess hve lögreglan sýndi mikla stillingu við bæjarstjórnar- fundin 7. þ. m., kom þessi aðferð kommúnistanna greinilega i ljós. F'yrst börðu þeir utan húsið, görg- uðu, mölvuðu rúður og köstuðu ókvæðisorðum að lögreglunni, svo tóku þeir að henda í hana sandi, mold og, grjóti og þegar ckkert af þcssu dugði til að koma a stað vand- ræðum, réðust þeir beinlínis með handalögmálum á tvo lögregluþjón- ana. En það sem mest á ríður fyrir kommúnistanna í þessari bardaga- aðferð þeirra er, að geta komið óeirðunum á stað með nægilega lítið áberandi undirróðri, til þess að geta á eftir skelt skuldinni a aðra og vakið hatur. En aðfarir þeirra á bæjarstjórnarfundi 7. þ. m. sýndu að þeir eru jafnlitlir meistarar í þessari sinni helztu bardagaaðferð sem í iiestum öðrum. Og þegar þeir eftir óeirðirnar sýndu einn hinna meiddu manna á tröppunum, sem sýnilegt tákn „árasa lögreglunnar og grimd- aræðis" mætti slíkt köldu háðbrosi þeirra mörg hundruð manna, sem höfðu verið sjónarvottar og vissu hv.emig til var stofnað Andúðin sem kommúnistar ætluðu að reyna að vekja gegn löggæzlunni og „yfirstéttinni", sem þeir svo kalla, snerist í megna óbeit á þeim sjálf- um, og þeirra framferði, og seinustu dagana hafa þeir fundið þessa óbeit læsa sig eins og ískaldan straum um allan bæinn. þessi óbeit hefir lamað kommúnistana í bráð og kröfu- göngur þeirra hafa upp á síðkastið verið dauflegar og á bæjarstjórnar- fundinum s. 1. fimtudag 21. þ. m. höguðu þeir sér sæmilega. Sjónarvottur. forðað viðskiptastríði, sem báðum aðiljum yrði til 'tjóns. í óíriði tapa allir, þó einn sé um það er lýkur kallaður sigurvegari. I sambandi við kjöttollssamningana verður rætt um samvinnu milli þjóðanna um salt- fiskssölu og eru það beggja hags- munir að slík samvinna geti tekist. Hér hefir verið lagður hinn nauð- synlegi grundvöllur slíkrar sam- vinnu með myndun fisksölusam- lagsins og eiga þeir menn þakkir skyldar, sem að þvi hafa staðið. Kjöttollsmálið og fisksalan eru að vísu alveg óskyld mál, en um öll viðskipti verður Isamkomulagið notadrýgra báðum þjóðunum en ó- friður. Hér hefir verið rætt lauslega um nokkur höfuðviðfangsefni þessara tíma, kjördæmamálið og kreppumál- in. það eru hættur framundan og ekkert öryggi, og verður vel að stýra til að verjast sjóum. Hin erlendu og innlendu viðfangsefni þrýsta til meira samstarfs en góðærið heimt- ar, og ekki mundi ég sakna þess þó dragi úr rig og dægurþrasi með- an allra krafta þarf við að verjast því að bátinn fylli. það hafa flestar þjóðir þroska til að fella niður vær- ingar, meðan óvinurinn situr fyrir borgarhliðunum, og það ástand sem nú hefir herjað heiminn í þrjú ár, er sameiginlegur óvinur allra. Ég veit að samvinnumenn fagna allri aukini samvinnu til að mæta hinum mestu erfiðleikum í atvinnu-, við- skipta- og utanríkismálum, sem yfir þjóðina hafa komið. Ásgeir Ásgeirsson.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.