Tíminn - 09.09.1936, Blaðsíða 1

Tíminn - 09.09.1936, Blaðsíða 1
09 tunþcimta íjjafnatott. 16 0im« 2353 -- Póoíí>olf 961 ©jaíbbagi blaCetn* ct ) foai Ácaanontlnn íostat 7 (t. XX. ár. Reykjavík, 9. september 1936. 37. blað. Mjólkurmark* aðþarfaðauka Afkoma landbúnaðarins hvíl- ir næst árferði á markaðs- möguleikunum fyrir þá vöru, sem framleidd er. Á allra síðustu árum hefir orðið allstórfelld aukning á framleiðslu mjólkur, og fjölg- un mjólkurbúa hefir gjört meira af mjólk en áður að söluvöru. Til þess að auka lífsskilyrðin i sveitunum, þarf að neyta allra ráða til þess m. a. að auka markaðinn fyrir mjólk og mjólkurafurðir. Og þá fyrst og fremst í land- inu sjálfu. Skulu hér nefnd nokkur úr- ræði, sem helzt virðast tiltæk í þessu efni. Þurmjólkurvinnslu þarf að setja á fót. Hingað til hefir verið flutt inn talsvert af þur- mjólk, sem notuð hefir verið til iðnaðar, svo sem framleiðslu á súkkulaði og fleiru.v Þá er sjálfsagt að auka mjólkurnotkun í hveitibrauð að því marki, sem bezt borgar sig fyrir neytendur, bæði um nær- ingargildi og bragðgæði. Jafnframt þarf að rannsaka hugmyndir þær sem fram hafa komið um notkun þurmjólkur í brauð. Af sömu ástæðum þarf að taka til alvarlegrar athugunar smjörlíkisframleiðsluna í land- inu. Nú er mjög mikið af við- biti landsmanna unnið úr að- keyptum hráefnurri, með hlut- fallslega ódýrum, en mikilvirk- um tækjum, sem þurfa lítið starfslið með sér. En á sama tíma hrúgast smjörið upp hjá mjólkurbúunum og gengur ekki út. 1 nágrannalöndunum er f ram- leiðslu þessarar vafasömu vöru hvað notagildi snertir mjög haldið í skefjum af löggjafar- valdinu, og jafn ísmeygilegt nafn hefir hún hvergi hlotið eins og hér á landi. Of an á bæt- ist svo það, að tekinn hefir ver- ið upp sá háttur, að "vísu í góðu skyni, að blanda þetta viðmeti með svonefndum bætiefnum, og hefir það óefað orðið til þess að auka trú almennings á notagildi þessarar stælingar- vöru. Nú er það álit kunnáttu- manna, að engin trygging sé fyrir því, að þessi ákvæði lög- gjafarinnnar um íblöndun bætí- efna, sé ekki hrein blekking. Og má þá heita all-kalt búið að báðum, smjörframleiðendum annarsvegar og neytendum hinsvegar. Og þó kastar tólfunum þegar svo er komið, að jafnvel smjör- framleiðendurnir sjálfir eru farnir að reiða þessa gyllingar- vöru í stórum stíl heim á bæ- ina til þess að drýgja sem mest smjörframleiðsluna, sem svo enginn markaðuri er fyrir með skaplegu verði. Af þeim ástæðum, sem nú hafa verið greindar verður þeg- ar á næsta þingi að taka öll þessi mál til yfirvegunar og úr- Framh. á 4. síðu. Takmörkun fiskmarkaða og úrræði sljórnarinnar Um sama leyti og undirbún- ingur síðustu kosninga stóð sem hæst, komu fregnir um, að Spánverjar væru að leggja hömlur á innflutning saltfisks. Ihaldsmenn höfðu þá talið sér trú um, að þeir mundu vinna kosningarnar með aðstoð þeirra, sem settir voru til þess að kljúfa Framsóknarflokkinn cg kölluðust bændaflokksmenn. — ólafur Thórs reiknaði þá vafalaust með því að verða forsætisráðherra í 4 árin næstu. Ef einhver háttvirtur kjós- andi „suður með sjó" hefði á landsmálafundi spurt ólaf Thors að því, hvort ekki mundi verða erfitt að halda í horfinu, ef aðalmarkaður okkar á Spáni fyrir saltfisk brygðist verulega, hefði Ólafur sjálf- sagt átt erfitt með að finna nógu sterk orð til þess að lýsa því, hvílíkum erfiðleikum slíkt hlyti að valda landsmönnum og þá ekki sízt landsstjórninni (sem hann hélt að yrði íhalds- stjórn) og vafalaust mundi hann hafa lagt áherzlu á að þá yrðu menn að vera við því búnir, að ekki yrði úr slíkum vandræðum greitt til neinnar hlítar. Áheyrendum hefði þótt þetta sanngjarnlega mælt. Árið áður en núverandi stjórn komst til valda, seldum við fisk á Spáni fyrir um 12.5 millj. kr. meira en við keyptum fyrir frá Spáni — og þá töl- uðu menn um almenna kreppu —. Árið 1935, tveim árum síð- ar, var salan til Spánar aðeins um 2.6 millj. meiri en við keyptum þar, og í ár lítur út fyrir að fisksala til Spánar verði ekki meiri en sem svarar vörukaupum þaðan. Hefir þá fisksalan til Spánar lækkað um 12.5 millj. króna síðan 19331). Svarar markaðs- tapið í þessu eina landi til fjórða hluta af andvirði út- fluttra vara undanfarin 2—3 ár. — Hér við bætist svo veru- legt markaðstap á ítalíu. Þegar íhaldsmenn (þar með taldir bændafl.menn að sjálf- sögðu) gagnrýna gerðir stjórn- arinnar, gera þeir það aðallega með því að þrástagast á, að á- standið í landinu sé ekki eins gott og bezt yrði á kosið — tekjur framleiðanda ættu að vera hærri, og atvinnuleysi ætti að útrýma o. s. frv. Til þess að mynda grundvöll fyrir þessari tegund af gagn- rýni, hefir íhaldið orðið að finna það upp, að undanfarið hafi verið hið mesta góðæri í viðskiptum og því eðlilegt að allt gæti gengið á hinn æskileg- asta hátt. Þarf mikil brjóst- heilindi til þess að byggja á- rásir á ráðandi flokka á slíkum grundvelli, þegar það liggur fyrir sem staðreynd, að aðal- markaðurinn fyrir aðalútflutn- ingsvöruna er svo að segja lok- aður. Frh. á 4. síðu. x) Vörukaup á Spáni voru að kalla jöfn 1933 og 1935. A víðavangi Kornræktin eykst. Af tilraunaökrunum á Sám- stöðum eru nú 19 V2 tidagsl. undir byggi og höfrum, en rúm hálf dagsl. undir rúgi. Á síð- f.sta vori seldi tilraunastöðin 5 smál. af sáðkorni, en alls telur forstöðumaður stöðvarinnar, að sáð hafi verið á þessu ári 10 smál. á 300 stöðum víðsvegar um laud. Á fyrra ári var korni sáð á 200 stöðum. Mest er kornyrkjan í Reykholti. Þar er stærð akranna 27—30 dagsl. A Sámstöðum hefir meðaluppsker an verið 7 tunnur af byggi úr dagsl. og lítið eitt meira af höfnini. Klemenz Kristjánsson telur að kornrækt gefi meiri arð eii grasrækt og telur það staðreynd að unnt sé að rækta allt fóðurkorn í landinu sjálfu og „valsa" allt haframjöl til manneldis. Vill Klemenz að bændur hef jist handa um korn- rækt á ræktuðu landi, og hafi síðan sáðskipti á korni, kar- töflum og töðu. Faxaflóasíld. Allt behdir til að síld hafi verið í Faxafóa og reyndar víðar við Suðurland frá ómuna tíð. En ákafinn um að veiða fisk til söltunar og það lengst af fyrir of þröngan markað hefir verið svo mikill, að „afla- klærnar" eins og Ólafur Thórs kallar m. á. sjálfan sig virðast ekki hafa veitt þessum nytja- fiski eftirtekt. Jafnvel beitusíld- in hefir til skamms tíma verið keypt frá Norðurlandi. En þeg- ar aflabrestur varð í fyrra á miðri síldarvertíð nyrðra, upp- götvuðust hinir miklu síldveiði- möguleikar við Suðurland. A3 vísu er Suðurlandssíldin ekki eins eftirsótt vara eins og sú norðlenzka, en allt um það hef- ir hér verið gjörð mjög mikils- verð uppgötvun í atvinnulífi þjóðarinnar. í fyrsta lagi verð- ur Suðurlandssfldin einskonar varasjóður ef síldveiði breg3t fyrir norðan, en auk þess á hér að geta orðið til einskonar við- bótaratvinnuvegur, sem fyllir upp í bilið milli höfuðvertíða, síldveiðanna á sumrin og þorsk- veiðanna á veturna. Úrræðin eru mörg. Suðurlandssfldina má reykja til útflutnings, ísa til útflutnings pg iað sjálfsögðu salta meðan markað er að fá fyrir síld með þeirri verkunar- aðferð. Er það ekki ólíkt „afla- klónum" að leggja það eitt til þessara mála, að ónotast út af því að tekizt hefir að gjöra samning við Rússa um sölu á 19 þúsund tunnum af algengri saltsíld úr Faxaflóa meðan enn er ekki tekið fyrir veiðina við Norðurland og það fyrir krónu hærra verð, en fengizt hefir fyrir norðlenzka síld verkaða með sama hætti. Egilsstaðafundur íhaldsins. ísafold er allstátin af flokks- fundahaldi þeirra Ólafs Thors og Péturs Ottesen á Egilsstöð- um. Á fund þennan skyldi til sótt úr þrem kjördæmum. Var mikil áherzla lögð á „öflun" fundarmanna. Uppskeran varð nokkur slæðingur verzlunar- manna af f jörðum neðar en af öllu Fljótsdalshéraði — 9 hreppum — mættu um 25 manns. Minna gat það varla verið eftir undirbúninginn og með tilliti til þess að hagstætt var fyrir sveitafólk að sækja fundinn vegna undangenginna þurka. Mun P. Ottesen hafa íundizt fátt um bændur á fundi þessum, sem von var. Fundar- sóknin á þennan fund sýnir betur en margt annað hve Sjálfstæðisflokkurinn er ger- sneyddur öllu fylgi í sveitum á Austurlandi og raunar í öll- um fjórðungum nU orðið. — Einhverjir unglingar gerðu að gamni sínu og sögðust vera „nazistar" og var þá heimil innganga á fundinn! Komst upp um sírákinn Tuma. Svo mikil er þjónkun Jóns í Dal við kaupmennina í íhalds- flokknum, að þegar upp kemst, að þeir haf a brotizt inn á mark- aðinn í Reykjavík og smyglað þangað 70 smálestum af kjöti, beinlínis í því skyni að reyna að spilla gagnseml kjötlaganna, þá lætur Jón blað sitt af saka kaupmennina, en reynir jafn- framt að skella sökinni á Pál Zóphóníasson formann kjöt- verðlagsnefndar, að hann hafi ekki litið nógu vel eftir! — Eftir sömu reglu ætti að dóm- fella lögregluna, en ekki þjóf- inn. Fer vel á því að hið sanna ínnræti Jóns í Dal og málgagns hans komi jafn berlega í ljós og hér hefir orðið. Að sjálf- sögðu liggur honum í léttu rúmi, þótt bændurnir í Slátur- ielagi Suðurlands þyrftu fyrir þessa svikastarfsemi að senda 70 smál. af kjöti sínu á erlend- an markað og selja það þar fyrir lægra verð en Reykjavík- urmarkaðurinn gaf. Trúnaði brugðizt. Frambjóðandi íhaldsins í Vestur-Húnavatnssýslu við síð- ustu kosningar, Björn Levi Björnsson, fékk heimild til að taka þátt í útvarpi til útlanda síðastliðinn sunnudag, til þess að þakka fyrir aðbúð, sem Is- lendingum var veitt á Olympíu- leikunum, en hann hét að vera foringi þeirrar farar. Þessi maður hafði þá í frammi þá smekkleysu að nota nazista- kveðju að kveðjuávarpi. En slíkt mun aldrei hafa átt sér stað í útvarpi nokkurrar þjóð- ar, sem lýtur lýðræðisskipulagi. Þetta atvik sýnir hinar óhreinu línur, sem orðnar eru innan íhaldsflokksins, þegar nazism- inn er annarsvegar, úr því einn af frambjóðendum íhaldsins skuli gera sig sekan um slíka ósvinnu. En útvarpsráð verður að vera betur áverði gagnvart 1 siðleysi piltunga eins og þessa Björns Leví Björnssonar. Og vonandi verður almenningi séð fyrir þeim sárabótum, að hann þurf i ekki að eiga á hættu fyrst um sinn að þurfa að hlusta á þennan mann í ríkisútvarpinu íslenzka. Guðmundur á Sveinseyri sextugur. Hinn 3. sept. varð Guð- mundur S. Jónsson óðalsbóndi ú Sveinseyri í Tálknafirði sex- tugur. Hann er fæddur á Álítamýri í Auðkúluhreppi 3. sept. 1876. Foreldrar hans voru þau Magn- dís Sigurðardóttir og Jón Ól- afsson. Fimm ára gamall flutfc- ist hann með þeim að Bakka í Ketildalahreppi og fimm árum síðar að Neðrabæ í Selárdal í sömu sveit. Árið 1901 kvæntist hann Guðríði Guðmundsdóttur frá Skeiði í Selárdal í sömu sveit. Árið 1902 keyptu þau hjón Sveinseyri í Tálknafirði og reistu þar bú, og hafa þau búið þar síðan með rausn og skörungsskap. Eiga þau sjö uppkomin börn, þrjá sonu og fjórar dætur. Guðmundur gerðist brátt at- hafnasamur, stundaði bæði bú- skap og sjósókn með hinni mestu atorku, hefir hann mjög bætt og ræktað jörð sína og húsað vel og komið upp all- stórri rafstöð til suðu, hitunar og ljósa fyrir heimili sitt og næstu bæi. Framfaramál héraðsins hefir hann allmjög látið til sín taka, meðal annars var hann einn aðalhvatamaður þess, að ágæt sundlaug hefir verið byggð á Sveinseyri, við jarðhita, sem þar er, og er þar nú einnig kominn prýðilegur bústaður fyrir sundnemendur. Árið 1909 varð Guðmundur forstjóri nýstofnaðs kaupfélags í Tálknafirði og gegnir því starfi enn. Hreppsnef ndaroddviti Tálkna- fjarðarhrepps hefir hann verið síðan 1907 og 'setið í sýslu- nefnd Vestur-Barðastrandar- sýslu síðan 1923. í skattnefnd hreppsins hefir hann lengi set- ið, og gegnt ýmsum fleiri opin- berum störfum. Hefir hann jafnan leyst sín mörgu trún- aðarstörf af hendi með rögg og prýði. Guðmundur er maður hygg- inn og gætinn og áreiðanlegur í hvívetna, áhugamaður, kapp- samur og fylginn sér um öll þau mál, er hann lætur til sín taka; hef ir kona hans verið hon um samhent og hin öruggasta stoð í hvívetna. Með landsmál- um fylgist hann af áhuga og er frjálslyndur í skoðnuum. Guðmundur er enn ungur í anda, gleðimaður og góður heim að sækja, og oft gestkvæmt hjá honum. Hann hefir verið sæmdur heiðursmerki fálkaorðunnar. Framh. á 4. siðu. Uían úr heimi Af viðburðum utan úr heimi, er það enn borgarastyrjöldin á Spáni, sem heldur öllum heim- inum í eftirvæntingu. Enn geysar hún æðisgengin og vitstola og má ekki milli sjá, livorir bera hærra hlut. Það var upphaflega ætlun uppreisnarmanna að ná land- inu á vald sitt á fáum dögum. Þeir höfðu alla helztu áhrifa- og fagmenn spánska hersins á sínu bandi. Þeir áttu víst fylgi þaulæfðra hersveita. Hergagna- framleiðsla landsins var að mestu í héruðum, sem þeir áttu í öruggt fylgi. Mikill hluti loftflotans spánska fylgdi þeim að málum, sjóherinn treystu þeir einnig á þott hann brigð- ist að verulegu leyti — og yfir í Marokko, nýlendu Spánar réðu þeir öllu og höfðu í sinni þjón- ustu þaulæft og harðsnúið stríðslið hálfvilltra Afríkubúa. Með þessum undirbúningi töldu fascistar og konungssinnar ekki nema fárra daga verk að steypa hinni löglegu lýðræðis- stjórn landsins og setja á stofn einræði að þýzk-ítalskri fyrir- mynd. En alþýða Spánar hefir tekið á móti með fádæma afli og harðneskju. Hún telur sig berj- ast hér fyrir tilveru sinni, lífi og frelsi. Síðustu viku hafa orusturnar geysað tryllstastar við borgirn- ar Irun og San Sebastian á Norðaustur-Spáni. Hafa upp- reisnarmenn náð Lrun og talið að San Sebastian falli í þeirra hendur innan skamms. Nýverið urðu stjórnarskipti í landinu. Vænta lýðræðissinn- ar meiri og röggsamlegri fram- göngu gegn f jandmönnum sín- um frá hendi hinnar nýju stjórnar en þeirri, er frá fór. Sá heitir Caballero, sem er stjórnarformaður og talinn einn þróttmesti foringi alþýð- unnar. Hefir hann þegar end- urskipulagt herstjórn sína. Hlutleysissamningar stórveld- anna gagnvart styrjöldinni ganga seint og þykja tafnir með ýmiskonar vífilengjum. Er fullyrt, að bæði Þýzka- land og ítalía sendi uppreisnar- mönnum stórar vopnasending- ar, aðrir væna Frakka um að- stoð til stjórnarsinna. Annars er að sjá sem Leon Blum ætli sér að standa fast við þá ætlun sína, að fá hlutleysissamning- inn samþykktan, hvernig sem um ef ndirnar kann að f ara. • Annar stóratburður álfunnar eru viðburðirnir í Rússlandi-og aftökur hinna 16 ákærðu kom- múnista, er áður voru margir nánustu samverkamenn Stal- ins. óstaðfestar flugufregnir hafa gengið um það síðustu daga, að hinir sakfelldu hafi alls ekki verið líflátnir, heldur fluttir Hí útlegð. önnur fregn, sömuleiðis óstaðfest, segir frá veikindum Stalins, er sé í lífs- hættu, og hafi undanfarið haft á sér hinn mesta vara gegn hugsanlegum morðtilraunum. Eru þær fregnir flestar teknar á skotspónum og óvíst hve sann ar eru. H. J.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.